Ragaa fi lakkoofsota ijoo
| Mala qabxii shallaguu qorannoo tokko keessatti | Giddugaleessa fuulduratti | Giddugaleessa duubatti |
|---|---|---|
| Baay'ina ol'aanaa seera dhaabuu aadaa | Lakkoofsa 6.35 | Lakkoofsa 4.61 |
| Baay'ina ol'aanaa qorannoo guutuu | Lakkoofsa 6.77 | Lakkoofsa 5.19 |
| Safartuu giddugaleessa baay'ina yaadannoo madaqfamaa | 6.52 | 4.91 |
Gabatee 6 kan Woods fi hiriyoonni isaa gatiiwwan kana gabaasa. Lakkoofsotni adeemsa kompiitaraan sagaleedhaan dhiyaatan. Taphi mul'ataan lakkoofsa guutuu agarsiisu haala dhiyeessuu fi yaadachuu adda ta'e qaba; kanaaf kun seera madaallii qabxii Helibrain miti. Qorannoo sana keessatti illee, safartuu jijjiiruun baay'ina yaadannoo mul'atu ni jijjiira. Woods et al., 2010
Tartiiba garagalchuun maal dabalata?
Fuulduratti yaadachuun wantoota fi tartiiba isaanii eeguu gaafata. Duubatti yaadachuun tartiiba deebii barbaadamu jijjiira; tooftaalee dabalataa odeeffannoo jijjiiruu ykn deebisanii argachuuttis hirmaachisuu danda'a. Moodeelonni yaadannoo hojii kuusaa yeroo gabaabaa fi adeemsa wanta kuufame to'achuu ykn jijjiiruuf fayyadaman adda baasu; hojii hundumaa akka waan kuusaa tokko qofa kallattiidhaan safaranitti hin ilaallan. Baddeley, 2012 Conway et al., 2005
Kun garaagarummaan duubatti-fi-fuulduratti hojii raawwachiisummaa safara qulqulluu ta'e dha jechuu miti. Waraqaan qorannoo baay'ina lakkoofsotaa kun sirrummaan qabxii shallaguu walbira qabuu sana irratti maaliif dhiibbaa akka qabu agarsiisa. Tooftaan, bifa dogoggoraa fi seerri dhaabuu hundi hiika garaagarummaa sanaa keessatti gahee qabu. Woods et al., 2010
Maaliif torba seera waliigalaa miti?
Ibsi beekamaan Miller odeeffannoo fi irra deebi'anii qindeessuu irratti xiyyeeffata; namni hundi lakkoofsota torba sirriitti yaadata jechuun hin mirkaneessu. Sakatta'iinsi Cowan boodarra ba'e, haala shaakaluun irra deebi'uu fi gareessuun daangeffametti, baay'ina tuuta odeeffannoo xiqqaa ta'e ilaala. Yaad-rimeewwan kunneen daangaa fi yuunitii adda addaa fayyadamu; baay'ina murtaa'e tokko baay'ina fuulduraa hunda irraa hir'isuun baay'ina duubaa tilmaamuuf sababa hin kennan. Miller, 1956 Cowan, 2001
Maal irratti hundaa'a?
Umuriin, barnoonnii fi dhiyeessuun ni dhiibbaa qabu
Qorannoon baay'ina lakkoofsotaa seera madaallii umurii fi barnoota ilaale; garuu hirmaattonni ga'eessotaa isaa, afaanotaafi karaa dhiyeessuu hunda irratti hojiirra ooluuf seera umurii guutuu miti. Garaagarummaan umurii garee sana keessatti argame dhibbeentaa marsariitii umurii irratti madaqfame hin mirkaneessu. Lakkoofsota dhaga'amuun dhiyeessuunis tartiiba tokkoon dhiyeessa; yeroo tokkotti lakkoofsa guutuu argu irraa adda dha. Woods et al., 2010
Beekumsi yeroo dheeraa tarreen tokko akkamitti sammuu keessatti qindaa'u jijjiiruu danda'a. Qorannoon tuuta gochuu, caasaan tokko tartiiba tokko gabaabaa fi kuufamuu salphaa akka taasisu ibsa; qorannoon shaakala cimaa beekamaanis yaadannoo lakkoofsaa irratti guddina guddaa, qindaa'ina yaadannoo baratame fayyadamuun, agarsiise. Argannoowwan kunneen yaadannoo gosa hunda keessatti daballii walqixa ta'e hin mirkaneessan. Mathy et al., 2012 Ericsson et al., 1980
Garaagarummaan nama tokkoo akkamitti hiikamuu qaba?
