Mekano ya ntango ya koyanola

Oyanolaka noki ndenge nini? Finá ntango sɛrklɛ ekómi motane ya nkasa. Miniti moko, ofutaka te: kokoma nkombo te, kotinda email te, mpe mbano na yo nyonso ekomonana awa.

Ekómami na ekipi ya HelibrainEtalelami lisusu na Robert(Lingelesi), moyekoli ya doktora na fiziki ya biloko ya bomoiEbimisami Etalelami lisusu mpo na mbala ya nsuka

Ndenge ya kotánga mbano na yo

  • Mwayene ya ntango ya koyanola: ntango ya mwayene ya bafini na yo oyo emekamaki, na milisekonde (ms). Motángo moke elakisi koyanola noki.
  • Fini ya noki koleka: fini na yo ya mbangu koleka. Fini moko ya libaku elobaka mingi te koleka mwayene.
  • Bafini ya malɛmbɛ: bafini oyo euti nsima koleka 500 ms. Bato oyo bayekolaka mpɔngi babengaka yango kokanga likebi te, mpe emonanaka mingi nsima ya kolala ntango mokuse [1].
  • Bafini ya liboso: bafini liboso sɛrklɛ ekóma motane ya nkasa, to na nse ya 100 ms, oyo ezali mbangu mingi mpo ezala eyano ya solo. Totángi yango te na mwayene na yo.

Etanda emonisi mwayene ya bolukiluki na laboratware na kotalela bituluku ya mbula. Navigatɛrɛ eyokaka mbangu moke koleka bisaleli ya laboratware (tala awa na nse), yango wana salela etanda mpo na komona ndenge ya mbongwana mpe kokokanisa motángo na yo na bomekano na yo ya kala.

Etanda ya bilembo oyo emonisi mwayene ya ntango ya koyanola ya pɛtɛɛ na bituluku ya mbula, na bisaleli ya laboratware: 218 ms na mbula 18–24, 221 na 25–31, 225 na 32–38, 228 na 39–45, 234 na 46–51, 236 na 51–58 mpe 239 ms na 59–65.
Elilingi 1. Mwayene ya ntango ya koyanola ya pɛtɛɛ na kotalela mbula, na bisaleli ya laboratware oyo emekaka ntango na bosikisiki: 218 ms na mbula 18–24, 221 na 25–31, 225 na 32–38, 228 na 39–45, 234 na 46–51, 236 na 51–58 mpe 239 ms na 59–65. Makambo: Woods 2015, mikóló 1,469 na Nouvelle-Zélande, ntango oyo écran mpe souris ezalaki kosalela elongolamaki te [2].

Ntango nini ya koyanola ezali malamu?

Ntango ya momesano ya koyanola na elembo moko na bisaleli ya laboratware ya bosikisiki ezali pene na 230 ms. Na mikóló 1,469 ya mbula 18 tii 65, mwayene ezalaki 231 ms: banda 218 ms na mbula 18–24 tii 239 ms na mbula 59–65 [2]. Momekano na navigatɛrɛ emonisaka ntango molai, mpo telefone mpe ordinatɛrɛ ebakisaka ntango na yango moko: 58 tii 133 ms na botali moko ya laboratware [3]. Yango wana kokokanisa mbano na yo na bomekano na yo ya kala.

Makambo ya noki

  • Oyo emekamaka: ntango ya koyanola na elembo moko, ntango ya koyanola na elembo moko oyo ozali kozela na koningisa eloko moko. Momekano oyo ezali lolenge ya miniti moko ya Psychomotor Vigilance Test (PVT), mosala ya bolukiluki mpo na komeka bokɛngi [4].
  • Motángo ya momesano: mwayene ya 231 ms na mikóló 1,469, na écran ya laboratware mpe souris ya masano. Bokeseni ya bato (écart-type moko) ezalaki pene na 27 ms [2].
  • Mbula: ntango ya koyanola ekómaka molai pene na 0.55 ms na mbula moko kati na 18 mpe 65 [2]. Na mikóló 7,130 ya Royaume-Uni, ntango ya koyanola na elembo moko ekómaki molai moke tii pene na mbula 50 [5].
  • Eloko oyo basaleli: mikóló 44 wana wana bazwaki mwayene ya 284 ms na masini ya bafini ya laboratware mpe 379 ms na lolenge ya momekano yango na écran oyo esimbamaka [6].
  • Mpɔngi: kozanga mpɔngi ekómisaka biyano malɛmbɛ mpe ebakisaka kozanga likebi, biyano oyo eumelaka ndambo ya segɔnde to koleka [1].

