Mekano ya aphantasie

Kangá miso mpe kanisá pome. Ozali komona yango, to oyebi kaka ndenge ezali? Momekano ya miniti 2 ya kotalela polele ya bililingi na makanisi na yo. Ofele, kokomisa nkombo esengeli te.

Ekómami na ekipi ya HelibrainEtalelami lisusu na Robert(Lingelesi), moyekoli ya doktora na fiziki ya biloko ya bomoiEbimisami Etalelami lisusu mpo na mbala ya nsuka

Aphantasie ezali nini?

Aphantasie elakisi kozanga komona bililingi na makanisi. Bato oyo bazali na aphantasie bakoki kokanisa pome mpe koyeba ndenge emonanaka, kasi bamonaka yango te ntango bakanisi yango. Liloba yango esalemaki na 2015 [1]. Na bolukiluki moko oyo etunaki mikóló soki 1,000, pene na moto 1 kati na 25 alobaki ete amonaka bililingi moke mpenza to amonaka yango ata moke te [2]. Ezali maladi te.

Makambo ya ntina

  • Momekano oyo etalelaka nini: polele ya bililingi oyo olobi ete ozali komona na makanisi, kobanda na 1 (elilingi ezali te) tii na 5 (polele lokola ozali komona na miso), mpe lisusu mongongo moko, nsolo, elengi mpe kosimba.
  • Ezali VVIQ te: mituna ya bolukiluki oyo boyekoli mingi esalelaka ezali Vividness of Visual Imagery Questionnaire (VVIQ) [3]. Momekano oyo esaleli mituna na biso moko, yango wana mituya na yango ekokani te mbala moko na ba-score ya VVIQ.
  • Ezali boni: na VVIQ, pene na 3.9% ya mikóló balobaki ete bamonaka bililingi moke mpenza to te, mpe pene na 0.8% balobaki ete bamonaka yango ata moke te [2].
  • Na nsuka mosusu: pene na 6% balobaka ete bililingi na makanisi na bango ezali polele mingi mpenza; ntango mosusu babengaka yango hyperphantasia. Pene na 90% bazali na katikati [8].
  • Ezali diagnostic te: aphantasie ezali lolenge ya komona makambo, kasi ezali maladi te; mpe mituna mokuse ekoki kondimisa yango te.

Ndenge momekano esalaka

  1. Kanisá. Okomona biloko 10 ya mokolo na mokolo na makanisi, moko nsima ya mosusu, mpe na nsima biloko 4 mpo na mayoki mosusu.
  2. Pesa bapɔsɔ. Mpo na eloko mokomoko, pona polele oyo ezalaki, kobanda na "Eloko te" tii na "Polele lokola eloko ya solo". Kangá miso soki esalisi yo.
  3. Talá bapɔsɔ na yo. Bapɔsɔ ya bililingi na makanisi ezali mwayene ya biloko oyo ofanisaki, kobanda na 1 tii na 5. Bapɔsɔ ya mayoki mosusu emonisami yango moko.

Eyano ya malamu to ya mabe ezali te, mpe ntango etyami te.

Ndenge ya kotánga mbano na yo

  • Elilingi ata moko te: oponaki "Eloko te" mpo na eloko mokomoko ya bililingi. Yango nde ndenge bato oyo bazali na aphantasie balobelaka ndenge bamonaka makambo [1].
  • Bililingi ya mpasi komona (mwayene ya 2 to na nse): bililingi mingi ezalaki polele te to ezalaki te. Na boyekoli oyo esalelaka VVIQ, mbala mingi bakɔtisaka biyano ya lolenge oyo na etuluku ya aphantasie [2].
  • Na katikati: bililingi ya polele ya mwa ndambo tii ya polele. Na VVIQ, pene na bato 9 kati na 10 bapesaka biyano ya lolenge oyo [8].
  • Bililingi ya polele mingi mpenza (mwayene ya 4,7 to koleka): pene na nyonso ezalaki polele lokola ozali komona na miso. Boyekoli ebengaka yango hyperphantasia [4] [8].

Bituluku oyo elandi ndenge balukiluki bakabolaka biyano ya VVIQ, kasi mituna na biso ekeseni; yango wana talá etuluku yango lokola ndimbola ya biyano na yo, kasi lokola emekeli te.

Makambo oyo bolukiluki emoni

  • Bato bayebaki likambo yango kala. Na 1880, Francis Galton asɛngaki bato bakanisa mesa oyo balyaka na ntɔngɔ, mpe basusu balobaki ete bamonaki eloko ata moko te [5].
  • Nkombo yango ezali ya sika. Na 2015, etuluku moko ya balukiluki na Exeter elobelaki bato 21 oyo bazalaki komona bililingi moke to ata moke te, mpe babengaki yango aphantasie [1]. Banda wana, bato pene na 2,000 oyo bamonaki ete ndimbola yango etali bango bayanolaki mituna ya etuluku yango [4].
  • Ekoki komekama kozanga maloba. Na komeka ya binocular rivalry, kokanisa elilingi liboso ebongolaka eloko oyo bato mingi bakomona na nsima, kasi esalaka bongo te mpo na bato oyo bazali na aphantasie [6].
  • Mbala mingi etalaka mpe mayoki mosusu. Na bolukiluki moko monene, pene na katikati ya bato oyo bazalaki na aphantasie balobaki ete bakanisaka eloko te na mayoki nyonso; basusu bakokaki kokanisa mwa mongongo, nsolo, elengi to kosimba [4] [7].
  • Ndenge ya kobosana makambo ekeseni. Mbala mingi bato oyo bazali na aphantasie balobaka ete bazali na makasi moke ya kobosana makambo oyo ekómelá bango mpe bilongi, kasi mingi na bango balɔtaka kaka bililingi [4] [7].

