Kɔ emu nsɛm no so

Mmuae Bere Sɔhwɛ

Wotumi yɛ mmuae ntɛm sɛn? Mia bere a kurukuruwa no dan ahabammono. Ɛyɛ simma baako ne kakra, na ɛyɛ kwa: enhia sɛ wokyerɛw wo din anaa email, na wo nsɔhwɛ no nyinaa bɛda ha.

Helibrain kuw no na ɛkyerɛweeRobert(Borɔfo), biophysics ho PhD suani na ɔhwɛɛ muWɔtintimii Wɔsan hwɛɛ mu koraa wɔ

Sɛnea wobɛte wo aba no ase

  • Mmuae bere nkyekyɛmu: Wo mia a wɔasusuw bere no nyinaa mu nkyekyɛmu, wɔ milliseconds (ms) mu. Dodow a ɛba fam no, dodow no ara na ɛyɛ ntɛm.
  • Mia a ɛyɛ ntɛm sen biara: Mia baako a ɛyɛɛ ntɛm sen biara. Mia baako a ɛyɛɛ ntɛm ara kwa no nkyerɛ pii te sɛ nkyekyɛmu no.
  • Mia a ɛkyɛ: Mia a ɛkyɛ sen 500 ms. Nna ho nhwehwɛmufo frɛ eyinom adwene a ɛtɔ wɔ adwene mu, na ɛtaa ba bere a wɔada kakra no [1].
  • Mia a edi kan dodo: Mia ansa na kurukuruwa no adan ahabammono, anaa wɔ 100 ms mu; ɛyɛ ntɛm dodo sɛ ɛbɛyɛ mmuae ankasa. Wɔmfa nka wo nkyekyɛmu no ho.

Nsensanee mfonini no kyerɛ adwene mu bere nkyekyɛmu a wɔsusuwii wɔ adwumayɛbea mu, sɛnea mfe akuw te. Browser susuw bere no kyɛ sen adwumayɛbea mfiri (hwɛ ase ha), enti fa mfonini no hwɛ nsakrae no, na fa wo nɔma toto nea wo yɛɛ kan no ho.

Nsensanee mfonini a ɛkyerɛ mmuae bere tiawa nkyekyɛmu sɛnea mfe akuw te wɔ adwumayɛbea mfiri so: 218 ms wɔ mfe 18–24 mu, 221 wɔ 25–31 mu, 225 wɔ 32–38 mu, 228 wɔ 39–45 mu, 234 wɔ 46–51 mu, 236 wɔ 51–58 mu ne 239 ms wɔ 59–65 mu.
Mfonini 1. Mmuae bere tiawa nkyekyɛmu sɛnea mfe akuw te wɔ adwumayɛbea mfiri a wɔasusuw bere no pɛpɛɛpɛ so: 218 ms wɔ mfe 18–24 mu, 221 wɔ 25–31 mu, 225 wɔ 32–38 mu, 228 wɔ 39–45 mu, 234 wɔ 46–51 mu, 236 wɔ 51–58 mu ne 239 ms wɔ 59–65 mu. Nsɛm: Woods 2015, mpanyimfo 1,469 wɔ New Zealand, na wɔaneyi screen ne mouse kyɛ a ɛba no amfi mu [2].

Mmuae bere pa yɛ sɛn?

Mmuae bere tiawa a ɛtaa ba wɔ adwumayɛbea mfiri a wɔsusuw bere pɛpɛɛpɛ so no bɛyɛ 230 ms. Mpanyimfo 1,469 a wɔn mfe yɛ 18 kosi 65 mu no, nkyekyɛmu no yɛ 231 ms; efi 218 ms wɔ mfe 18–24 mu kosi 239 ms wɔ mfe 59–65 mu [2]. Browser sɔhwɛ susuw bere no kyɛ, efisɛ telefon ne kɔmputa de wɔn ankasa kyɛ ka ho: 58 kosi 133 ms wɔ adwumayɛbea nhwehwɛmu baako mu [3]. Enti fa wo aba no toto nea wo yɛɛ kan no ho.