Ndenge momekano ya ntango ya koyanola esalaka

Biteni misato: 1, zela ntango sɛrklɛ ezali mpɛmbɛ ya putulu na ntango oyo eponami na mbalakaka; 2, finá nokinoki ntango ekómi motane ya nkasa; 3, ntango banda sɛrklɛ ekómi motane ya nkasa tii na fini na yo etángamaka, mpe biteni yango ezongelamaka.
Elilingi 2. Eténi moko ya momekano. Ntango ya kozela eponamaka na mbalakaka, yango wana okoki te koyeba liboso ntango ya kofina.
  1. Finá ntango ekómi motane ya nkasa. Finá, finá na souris to finá Space to Enter.

Oyo ezali momekano moko na oyo ezali na app ya Helibrain. Lokasa ebandisaka ngonga ntango eyebisi navigatɛrɛ na yo ete emonisa sɛrklɛ ya motane ya nkasa, mpe etɛlɛmisa yango ntango fini na yo ekómi. Yango wana ntango na yo etángaka mpe ntango oyo écran na yo esalelaka, mpe ntango ya souris, klavye to écran oyo esimbamaka; lokasa ya Internet ekoki komeka yango te.

Nini ebongolaka ntango na yo ya koyanola?

  • Eloko oyo basaleli. Na mimekano ya laboratware, bapage ya Internet ebakisaki 58 tii 133 ms na eyano mokomoko, na kotalela eloko oyo basaleli mpe navigatɛrɛ [3]. Ata na masini ya bafini ya lolenge ya laboratware, banavigatɛrɛ ebakisaki 8 tii 67 ms [7]. Na écran oyo esimbamaka, mosapi na yo esengeli mpe kokende tii na vitre, mpe yango ebakisaki pene na 95 ms na bolukiluki moko [6].
  • Mpɔngi. Nsima ya butu moko kozanga kolala, to babutu mingi ya kolala ntango mokuse, biyano ekómaka malɛmbɛ mpe kozanga likebi ya ntango molai ekómaka mingi [1]. Bomekoli ya kozanga likebi mpe mbangu emonisaka yango malamu [8].
  • Ngonga ya mokolo. Likebi elandaka ndenge mokolo etambolaka. Mpo na moto oyo alalaka kobanda ngonga 11 ya butu tii ngonga 7 ya ntɔngɔ, koyanola ezalaka malɛmbɛ mingi na butu mpe na ntɔngɔntɔngɔ, kasi malamu na nsima ya midi mpe na mpokwa ya liboso [9].
  • Kafeine. Botali monene ya bolukiluki emonaki ete kafeine pene na 40 tii 300 mg ebongisaka kokɛngɛla, kotya likebi mpe ntango ya koyanola [10].
  • Masanga. Na komekama oyo ekokanisaki na placebo mpe ezalaki na bilenge mibali 16, masanga oyo ematisaki masanga na makila tii pene na 0.07% ekómisaki ntango ya koyanola ya pɛtɛɛ molai pene na 43 ms na ntango oyo masanga ezalaki mingi koleka na nzoto [11].
  • Mbula. Bokeseni kati na etuluku ya bilenge koleka mpe ya mikóló koleka na Elilingi 1 ezali pene na 21 ms. Bolukiluki emonisaki ete ntango oyo ebakisami esalelamaka mpo na kobanda koningisa nzoto, kasi te mpo na komona elembo [2].
  • Komimesenisa. Ntango ya koyanola na elembo moko ebongwanaka moke mpenza na komimesenisa. Na mikóló 48 oyo bamekaki mbala moko pɔsɔ na pɔsɔ na boumeli ya bapɔsɔ misato, mwayene ebongwanaki na nse ya 3 ms [12]. Na bolukiluki 36, bato bakómaki mwa noki na komekama ya mibale mpe na nsima mbongwana esilaki [13].
  • Masano ya video ya bitumba. Bato oyo basalaka mbala na mbala masano ya bitumba bayanolaki pene na 11% noki koleka bato oyo basalaka yango te, na bosikisiki ndenge moko, mingimingi na misala oyo esɛngaka kopona [14]. Bolukiluki mingi wana ekokanisaki bato oyo bazalaki kosakana liboso, yango wana masano yango ekoki kozala te ntina ya bokeseni.
Etanda ya batɛ́lɛ oyo emonisi milisekonde oyo ebakisami: écran ya laboratware mpe souris 18 ms; mbula 18–24 ekokanisami na 59–65, 21 ms; masanga ya makila pene na 0.07%, 43 ms; navigatɛrɛ na masini ya bafini ya laboratware, 8 tii 67 ms; lokasa ya Internet na telefone mpe ordinatɛrɛ ya mabɔkɔ, 58 tii 133 ms; écran oyo esimbamaka ekokanisami na masini ya bafini ya laboratware, 95 ms.
Elilingi 3. Nini ebakisaka milisekonde na ntango ya koyanola, na kolanda bomekoli oyo ebimisamaki. Makambo: Woods 2015 [2]; Pérez-Mañá 2022 [11]; Bridges 2020 [7]; Pronk 2020 [3]; Grandner 2018 [6].

