Qorannoo Afaantaasiyaa

Ija keessan cufaa, appilii tokko yaadaa. Isin ni argitu moo bifa isaa qofa beektu? Of-sakatta'iinsa daqiiqaa 2 dandeettii suuraa sammuu keessatti mul'achuu isaa ilaalu. Bilisaa, galmaa'uun hin barbaachisu.

Garee Helibrain irraaRobert(Afaan Ingiliffaa) gamaaggale; barataa PhD damee baayoo-fiiziksii irratti maxxanfameYeroo dhumaaf irratti gamaaggamame

Afaantaasiyaan maali?

Afaantaasiyaan suuraa sammuu keessatti mul'atu dhabuu jechuudha. Namoonni afaantaasiyaa qaban waa'ee appilii yaaduu fi bifa isaa beekuu danda'u, garuu yeroo yaadan suuraa isaa hin argan. Jechi kun bara 2015 moggaafame [1]. Qorannoo ga'eessota 1,000 ta'an irratti gaggeeffame keessatti, tilmaamaan nama 25 keessaa 1 suuraa sammuu baay'ee dadhabaa ta'e ykn suuraa sammuu homaa akka hin qabne gabaase [2]. Kun dhukkuba miti.

Dhugaa gabaabaa

  • Sakatta'iinsi kun maal madaala: ifa suuraawwan yaadaman isinitti mul'atan, 1 (suuraa hin jiru) irraa hanga 5 (akka waan argitanitti ifa), akkasumas sagalee, urgaa, dhandhamaafi tuqaa tokko tokko.
  • VVIQ miti: gaaffii qorannoo qorannoowwan baay'een itti fayyadaman Vividness of Visual Imagery Questionnaire (VVIQ) dha [3]. Sakatta'iinsi kun gaaffilee ofii keenyaa fayyadama; kanaaf lakkoofsota isaa qabxii VVIQ wajjin kallattiin wal bira qabuu hin dandeessan.
  • Baay'ina isaa: ga'eessota keessaa tilmaamaan 3.9% suuraa sammuu baay'ee dadhabaa ykn hin jirre gabaase; tilmaamaan 0.8% immoo suuraa sammuu homaa akka hin qabne gabaase, VVIQ irratti [2].
  • Gama isa kaan: tilmaamaan 6% suuraa sammuu baay'ee ifa ta'e akka qaban ibsu; yeroo tokko tokko kana hyperphantasia jedhu; tilmaamaan 90% immoo gidduutti argamu [8].
  • Qorannoo dhukkubaa miti: afaantaasiyaan muuxannoo nama tokkoo ti malee dhukkuba miti; gaaffiin gabaabaan kamiyyuu mirkaneessuu hin danda'u.

Sakatta'iinsi akkamitti hojjetaa

  1. Yaadaa. Wantoota guyyaa guyyaa 10 tokko tokkoon yaadattu, itti aansuun miirawwan biroof wantoota 4 argattu.
  2. Madaalaa. Tokkoon tokkoof hamma ifa ta'e filadhaa; "Homaa hin jiru" irraa hanga "Waan dhugaa jiru wajjin walqixa ifa". Yoo isin gargaaru ija cufadhaa.
  3. Qabxii keessan ilaalaa. Qabxiin suuraa sammuu keessanii wantoota suuraa giddugaleessa irraa argame, 1 hanga 5 dha. Miirawwan biroon addaan agarsiifamu.

Deebiin sirrii jedhamu hin jiru, yeroo murtaa'es hin qabu.

Bu'aa keessan akkamitti dubbistu

  • Suuraa homaa hin jiru: wanta suuraa hundaaf "Homaa hin jiru" filattan. Namoonni afaantaasiyaa qaban yeroo baay'ee akkasitti of ibsu [1].
  • Suuraa baay'ee dadhabaa (giddugaleessi 2 ykn isaa gadi): suuraawwan baay'een dadhaboo turan ykn hin mul'anne. Qorannoowwan VVIQ fayyadaman keessatti deebiiwwan akkanaa yeroo baay'ee afaantaasiyaa waliin ramadu [2].
  • Giddu-galeessa: suuraawwan hamma giddugaleessaa irraa hanga ifa ta'aniitti. VVIQ irratti namoota 10 keessaa tilmaamaan 9 akkasitti deebisu [8].
  • Suuraa baay'ee ifa ta'e (giddugaleessi 4.7 ykn isaa ol): wanti yaadame hundi jechuun ni danda'ama akka waan argitanitti ifa ture. Qorannoowwan kana hyperphantasia jedhu [4] [8].

