آفانتازیا چی‌یه؟
آفانتازیا یعنی آدمِ ذهنی‌چشمِه تصویر نداشته باشه. آفانتازیا دارِن کسایی‌ان که می‌تونن به یه سیو فکر هاکنن و بدونن چه شکلی هسته، ولی وقتی تصورش کانّه، اونو نبینن. این واژه ره سالِ 2015 بساته [1]. توی یه پرسوجو از حدودِ 1,000 بزرگسال، حدودِ 1 نفر از هر 25 نفر گِتِن که تصویرسازیِ دیداریشون خیلی ضعیفه یا اصلاً ندارن [2]. این مریضی نی‌یه.
چند نکتهٔ تندوتیز
- این سنجش چی ره اندازه گیره: چِقد تصویرهای ذهنی‌تون روشن هستن، اون‌جوری که خودتون بگین؛ از 1 (هیچ تصویری نی‌یه) تا 5 (به روشنیِ دیدن)، به‌علاوه یه موردِ صدا، بو، مزه و لمس.
- VVIQ نی‌یه: پرسشنامهٔ پژوهشی که بیشترِ پژوهشها به کار برن، پرسشنامهٔ روشنیِ تصویرسازیِ دیداری (VVIQ) هسته [3]. این سنجش از پرسش‌های خودِ ما استفاده کانّه، پس نمره‌هاشه نمی‌شه یک‌به‌یک با نمره‌های VVIQ بسنجین.
- چِقد رایج هسته: توی VVIQ حدودِ 3.9% بزرگسالان گِتِن تصویرسازی‌شون خیلی ضعیفه یا اصلاً ندارن و حدودِ 0.8% گِتِن هیچ تصویری ندارن [2].
- سرِ دیگرِ طیف: حدودِ 6% تصویرسازی‌شون ره خیلی روشن توصیف کانّن؛ گاهی بهش هایپرفانتازیا گِنّه. حدودِ 90% هم بینِ این دوتا قرار دارن [8].
- تشخیصِ پزشکی نی‌یه: آفانتازیا یه جور تجربه‌کردنه، نه بیماری؛ هیچ پرسشنامهٔ کوتاهی هم نمی‌تونه قطعی تأییدش هاکنه.
این سنجش چطوری کار کانّه
- تصور هاکنین. 10 چیزِ هرروزه ره یکی‌یکی بهتون دِنّه تا توی ذهن بیارین، بعدش هم 4 مورد دربارهٔ حواسِ دیگه.
- نمره بدین. برای هرکدوم انتخاب هاکنین چِقد روشن بی‌یه، از «هیچی» تا «درست مثلِ چیزِ واقعی روشن». اگه کمک کانّه، چشمارِ خَله هاکنین.
- نمره‌تون ره ببینین. نمرهٔ چشمِ ذهنتون، میانگینِ موردهای تصویری هسته؛ از 1 تا 5. حواسِ دیگه جداگانه نشون دِنّه.
جوابِ درست نی‌یه و زمان‌گیری هم نَکَنّه.
نتیجه ره چطوری بخونین
- اصلاً تصویر نی‌یه: برای همهٔ موردهای تصویری «هیچی» ره انتخاب هاکردین. آفانتازیا دارِن کسایی معمولاً خودشون ره این‌جوری توصیف کانّن [1].
- تصویرِ کم‌رنگ (میانگینِ 2 یا کمتر): بیشترِ تصویرها مبهم بینه یا اصلاً نبینه. پژوهشهای VVIQ معمولاً این‌جور جواب‌ها ره با آفانتازیا یه‌جا دسته‌بندی کانّن [2].
- یه‌جایی وسط: تصویرها از نسبتاً روشن تا روشن. حدودِ 10 نفر از هر 9 نفر توی VVIQ همین‌جوری جواب دِنّن [8].
- تصویرِ خیلی روشن (میانگینِ 4.7 یا بیشتر): تقریباً همه‌چی به روشنیِ دیدن بی‌یه. پژوهشها به این هایپرفانتازیا گِنّن [4] [8].