Makambo oyo momekano oyo ekoki koyebisa yo mpe oyo ekoki koyebisa yo te

Momekano emekaka mbangu oyo ozali koyanola na elembo moko oyo ozali kozela, na ntango oyo, na eloko oyo basaleli. Emekaka mayele ya kokanisa te, makoki ya kotambwisa motuka te, mpe maladi moko te; ezali mpe te koyeba maladi.

Ntango oyo eloko basaleli esalelaka ezali ndelo monene koleka: ezali molai koleka bokeseni mobimba ya mbula na Elilingi 1, mpe ebongwanaka na eloko moko kino na mosusu. Yango ezali na ntina mingi ntango okokanisi moto moko na mosusu [3]. Yango wana kokokanisa motángo na yo na mbano na yo ya kala na eloko mpe navigatɛrɛ yango moko.

Miniti moko ezali kaka komona likambo na ntango moko. Lolenge ya PVT ya ntango mokuse emonaka kaka kozanga mpɔngi, kasi mbongwana na yango ezali moke koleka na lolenge ya miniti 10 [15]. Soki ozali komitungisa mpo na ntango na yo ya koyanola, na ndakisa nsima ya maladi to nkisi ya sika, solola na monganga.

Mituna oyo batunaka mingi

200 ms ezali ntango malamu ya koyanola?

Ɛɛ, 200 ms ezali mbangu mpo na momekano ya koyanola na elembo moko na navigatɛrɛ. Na bisaleli ya laboratware ya bosikisiki, mikóló ya mbula 18–24 bazwaki mwayene ya 218 ms, mpe pene na 200 ms ntango balongolaki ntango oyo écran mpe souris ya laboratware esalelaka [2]. Banavigatɛrɛ mpe batelefone ebakisaka ntango mingi koleka bisaleli ya laboratware [3]. Na site moko ya lokumu ya mimekano ya koyanola, motángo ya katikati ya bafini koleka milio 81 ezali 273 ms [16].

Mwayene ya ntango ya koyanola na kotalela mbula ezali nini?

Na bolukiluki ya laboratware na mikóló 1,469, mwayene ya ntango ya koyanola na elembo moko emataki malɛmbɛ na mbula: 218 ms na mbula 18–24, 228 ms na 39–45 mpe 239 ms na 59–65, pene na ndambo ya milisekonde na mbula moko [2]. Na bolukiluki ya Royaume-Uni na mikóló 7,130, ntango ya koyanola na elembo moko ebongwanaki moke tii pene na mbula 50, nzokande ntango ya koyanola oyo esɛngaka kopona ekómaki molai na boumeli ya bomoi ya mikóló [5].

Mpo na nini ntango na ngai ya koyanola ezali molai na telefone?