Gareewwan kun akkaataa qorattoonni deebii VVIQ itti ramadan hordofu; garuu wantoonni nuti fayyadamne adda waan ta'aniif, garee kana akka ibsa deebii keessaniitti ilaalaa malee akka safartuu tokkootti hin fudhatinaa.

Qorannoon maal argate

  • Yeroo dheeraa dura hubatame. Bara 1880, Francis Galton namoota nyaata ganamaa isaanii yaadatan gaafate; gariin isaanii homaa akka hin argine jedhan [5].
  • Maqaan isaa haaraa dha. Bara 2015, gareen qorattootaa Exeter keessatti namoota 21 suuraa sammuu xiqqoo ykn homaa hin qabne ibsee, afaantaasiyaa jedhee moggaase [1]. Sana booda, namoonni of keessatti amala kana beekan tilmaamaan 2,000 gaaffilee garee kanaa deebisaniiru [4].
  • Jechoota malee safaramuu danda'a. Qorannoo ija lamaatiin wal dorgomsiisuu keessatti, suuraa yaaduun namoota baay'eef waan itti aansanii argan jijjiira; garuu namoota afaantaasiyaa qabaniif kana hin godhu [6].
  • Miirawwan biroo yeroo baay'ee waliin dhufu. Qorannoo guddaa tokko keessatti namoota afaantaasiyaa qaban keessaa walakkaan tilmaamaan miira kamiinuu suuraa yaadachuu akka hin dandeenye jedhan; warri kaan immoo sagalee, urgaa, dhandhama ykn tuqaa tokko tokko yaaduu danda'an [4] [7].
  • Yaadannoon adda ta'ee hojjetu. Namoonni afaantaasiyaa qaban waa'ee jireenya isaanii darbeefi fuulota namootaa yaadachuun dadhabaa akka ta'e yeroo baay'ee gabaasu; baay'een isaanii garuu abjuu keessatti suuraa ni argu [4] [7].

Sakatta'iinsi kun maal isinitti himuu danda'a, maal immoo hin danda'u

Kun of-gabaasa gabaabaa dha: har'a yaada keessan akkamitti akka ibsitan, jechoota keessaniin isinitti agarsiisa. Namoonni "ifa" jechuu isaanii hiika adda addaa waan qabuuf, namoonni muuxannoo keessaa wal fakkaataa qaban qabxii garaagaraa argachuu danda'u. Kun waan kamiyyuu hin qoratu; qabxiin gadi aanaa yookaan ol aanaanis rakkoo miti. Yoo fedhii qabaattan, gareewwan qorannoo yeroo tokko tokko qorannoo suuraa sammuu irratti isin hirmaachisuu danda'u gaggeessu.

Gaaffilee yeroo baay'ee gaafataman

Afaantaasiyaa akka qabu akkamittan beeka?

Waan isinitti barame, kan akka fuula hiriyyaa ykn balbala mana keessanii, yaaluun yaadaa. Bifa isaa beekuu garuu homaa arguu baachuu baattan, afaantaasiyaa qabaachuu dandeessu. Qorattoonni yeroo baay'ee gaaffii VVIQ fayyadamuun sakatta'u [3]; gariin immoo jechoota hin fayyadamne yaalii ni godhu [6]. Sakatta'iinsi kun yaada jalqabaa saffisaa kenna malee qorannoo dhukkubaa miti.

Afaantaasiyaan hammam baay'ata?

Qorannoo ga'eessota 1,000 ta'an irratti gaggeeffame keessatti, tilmaamaan 3.9% suuraa sammuu baay'ee dadhabaa ykn hin jirre gabaase; tilmaamaan 0.8% immoo homaa akka hin qabne gabaase [2]. Qorannoowwan biroonis, daangaa ittiin adda baasan irratti hundaa'uun, hirmaannaa xiqqaa wal fakkaataa argatu.

