Ragaa fi lakkoofsota ijoo
| Ramaddii qorannichaa | Tilmaama | Sirna qabxii itti fayyadaman |
|---|---|---|
| Daangaa suuraa sammuu gadi aanaa | 3.9% | Waliigala VVIQ 16–32 |
| Guutumaan guutuutti hin jiru jedhanii gabaasuu | 0.8% | Waliigala VVIQ 16 |
| Suuraa sammuu dimii ykn ifa hin taane, daangaa gadi aanaa keessatti | 3.1% | Waliigala VVIQ 17–32 |
Waraqaan qorannoo kun namoota 502 hirmaatan lama walitti qaba. Daangaa suuraa sammuu gadi aanaa bal'aa keessatti namoota 39, qabxii xiqqaa argatan saddeet dabalatee, adda baasa. Garaagarummaan kun barbaachisaa dha; sababiin isaas hiikni bal'aan suuraa sammuu gadi aanaa baay'ina adda ta'e kenna, yoo suuraa sammuu guutumaan guutuutti hin jirre jechuun barbaadame immoo kan biraa kenna. As keessatti gaaffiin deebii kennu qabxii gadi aanaa suuraa sammuu dadhabaa agarsiisuun qindaa'e. Dance et al., 2022
Gaaffiin kun maal safara?
Gaaffiin Ifa Suuraa Sammuu Mul'ataa (VVIQ) muuxannoo mul'ataa namni ofii isaa gabaasu gaafata. Hojii jalqabaa Marks safartuu kana beeksise; qorannoowwan afaantaasiyaa boodaa immoo sirna qabxii ifatti ibsame waliin fayyadamu. Sadarkaa deebii gara duubaatti deebisuun hiika waliigala qabxii ni jijjiira; kanaaf murtoo qabxii murtaa'e tokko fooyyoo isaa osoo hin mirkaneessin koppii gochuun hin qabu. MARKS, 1973 Dance et al., 2022
Of-gabaasni muuxannoo hubachuuf gargaara; garuu hojii raawwii miiraa safaru yookaan safartuu kallattiin sammuu safaru wajjin tokko miti. Keogh fi Pearson suuraa miiraa qorachuuf mala wal-dorgomsiisa ijaa lamaan fayyadaman; kunis qorattoonni gaaffii wal-fakkaataa mala biraatiin akkamitti gaafachuu akka danda'an agarsiisa. Safartuun tokko ofumaan bakka kan biraa bu'uu hin danda'u. Keogh et al., 2018
Afaantaasiyaan yaada uumuu dhabuu jechaa dhaa?
Xumura bal'aan akkas jedhu hin hordofu. Qorannichi muuxannoo suuraa sammuu murtaa'e, keessumaa suuraa mul'ataa fedhii ofiitiin uumuu, irratti xiyyeeffata. Gabaasni Zeman fi hiriyoota isaa akkasumas gamaaggamni bal'aan suuraa sammuu, sadarkaa ifa suuraa sammuu irraa gara biraatti adda baasa; kun yaaduu, kalaqa yookaan beekumsa hunda jechuu miti. Namni tokko suuraa sammuu keessaa ifatti hin gabaasin illee haala tokko hubachuu fi waa'ee isaa yaaduu danda'a. Zeman et al., 2015 Zeman et al., 2020 Pearson, 2019
Maal irratti hundaa'a?
Yaadannoo fi abjuu hoo?
Dawes fi hiriyoonni isaa namoota afaantaasiyaa qabaachuu isaanii jedhan keessatti suuraa sammuu, yaadannoo fi abjuu ilaalchisee haala of-gabaasan ibsu. Kun haala garee keessatti mul'atu dha; garuu garaagarummaan guddaan jira, kanaaf namni hundi muuxannoo abjuu yookaan rakkoo yaadannoo wal-fakkaataa qaba jechuun seera miti. Mala safartuu fi namoonni akkamitti qorannichaaf filataman hiika bu'aa irratti dhiibbaa qabu. Dawes et al., 2020
Qorannoon fakkii kaasuuf taasifame kan Bainbridge fi hiriyoota isaa raawwii yaadannoo wantaa fi yaadannoo iddoo gidduu garaagarummaa argate. Namoonni suuraa mul'ataa hin qabne yaadannoo mul'ataa hin qaban yookaan hariiroo iddoo bakka buusuu hin danda'an jechuu hin deeggaru. Qaamoleen yaadannoo adda addaa addaan safaramuu qabu. Bainbridge et al., 2021
Umurii fi saalli baay'ina kana murteessuu?