Momekano ya ntango ya koyanola na telefone ebakisaka bantango mibale. Mosapi na yo esengeli kokende tii na vitre, mpe telefone ná navigatɛrɛ ezwaka ntango mpo na koyeba kosimbama. Ntango mikóló 44 wana wana basalaki komeka kokɛngɛla na masini ya bafini ya laboratware mpe na écran oyo esimbamaka, mwayene na bango ezalaki 284 ms mpe 379 ms [6]. Kokokanisa mbano ya telefone na mbano ya telefone.

Nakoki kobongisa ntango na ngai ya koyanola?

Komimesenisa ebongolaka moke mpenza ntango ya koyanola na elembo moko: na bolukiluki ya bapɔsɔ misato, mwayene ebongwanaki na nse ya 3 ms [12]. Mpɔngi, bokɛngi mpe eloko basaleli ezali na ntina mingi koleka: kozanga mpɔngi ekómisaka biyano malɛmbɛ [1], mpe kafeine ya monene te ebongisaka ntango ya koyanola [10].

Momekano ya ntango ya koyanola ya Helibrain ezali ofele mpenza?

Ɛɛ. Momekano ya ntango ya koyanola ya Helibrain mpe mbano na yo nyonso ezali ofele: kokoma nkombo te, kotinda email te, kofuta te, mpe eloko moko te ebombami mpo na kopesa yo raporo mobimba. Helibrain ezwaka mbongo na app na yango, oyo ezali na lolenge ya ofele mpe oyo ofutaka; osengeli na app te mpo na kosala momekano to komona mbano na yo.

Momekano ya ntango ya koyanola ezali ndenge moko na momekano ya réflexe?

Te. Momekano ya réflexe, lokola monganga kobɛta litonga ya libɔlɔngɔ na yo, emekaka eyano ya nzoto oyo esalemaka yango moko kozanga kozwa ekateli. Momekano ya ntango ya koyanola emekaka eyano oyo oponi: omoni elembo, ozwaka ekateli, mpe koningisi nzoto. Momekano ya ntango ya koyanola ya Helibrain emekaka mbangu ya eyano oyo oponi, yango wana elobaka eloko te mpo na réflexe to misisa na yo.

Mekano mosusu

Talá mekano nyonso 43 ya bɔɔngɔ ya ofele

Olingi kosala yango mokolo na mokolo? Apilikasyo ya Helibrain (na Lingelesi kaka mpo na sikoyo) ezali na mwango ya ofele mpe manáka ya kofuta.