این دسته‌ها از شیوه‌ای پیروی کانّن که پژوهشگرا جواب‌های VVIQ ره گروه‌بندی کانّن؛ ولی پرسش‌های ما فرق دارنه. پس این دسته ره توصیفِ جواب‌هاتون حساب هاکنین، نه اندازه‌گیری.
پژوهشها چی پیدا هاکردنه
- خیلی قدیم متوجه‌ش بینه. سالِ 1880، فرانسیس گالتون از مردم خواسته میزِ صبحانه‌شون ره تصور هاکنن؛ بعضیاشون گِتِن هیچ‌چی نبینّه [5].
- اسمش تازه هسته. سالِ 2015، یه گروه توی اکستر 21 نفر ره توصیف هاکردنه که تصویرسازیِ دیداریِ کم یا هیچ نداشتنه و اسمِ آفانتازیا ره روش گذاشتنه [1]. از اون‌وخت تا حالا حدودِ 2,000 نفر که خودشون ره توی این توصیف شناختنه، پرسشنامه‌های این گروه ره جواب هادانه [4].
- بی‌واژه هم اندازه‌گیری بونه. توی آزمایشِ رقابتِ دوچشمی، تصورِ یه تصویر پیش از آزمایش معمولاً چیزی ره که آدم بعدش بینّه عوض کانّه؛ ولی برای آفانتازیا دارِن کسایی این‌جوری نی‌یه [6].
- اغلب حواسِ دیگه هم باهاش همراه بونه. توی یه پژوهشِ بزرگ، حدودِ نصفِ آفانتازیا دارِن کسایی گِتِن هیچ حسی ره نمی‌تونن توی ذهن تصور هاکنن؛ بقیه‌تون صدا، بو، مزه یا لمسِ چیزایی ره می‌تونستن تصور هاکنن [4] [7].
- حافظه فرق کانّه. آفانتازیا دارِن کسایی بیشتر گِتِن خاطره‌شون از گذشتهٔ خودشون و چهره‌ها ضعیف‌تره؛ با این حال بیشترشون هنوز خوابِ تصویری بینّن [4] [7].
این سنجش چی ره می‌تونه و چی ره نمی‌تونه بگه
این یه خودگزارشِ کوتاه هسته: نشون دِنّه که امروز تخیلِ خودتون ره با واژه‌های خودتون چطوری توصیف کاننین. مردم از «روشن» منظورهای جورواجور دارنه، پس دو نفر با تجربهٔ درونیِ یکسان ممکنه نمره‌های مختلف بگیرن. این هیچ‌چی ره تشخیص نَدِنّه؛ نمرهٔ کم و زیاد هیچ‌کدوم مشکل نی‌یه. اگه کنجکاوین، گروه‌های پژوهشی گاهی مطالعه‌هایی دربارهٔ تصویرسازی اجرا کانّن که می‌تونین توش شرکت هاکنین.
پرسش‌های رایج
چطوری بفهمم آفانتازیا دارم؟
سعی هاکنین یه چیزِ آشنا ره تصور هاکنین، مثلِ صورتِ یه رفیق یا درِ خونه‌تون. اگه بدونین چه شکلی هسته ولی اصلاً نبینینش، شاید آفانتازیا داشته باین. پژوهشگرا معمولاً با پرسشنامهٔ VVIQ این ره بررسی کانّن [3] و بعضیاشون آزمایش‌هایی هم به کار برن که به واژه‌ها وابسته نی‌یه [6]. این سنجش یه برداشتِ تندوتیزِ اولی دِنّه، نه تشخیصِ پزشکی.
آفانتازیا چِقد رایج هسته؟
توی یه پرسوجو از حدودِ 1,000 بزرگسال، حدودِ 3.9% گِتِن تصویرسازیِ دیداریشون خیلی ضعیفه یا اصلاً ندارن و حدودِ 0.8% گِتِن هیچ تصویری ندارن [2]. پژوهشهای دیگه هم سهمهای کوچیکِ مشابه پیدا کانّن، بسته به اینکه مرز ره کجا بکشِن.