Afaantaasiyaan dhibee dhaa?

Lakki. Afaantaasiyaan namoonni yaada akkamitti muuxatan irratti garaagarummaa dha; dhukkuba miti. Namoonni baay'een afaantaasiyaa dhalootaa qaban jireenya idilee jiraatu; baay'een isaanii immoo namoonni biroon dhugumaan suuraa akka argan ga'eessota ta'anii baru [1] [4]. Yeroo muraasa keessatti miirri suuraa sammuu miidhaa sammuu ykn dhukkuba booda bada; yoo dandeettiin suuraa sammuu keessanii tasa jijjiirame, ogeessa fayyaa mariisisaa.

Miirawwan biroofis afaantaasiyaa qabaachuun ni danda'amaa?

Eeyyee. Qorannoo guddaa tokko keessatti namoota afaantaasiyaa qaban keessaa walakkaan tilmaamaan sagalee, urgaa, dhandhama ykn tuqaa yaaduu akka hin dandeenye jedhan; warri kaan danda'an [4]. Kanaaf sakatta'iinsi kun miirawwan biroo irrattis isin gaafata.

Kun VVIQ dhaa?

Lakki. VVIQ gaaffii qorannoo qorannoowwan baay'een itti fayyadamani dha [3]. Sakatta'iinsi kun gaaffilee gabaabaa ofii keenyaa fuula kanaaf qophaa'an; kanaaf qabxiin isaa safartuu mataa isaa qaba.

Qorannoon afaantaasiyaa bilisaa dhaa?

Eeyyee. Sakatta'iinsi kunii fi bu'aan keessan guutuun bilisa: galmaa'uun, imeelii kennuun ykn kaffaluun hin jiru.

Qorannoowwan walqabatan

Qorannoowwan sammuu bilisaa 43 hunda ilaali

Kana irratti guyyaa guyyaan hojjechuu barbaaddaa? Appiin Helibrain (ammaaf Afaan Ingiliffaan) karoora bilisaa fi karoora kaffaltii qabu qaba.

Gaaffilee yeroo baay'ee gaafataman

Madda odeeffannoo

  1. Zeman A, Dewar M, Della Sala S (2015). Lives without imagery: congenital aphantasia. Cortex 73:378–380. doi.org/10.1016/j.cortex.2015.05.019
  2. Dance CJ, Ipser A, Simner J (2022). The prevalence of aphantasia (imagery weakness) in the general population. Consciousness and Cognition 97:103243. doi.org/10.1016/j.concog.2021.103243
  3. Marks DF (1973). Visual imagery differences in the recall of pictures. British Journal of Psychology 64(1):17–24. doi.org/10.1111/j.2044-8295.1973.tb01322.x
  4. Zeman A, Milton F, Della Sala S, et al. (2020). Phantasia: the psychological significance of lifelong visual imagery vividness extremes. Cortex 130:426–440. doi.org/10.1016/j.cortex.2020.04.003
  5. Galton F (1880). Statistics of mental imagery. Mind 5(19):301–318. doi.org/10.1093/mind/os-V.19.301
  6. Keogh R, Pearson J (2018). The blind mind: no sensory visual imagery in aphantasia. Cortex 105:53–60. doi.org/10.1016/j.cortex.2017.10.012
  7. Dawes AJ, Keogh R, Andrillon T, Pearson J (2020). A cognitive profile of multi-sensory imagery, memory and dreaming in aphantasia. Scientific Reports 10:10022. doi.org/10.1038/s41598-020-65705-7
  8. Wright DJ, Scott MW, Kraeutner SN, et al. (2024). An international estimate of the prevalence of differing visual imagery abilities. Frontiers in Psychology 15:1454107. doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1454107

Fuulli kun akkamitti qophaa'e: gareen Helibrain qorannoowwan armaan olitti tarreeffaman irraa barreesse; Robert(Afaan Ingiliffaa) (barataa PhD damee baayoo-fiiziksii) immoo Sadaasa 4, 2026 irratti gamaaggale. Maddoonni yeroo jijjiiraman fuula kana ni haaromsina.