Lakkoofsa tokko hammam yaadachuu dandeessa? Inni yeroo gabaabaaf mul'ata; achiis irra deebitee barreessita, yeroo hunda lakkoofsa tokko dabalatee. Daqiiqaa muraasa qofa, bilisaa, galmaa'uun hin barbaachisu.
Garee Helibrain irraaRobert(Afaan Ingiliffaa) gamaaggale; barataa PhD damee baayoo-fiiziksii irratti maxxanfameYeroo dhumaaf irratti gamaaggamame
Wanti qorannoon kun safaru
Dheerina lakkoofsaa kee safara: tarree lakkoofsotaa keessaa isa yeroo argu battalumatti sirriitti irra deebitee dubbachuu dandeessu isa dheeraa. Dheerinni lakkoofsaa qorannoowwan yaadannoo yeroo gabaabaa, jechuunis kuusaa xiqqaa odeeffannoo yeroo sekondii muraasaaf qabatee yeroo itti fayyadamtu tursu, keessaa isa baay'inaan itti fayyadaman keessaa tokko dha 1.
Kilinikoota keessatti lakkoofsonni yeroo baay'ee sagaleedhaan, sekondii 1 keessatti tokko tokkoon dubbifamu. Asitti ammoo yeroo tokkootti iskiriinii irratti sekondii 1 dabalatee sekondii 0.6 lakkoofsa tokko tokkoof mul'atu; kanaaf qabxiin kee qabxii qorannoo dheerina lakkoofsaa kilinikii wajjin wal hin fakkaatu.
Qorannoon kun akkamitti hojjetaa
- Lakkoofsi jalqabaa lakkoofsota 3 qaba. Irra deebitee barreessi; deebiin sirrii hundi lakkoofsa tokko dabala.
- Dheerina tokkoon tokkoof yaaluuf carraa 2 argatta. Dheerina tokko irratti carraa hunda yoo dogoggorte, qorannoon ni xumurama.
- Qabxiin kee lakkoofsa isa dheeraa sirriitti irra deebitee barreessite dha.
Lakkoofsota garee gochuun maaliif gargaara
Barreeffama beekamaa keessatti George Miller daangaan yaadannoo yeroo gabaabaa hamma gareewwan odeeffannoo sammuu keessatti qabnuun murtaa'a malee hamma lakkoofsotaatiin akka hin taane, namoonnis wantoota garee gurguddaa ta'anitti qooduun daangaa kana akka dheeressan ibse 2. 4-9-1-7 akka “49, 17” dubbisuun mala gareessuu dha. Mala tokko fayyadamuun ni danda'ama; garuu qabxiileen kee wal bira qabamuu akka danda'aniif yeroo hunda mala wal fakkaataa fayyadami.
Qabxii kee maaltu jijjiira?
Qorannoo kompiitaraan namoota gurguddoo 763, umuriin isaanii 18 hanga 65 ta'e irratti gaggeeffame keessatti, dheerinni lakkoofsaa fuulduratti (akka fuula kana irratti, lakkoofsota tartiiba dhaga'aniin irra deebanii dubbachuu) umuriin jijjiirama hin agarsiifne. Dheerinni duubatti qofa, jechuunis lakkoofsota sana tartiiba faallaa ta'een irra deebanii dubbachuun, umuriin xiqqoo gadi bu'e. Namoonni waggoota barnootaa hedduu qaban qabxii xiqqoo ol'aanaa argatan 1. Qorannoo kana shaakaluun, dadhabbiin fi xiyyeeffannoon bittinnaa'uunis guyyaa irraa gara guyyaatti qabxii jijjiiruu danda'u. Yeroo tokko qofa qorachuun haala yeroo sanaa agarsiisa; guyyoota adda addaa irratti yeroo hedduu qorachuun odeeffannoo dabalataa siif kenna.
Qorannoowwan yaadannoo yeroo gabaabaa biroo marsariitii kana irratti argaman: yaadannoo tartiibaa (tartiiba iddoowwanii kaaree irratti) fi N-back(Afaan Ingiliffaa) (yeroo wantoonni itti fufanii jijjiiraman yaada keessa isaan qabachuu).
Qorannoowwan walqabatan
- Qorannoo yaadannoo tartiibaaTartiiba bakkaalee hammam dheeraa ta’e irra deebitee tartiibaan himuu dandeessu.
- Qorannoo shimpaanzeeLakkoofsota saanduqa irratti argaman keessaa hammam yaadannoo irraa tartiibaan tuquu dandeessu.
- Qorannoo yaadannoo N-backAfaan IngiliffaaWanti jijjiiramaa utuu jiruu hammam yaadatti qabachuu dandeessu.
Qorannoowwan sammuu bilisaa 43 hunda ilaali
Kana irratti guyyaa guyyaan hojjechuu barbaaddaa? Appiin Helibrain (ammaaf Afaan Ingiliffaan) karoora bilisaa fi karoora kaffaltii qabu qaba.
Gaaffilee yeroo baay'ee gaafataman
- Dheerinni yaadannoo lakkoofsota dhaga'anii lakkoofsota arganii yaadachuu wajjin walqixa?
- Gareen lakkoofsota yaadachuuf akkamitti si gargaara?
- Maaliif yaadachuun lakkoofsota duubatti deebi'anii jedhu yeroo baay'ee yaadachuu lakkoofsota fuulduratti jedhu caalaa gabaabaa ta'a?
- Namni giddugaleessaa lakkoofsota meeqa yaadachuu danda'a?
Maddaalee
- Woods DL, Kishiyama MM, Yund EW, Herron TJ, Edwards B, Poliva O, Hink RF, Reed B (2011). Madaallii dheerina lakkoofsaa yaadannoo afaanii yeroo gabaabaa fooyyessuu. Journal of Clinical and Experimental Neuropsychology 33(1):101–111.
- Miller GA (1956). Lakkoofsi dinqisiisaan torba, ida'amee yookaan hir'ifamee lama: daangaa dandeettii odeeffannoo qindeessuu keenyaa. Psychological Review 63(2):81–97.
Fuulli kun akkamitti qophaa'e: gareen Helibrain qorannoowwan armaan olitti tarreeffaman irraa barreesse; Robert(Afaan Ingiliffaa) (barataa PhD damee baayoo-fiiziksii) immoo Sadaasa 3, 2026 irratti gamaaggale. Maddoonni yeroo jijjiiraman fuula kana ni haaromsina.