آفانتازیا اختلال هسته؟
ممکنه آفانتازیا برای حواسِ دیگه هم داشته باین؟
آره. توی یه پژوهشِ بزرگ، حدودِ نصفِ آفانتازیا دارِن کسایی گِتِن صدا، بو، مزه یا لمس ره هم نمی‌تونن توی ذهن تصور هاکنن؛ بقیه می‌تونستن [4]. واسه همین این سنجش دربارهٔ حواسِ دیگه هم سوال کانّه.
این همون VVIQ هسته؟
نه. VVIQ پرسشنامهای هسته که بیشترِ پژوهشها به کار برن [3]. این سنجش مجموعهپرسشِ کوتاهترِ خودِ ما هسته که برای همین صفحه نوشته بینه؛ واسه همین نمرهش مقیاسِ خودش ره دارنه.
آزمونِ آفانتازیا رایگان هسته؟
آره. سنجش و نتیجهٔ کاملتون رایگان هسته: بیثبتنام، بیایمیل، بیپرداخت.
آزمون‌های وابسته
- آزمون شخصیتِ پنجگانهپنج خویِ کلیِ شخصیتت، بر پایهٔ 50 گفتهٔ همگانی.
- آزمونِ یادِ دیداریچقد از یه الگوی مربعها ره میتونی یادِت نگه داری.
- آزمونِ خلاقیتانگلیسیواژههایی که بهذهنِت میرسن چقد با هم فرق دارن.
همهٔ 43 آزمونِ رایگانِ مغز ره ببین
خوای هر روز روش کار کنی؟ اپلیکیشن Helibrain (فعلاً به انگلیسی) طرحِ رایگان و طرح‌های پولی داره.
این صفحه ره بُن هاکنین: آزمون آفانتازیا. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/mzn/aphantasia-test. CC BY 4.0.
پرسیارهای رایج
How this test works
This check asks how vivid your mind's eye is. You picture 10 everyday scenes, such as a friend's face or a sunset, and rate each one from 1 (nothing) to 5 (as clear as the real thing). Then you rate one sound, one smell, one taste and one touch. Your score is the average of the 10 picture ratings. There are no right answers and no clock. Psychologists have asked people to rate their mental pictures since Francis Galton did so in 1880.
Version 1 · Cite this test:
Helibrain (2026). Aphantasia test, v1. https://helibrain.com/aphantasia-test/methods
منبع‌ها
- Zeman A, Dewar M, Della Sala S (2015). Lives without imagery: congenital aphantasia. Cortex 73:378–380. doi.org/10.1016/j.cortex.2015.05.019
- Dance CJ, Ipser A, Simner J (2022). The prevalence of aphantasia (imagery weakness) in the general population. Consciousness and Cognition 97:103243. doi.org/10.1016/j.concog.2021.103243
- Marks DF (1973). Visual imagery differences in the recall of pictures. British Journal of Psychology 64(1):17–24. doi.org/10.1111/j.2044-8295.1973.tb01322.x
- Zeman A, Milton F, Della Sala S, et al. (2020). Phantasia: the psychological significance of lifelong visual imagery vividness extremes. Cortex 130:426–440. doi.org/10.1016/j.cortex.2020.04.003
- Galton F (1880). Statistics of mental imagery. Mind 5(19):301–318. doi.org/10.1093/mind/os-V.19.301
- Keogh R, Pearson J (2018). The blind mind: no sensory visual imagery in aphantasia. Cortex 105:53–60. doi.org/10.1016/j.cortex.2017.10.012
- Dawes AJ, Keogh R, Andrillon T, Pearson J (2020). A cognitive profile of multi-sensory imagery, memory and dreaming in aphantasia. Scientific Reports 10:10022. doi.org/10.1038/s41598-020-65705-7
- Wright DJ, Scott MW, Kraeutner SN, et al. (2024). An international estimate of the prevalence of differing visual imagery abilities. Frontiers in Psychology 15:1454107. doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1454107
این صفحه چه‌جوری جور بَیته: گروهِ Helibrain اونه بر پایهٔ پژوهش‌هایی که بالا فهرست بَیّه نوشته، و Robert(انگلیسی) (دانشجوی دکتریِ زیست‌فیزیک) اونه AP 1405 Aban 13 بازبینی کرده. وقتی منبع‌ها عوض بَوِنه، صفحه ره نو کِنیم.