Waraqaa qorannoo baay'ina namoota walitti qabee ilaale keessatti, hiika qorannoon qorate jalatti tilmaamni dubartootaa fi dhiiraa gidduu garaagarummaan istaatistiksii hin mul'anne. Kun ummata hunda keessatti guutumaan guutuutti walqixa ta'uu isaa hin mirkaneessu. Hirmaattonni, umurii isaanii fi qabxii murtoo filatame waliigala gochuu daangessu; hawaasni toora interneetii suuraa sammuu irratti xiyyeeffatu adeemsa hirmaachisummaa adda ta'e qabaata. Dance et al., 2022
Qorannoo toora interneetii irraa maal barachuun ni danda'ama?
Gaaffiin qorannoo muuxannoo suuraa sammuu ati gabaastu ibsuuf, akkasumas jechoota ittiin ibsinu ifa gochuuf gargaaruu danda'a. Qabxii gadi aanaa gara qorannoo fayyaa ta'uutti jijjiiruu yookaan waa'ee dandeettii sammuu himata dhiyeessuu hin qabu. Ramaddiin qorannoo baay'inaa kun hiika hojii qorannoof qophaa'e dha; seera waliigalaa gaaffii toora interneetii hundaaf ta'u miti. Dance et al., 2022 MARKS, 1973
Maddaawwan kana keessatti, namni suuraa sammuu ifa ta'e hin gabaasne tokko keessatti suuraa ifa ta'e uumuuf leenjii murtaa'e, kan bu'aan isaa mirkanaa'e, hin jiru. Faayidaan isaa dhugaa ta'e garaagarummaa hubachuu fi safartuun daangaa maal akka qabu beekuu dha; fayyina yookaan dandeettii fooyya'uu waadaa galu miti. Pearson, 2019 Zeman et al., 2020
Lakkoofsi 3.9% fi 0.8% hiikni isaanii waliin ibsame yoo ta'e qofa faayidaa qaba. Hiika sana yoo balleessine, gaaffileen adda addaa lama deebii tokko kan wal faallessu fakkaatu akka qaban godha. Dance et al., 2022
Qorannoo bilisaa kanaan walqabatu yaali
Qorannoo yaada suuraa sammuu keessatti uumuu
Qorannoo afaantaasiyaa yaada suuraa mul'ataa fedhii ofiitiin uumuu akkamitti akka ibsitu qorachuuf yaali. Kallattii sadarkaa qabxii dubbisi; bu'aa kee akka of-gabaasaatti ilaali. Dhibbeentaan maxxanfame qorannoo dhibee siif adda baasuu yookaan sadarkaa dhibbeentaa ummata Helibrain keessatti qabdu hin mirkaneessu.
Gaaffilee yeroo baay'ee gaafataman
Baay'inni 0.8% moo 3.9%?
Lamaan isaanii qorannoo walitti qabame tokko irraa dhufu; garuu hiika adda addaa qabu: guutumaan guutuutti hin jiru jedhanii gabaasuu fi daangaa bal'aa suuraa sammuu gadi aanaa. Dance et al., 2022
Afaantaasiyaan abjuu hin arguu jechaa dhaa?
Seerri waliigalaa akkas jedhu hin jiru. Qorannoon waa'ee amaloota sammuu gabaasame muuxannoo suuraa sammuu fi abjuu keessatti garaagarummaa jiraachuu ibsa. Dawes et al., 2020
Suuraa sammuu dadhabaa jechuun yaadannoo iddoo dadhabaa jechaa dhaa?
Dirqama miti. Qorannoon fakkii kaasu wanta yaadachuu fi iddoo yaadachuu adda baasa; yaadannoo hunda akka dandeettii tokkootti hin ilaalu. Bainbridge et al., 2021
Maddoota
- Dance et al. (2022). Ummata waliigalaa keessatti afaantaasiyaa (dadhabina suuraa sammuu) hammam akka baay'atu.
- MARKS (1973). GARAAGARUMMAA SUURAA SAMMUU MUL'ATAA KEESSATTI SUURAA YAADATAN.
- Keogh et al. (2018). Sammuu jaamaa: afaantaasiyaa keessatti suuraa miiraa mul'ataa hin jiru.
- Zeman et al. (2015). Suuraa sammuu malee jiraachuu – afaantaasiyaa dhalootaa.
- Zeman et al. (2020). Fantaasiyaa – hiika sammuu keessatti ifa suuraa mul'ataa jireenya guutuu.
- Pearson (2019). Yaada uumuu namaa: saayinsii sammuu fi yaadannoo suuraa mul'ataa.
- Dawes et al. (2020). Afaantaasiyaa keessatti suuraa miiraa hedduu, yaadannoo fi abjuu ilaalchisee amaloota sammuu.
- Bainbridge et al. (2021). Fakkii kaasuun afaantaasiyaa safaruu: namoonni suuraa mul'ataa hin qabne hanqina yaadannoo wantaa qabu, garuu kan yaadannoo iddoo miti.