Hiika hojii lamaan fi seera qabxii shallaguu lamaanis eegi. Bu'aan duubatti argamu gadi aanaan isaa qofti mallattoo dhukkubaa miti; garaagarummaan dhuunfaa idilee caaluunis safartuu fi seera madaallii sirrii malee akka dhimma yaalaa hiikamuu hin danda'u. Sakatta'iinsi mala baay'ina yaadannoo, waa'ee yaadannoo hojii murteessuuf adeemsa sirriitti ibsame fayyadamuun barbaachisaa ta'uu addeessa. Conway et al., 2005
Baay'ina yaadannoo tokko gara sadarkaa n-back murtaa'eetti jijjiiruunis nageenya hin qabu. Qorannoon walitti qabaa tokko, n-back fi safartuuwwan baay'ina yaadannoo hojii irra oolmaa yaadannoo waliin maqaa yaadannoo hojii jedhu qabaatanis, bakka wal hin bu'an jedha. Raawwiin hojii sana keessatti wanta beekuu, odeeffannoo haaromsuu fi deebisanii yaadachuu barbaachisu irratti hundaa'a. Redick et al., 2013
Hordoffii dhuunfaaf, fuulduraa fuulduraa wajjin, duubaa immoo duubaa wajjin haala dhiyeessuu wal fakkaatu keessatti wal bira qabi. Yoo tooftaa gareessuu jijjiirte, jijjiirama sana galmeessi. Bu'aan fooyya'aan mala wanta kanaaf bu'a qabeessa ta'e calaqqisiisuu danda'a; dandeettiin yaadannoo waliigalaa guddachuu isaa jechuu miti. Woods et al., 2010 Mathy et al., 2012
Qorannoo bilisaa kanaan walqabatu yaali
Qorannoo yaadannoo lakkoofsotaa
Qorannoo yaadannoo lakkoofsotaa akka hojii yaadannoo mul'ataan raawwatamutti yaali. Bu'aan isaa qajeelfama qorannoo sanaa qofaan hiikamuu qaba; adeemsa lakkoofsota dhaga'anii fuulduraa fi duubatti yaadachuu gabatee keessa jiru miti. Garaagarummaa maxxanfame akka galma qorannoo dhukkubaa hin fayyadamin.
Gaaffilee yeroo baay'ee gaafataman
Garaagarummaan eegamu sirriitti lakkoofsa lamaa?
Lakki. Garaagarummaan giddugaleessaa safartuu aadaa qorannoo sanaa lakkoofsa 1.74 ture; safartuuwwan biroon garaagarummaa adda addaa kennan. Kun seera nama dhuunfaa miti. Woods et al., 2010
Baay'inni duubatti yaadatamu kan fuulduraa caalu ta'uu danda'aa?
Bu'aawwan dhuunfaa fi tooftaaleen garaagara ta'uu danda'u. Giddugaleessonni garee, yeroo madaallii tokkoon tokkoon raawwatamu tartiiba dirqamaa ta'e hin mirkaneessan. Woods et al., 2010
Baay'ina yaadannoo lakkoofsotaa gara n-back jijjiiruu nan danda'aa?
Maddiwwan kunneen jijjiirama mirkanaa'e hin kennan; hojiiwwan kun safartuu wal bakka bu'an miti. Redick et al., 2013
Maddoota
- Woods et al. (2010). Madaallii yaadannoo dubbii yeroo gabaabaa baay'ina lakkoofsotaa fooyyessuu.
- Cowan (2001). Lakkoofsi dinqisiisaan 4 yaadannoo yeroo gabaabaa keessatti: Dandeettii kuusaa sammuu irra deebiin ilaaluu.
- Miller (1956). Lakkoofsi dinqisiisaan torba, dabalataan ykn hir'inaan lama: Daangaa dandeettii odeeffannoo qindeessuu keenyaa..
- Baddeley (2012). Yaadannoo Hojii: Yaad-rimeewwan, Moodeelota fi Mormiiwwan.
- Conway et al. (2005). Hojiiwwan baay'ina yaadannoo hojii: Sakatta'iinsa malaa fi qajeelfama fayyadamaa.
- Redick et al. (2013). Safartuuwwan baay'ina walxaxaa fi n-back yaadannoo hojii: Qorannoo walitti qabaa.
- Ericsson et al. (1980). Dandeettii Yaadannoo Barachuu.
- Mathy et al. (2012). Lakkoofsota dinqisiisoo keessatti maal dinqisiisaa? Tuuta gochuu fi odeeffannoo cuunfuu yaadannoo yeroo gabaabaa keessatti.