Makambo oyo momekano oyo ekoki koyebisa yo mpe oyo ekoki koyebisa yo te

Oyo ezali mituna mokuse oyo eyokani na maloba na yo moko: emonisi ndenge ozali kolimbola makanisi na yo lelo, na maloba na yo. Bato balingaka koloba makambo ndenge moko te na liloba "polele", yango wana bato mibale oyo makanisi na bango ezali ndenge moko bakoki kozwa bapɔsɔ ekeseni. Momekano oyo emonisaka maladi te, mpe bapɔsɔ ya nse to ya likoló ezali likambo ya mabe te. Soki olingi koyeba mingi, ntango mosusu bituluku ya balukiluki esalaka boyekoli ya bililingi ya makanisi oyo okoki kosangana na yango.

Mituna oyo etunamaka mingi

Ndenge nini nakoki koyeba soki nazali na aphantasie?

Meká kokanisa eloko oyo oyebi malamu, lokola elongi ya moninga to porte ya liboso ya ndako na yo. Soki oyebi ndenge emonanaka kasi ozali komona eloko ata moko te, ekoki kozala ete ozali na aphantasie. Mbala mingi balukiluki batalelaka yango na mituna ya VVIQ [3], mpe basusu basalelaka mpe komeka oyo esɛngaka maloba te [6]. Momekano oyo epesi kaka elembo ya liboso nokinoki, kasi ezali diagnostic te.

Aphantasie ezali na bato boni?

Na bolukiluki moko oyo etunaki mikóló soki 1,000, pene na 3.9% balobaki ete bamonaka bililingi moke mpenza to te, mpe pene na 0.8% balobaki ete bamonaka yango ata moke te [2]. Boyekoli mosusu emoni motángo ya moke oyo ekokani, kasi etaleli esika oyo batye ndelo.

Aphantasie ezali bokono?

Te. Aphantasie ezali bokeseni na ndenge bato bakanisaka, kasi ezali maladi te. Bato mingi oyo bazali na aphantasie banda bomwana bazalaka na bomoi ya mokolo na mokolo, mpe mingi bayebaka kaka ntango bakómi mikóló ete bato mosusu bamonaka mpenza bililingi na makanisi [1] [4]. Na makambo oyo esalemaka mingi te, moto akoki kobungisa makoki ya komona bililingi na makanisi nsima ya kozoka ya bɔɔngɔ to ya maladi; soki makoki yango ebongwani na mbalakaka, sololá na monganga.

Okoki kozala na aphantasie mpo na mayoki mosusu?

Ɛɛ. Na bolukiluki moko monene, pene na katikati ya bato oyo bazalaki na aphantasie balobaki ete bakokaki mpe kokanisa mongongo, nsolo, elengi to kosimba te; basusu bakokaki [4]. Yango wana momekano oyo etunaka mpe mpo na mayoki mosusu.

Oyo ezali VVIQ?

Te. VVIQ ezali mituna oyo bolukiluki mingi esalelaka [3]. Momekano oyo ezali mituna mokuse oyo biso moko tobongisaki mpo na lokasa oyo; yango wana bapɔsɔ na yango etángamaka na emekeli na yango moko.

Mekano ya aphantasie ezali ofele?

Ɛɛ. Momekano mpe mbano na yo mobimba ezali ofele: kokomisa nkombo esengeli te, kotinda email te, kofuta te.

Mekano mosusu

Talá mekano nyonso 43 ya bɔɔngɔ ya ofele

Olingi kosala yango mokolo na mokolo? Apilikasyo ya Helibrain (na Lingelesi kaka mpo na sikoyo) ezali na mwango ya ofele mpe manáka ya kofuta.

Mituna oyo batunaka mingi

Mikanda oyo esalelami

  1. Zeman A, Dewar M, Della Sala S (2015). Lives without imagery: congenital aphantasia. Cortex 73:378–380. doi.org/10.1016/j.cortex.2015.05.019
  2. Dance CJ, Ipser A, Simner J (2022). The prevalence of aphantasia (imagery weakness) in the general population. Consciousness and Cognition 97:103243. doi.org/10.1016/j.concog.2021.103243
  3. Marks DF (1973). Visual imagery differences in the recall of pictures. British Journal of Psychology 64(1):17–24. doi.org/10.1111/j.2044-8295.1973.tb01322.x
  4. Zeman A, Milton F, Della Sala S, et al. (2020). Phantasia: the psychological significance of lifelong visual imagery vividness extremes. Cortex 130:426–440. doi.org/10.1016/j.cortex.2020.04.003
  5. Galton F (1880). Statistics of mental imagery. Mind 5(19):301–318. doi.org/10.1093/mind/os-V.19.301
  6. Keogh R, Pearson J (2018). The blind mind: no sensory visual imagery in aphantasia. Cortex 105:53–60. doi.org/10.1016/j.cortex.2017.10.012
  7. Dawes AJ, Keogh R, Andrillon T, Pearson J (2020). A cognitive profile of multi-sensory imagery, memory and dreaming in aphantasia. Scientific Reports 10:10022. doi.org/10.1038/s41598-020-65705-7
  8. Wright DJ, Scott MW, Kraeutner SN, et al. (2024). An international estimate of the prevalence of differing visual imagery abilities. Frontiers in Psychology 15:1454107. doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1454107

Ndenge tosali lokasa oyo: ekipi ya Helibrain ekomaki yango na kotalela bolukiluki oyo totángi likoló, mpe Robert(Lingelesi) (moyekoli ya doktora na fiziki ya biloko ya bomoi) atalelaki yango lisusu na 4 sánzá ya zómi na mɔ̌kɔ́ 2026. Tobongisaka yango ntango bisika oyo tozwaki makambo ebongwani.