Mituna oyo batunaka mingi

Bisika

  1. Lim J, Dinges DF (2008). Kozanga mpɔ na kotála malamu. Annals of the New York Academy of Sciences 1129:305–322. doi.org/10.1196/annals.1417.002
  2. Woods DL, Wyma JM, Yund EW, Herron TJ, Reed B (2015). Makambo oyo ebongolaka ntango ya koyanola na mosala ya pɛtɛɛ. Frontiers in Human Neuroscience 9:131. doi.org/10.3389/fnhum.2015.00131 (mokanda mobimba ofele: pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4374455/)
  3. Pronk T, Wiers RW, Molenkamp B, Murre J (2020). Komeka ntango ya makanisi na poche? Bosikisiki ya ntango na ba-aplikasyo ya Internet, na ba-écran oyo esimbamaka mpe na ba-apareyi ya klavye. Behavior Research Methods 52(3):1371–1382. doi.org/10.3758/s13428-019-01321-2 (mokanda mobimba ofele: pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7280355/)
  4. Dinges DF, Powell JW (1985). Kotalela na ordinatɛrɛ ya moke ndenge bato basalaka mosala ya komona mpe koyanola ya pɛtɛɛ ntango molai. Behavior Research Methods, Instruments, & Computers 17(6):652–655. doi.org/10.3758/BF03200977
  5. Der G, Deary IJ (2006). Bokeseni ya mbula mpe ya mobali to mwasi na ntango ya koyanola na bomoi ya mikóló: mbano ya ankɛtɛ ya Biteni ya Bomoi mpe Kolɔngɔnɔ ya Nzoto na Royaume-Uni. Psychology and Aging 21(1):62–73. doi.org/10.1037/0882-7974.21.1.62
  6. Grandner MA, Watson NF, Kay M, Ocaño D, Kientz JA (2018). Kosilisa mposa ya kondimisa momekano ya kokɛngɛla makanisi na écran oyo esimbamaka: makambo ya ntina mpo na bolukiluki ya kolɔngɔnɔ ya mpɔ. Sleep Health 4(5):387–389. doi.org/10.1016/j.sleh.2018.08.003 (mokanda mobimba ofele: pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6152888/)
  7. Bridges D, Pitiot A, MacAskill MR, Peirce JW (2020). Bolukiluki monene ya komeka ntango: kokokanisa lolenge ndenge na ndenge ya kobimisa baekzperima, na laboratware mpe na Internet. PeerJ 8:e9414. doi.org/10.7717/peerj.9414
  8. Basner M, Dinges DF (2011). Kosala ete momekano ya kokɛngɛla makanisi mpe koningana (PVT) emona malamu mabe oyo kozanga mpɔ ebimisaka. Sleep 34(5):581–591. doi.org/10.1093/sleep/34.5.581 (mokanda mobimba ofele: pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3079937/)
  9. Valdez P (2019). Ndenge ntango ya mokolo ebongolaka likebi. Yale Journal of Biology and Medicine 92(1):81–92. pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6430172/
  10. McLellan TM, Caldwell JA, Lieberman HR (2016). Botali ya ndenge kaféine esalaka na makanisi, nzoto mpe mosala. Neuroscience & Biobehavioral Reviews 71:294–312. doi.org/10.1016/j.neubiorev.2016.09.001
  11. Pérez-Mañá C, Mateus JA, Díaz-Pellicer P, et al. (2022). Ndenge kosangisa masanga oyo epesaka nguya na masanga ya kolangwa esalaka na makoki oyo esengeli mpo na kotambwisa motuka. International Journal of Neuropsychopharmacology 25(1):13–25. doi.org/10.1093/ijnp/pyab051 (mokanda mobimba ofele: pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8756085/)
  12. Woods DL, Wyma JM, Yund EW, Herron TJ (2015). Ndenge kozongela komeka, komikosa ete ozali na bokono, mpe kozoka ya bɔɔngɔ esalaka na komeka ya bosikisiki makasi ya ntango ya komona mpe koyanola ya pɛtɛɛ. Frontiers in Human Neuroscience 9:540. doi.org/10.3389/fnhum.2015.00540
  13. Scharfen J, Blum D, Holling H (2018). Kokóma mbangu ya koyanola mpo na kozongela komeka na momekano ya mbangu ya makanisi: botali ya boyekoli mingi. Journal of Intelligence 6(1):6. doi.org/10.3390/jintelligence6010006
  14. Dye MWG, Green CS, Bavelier D (2009). Kobakisa mbangu ya kosala na masano ya video ya misala. Current Directions in Psychological Science 18(6):321–326. doi.org/10.1111/j.1467-8721.2009.01660.x (mokanda mobimba ofele: pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2871325/)
  15. Basner M, Mollicone D, Dinges DF (2011). Bosikisiki mpe makoki ya momekano mokuse ya kokɛngɛla makanisi mpe koningana (PVT-B) mpo na kozanga mpɔ mobimba to ndambo. Acta Astronautica 69(11–12):949–959. doi.org/10.1016/j.actaastro.2011.07.015 (mokanda mobimba ofele: pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3197786/)
  16. Human Benchmark. Mituya ya ntango ya koyanola (ba données ya site oyo euti na basaleli na yango, ba-apareyi ndenge na ndenge; lolenge ya kosala yango ebimisamaki te). humanbenchmark.com/tests/reactiontime/statistics (etalisamaki 3 Novɛmbɛ 2026)

Ndenge tosali lokasa oyo: ekipi ya Helibrain ekomaki yango na kotalela bolukiluki oyo totángi likoló, mpe Robert(Lingelesi) (moyekoli ya doktora na fiziki ya biloko ya bomoi) atalelaki yango lisusu na 3 sánzá ya zómi na mɔ̌kɔ́ 2026. Tobongisaka yango ntango bisika oyo tozwaki makambo ebongwani.