Nsɛm a ɛho hia

  • Nea ɛsusuw: Mmuae bere tiawa, bere a egye sɛ obi de ade koro bua nsɛnkyerɛnne baako a ɔhwɛ kwan. Saa sɔhwɛ yi yɛ Psychomotor Vigilance Test (PVT) a wɔyɛ no simma baako; ɛyɛ nhwehwɛmu adwuma a wɔde hwɛ sɛ obi ani da hɔ [4].
  • Nea ɛtaa ba: Mpanyimfo 1,469 mu nkyekyɛmu yɛ 231 ms, wɔ adwumayɛbea screen ne agodie mouse so. Nsonsonoe a ɛda nnipa ntam (standard deviation baako) yɛ bɛyɛ 27 ms [2].
  • Mfe: Mmuae no kyɛ bɛyɛ 0.55 ms wɔ afe biara mu wɔ mfe 18 ne 65 ntam [2]. UKfo mpanyimfo 7,130 mu no, mmuae bere tiawa no ankyɛ pii kosii bɛyɛ mfe 50 [5].
  • Mfiri: Mpanyimfo 44 no ara nyaa nkyekyɛmu 284 ms wɔ adwumayɛbea button box so ne 379 ms wɔ sɔhwɛ koro no ara touchscreen so [6].
  • Nna: Nna a obi nna no ma mmuae kyɛ na ɛde adwene a ɛtɔ ka ho, a ɛyɛ mmuae a egye simma fa anaa nea ɛboro saa [1].

Sɛnea mmuae bere sɔhwɛ no yɛ adwuma

Anammɔn abiɛsa: 1, twɛn bere a kurukuruwa no yɛ fitaa a ɛtɔ tuntum bere a wɔapaw no kwa; 2, mia bere a ɛdan ahabammono ara pɛ; 3, wɔkyerɛw bere a efi ahabammono no so kosi wo mia so, na wɔsan yɛ no mpɛn pii.
Mfonini 2. Sɔhwɛ no mu mmɛnkorɔ baako. Twɛn bere no yɛ nea wɔapaw kwa, enti worentumi nhyɛ wo mia no bere ansa.
  1. Mia bere a ɛdan ahabammono. Mia, klik, anaa mia Space anaa Enter.

Eyi ne sɔhwɛ koro no ara a ɛwɔ Helibrain app no mu. Krataafa no hyɛ dɔn no ase bere a ɛka kyerɛ wo browser sɛ ɛnkyerɛ kurukuruwa ahabammono no, na egyae bere a wo mia no du no. Enti wo bere no ka wo screen no kyɛ ne mouse, keyboard anaa touchscreen no kyɛ ho, a krataafa a ɛwɔ wɛb so ntumi nsusuw.

Dɛn na ɛka wo mmuae bere?

  • Wo mfiri. Adwumayɛbea nhwehwɛmu mu no, wɛb krataafa de 58 kosi 133 ms kaa mmuae biara ho, sɛnea mfiri ne browser te [3]. Sɛ wɔde button a ɛyɛ adwumayɛbea de mpo di dwuma a, browser de 8 kosi 67 ms kaa ho [7]. Touchscreen so nso, ɛsɛ sɛ wo nsateaa tu kɔ ahwehwɛ no so, na nhwehwɛmu baako mu no eyi de bɛyɛ 95 ms kaa ho [6].
  • Nna. Sɛ obi nna anadwo baako, anaa ɔda nna tiawa mpɛn pii a, mmuae kyɛ na mmuae a ɛkyɛ pii taa ba [1]. Mmuae a ɛkyɛ ne ahoɔhare susuw boa ma wohu eyi yiye [8].
  • Da no mu bere. Adwene a ɛda hɔ di da biara da nhyehyɛe akyi. Obi a ɔda efi anadwo 11 pm kosi anɔpa 7 am no, ne mmuae kyɛ sen biara anadwo ne anɔpahema, na ɛyɛ yiye wɔ awia ne anwummerehema [9].
  • Kɔfe mu caffeine. Nhwehwɛmu kɛse bi huu sɛ caffeine a ɛyɛ bɛyɛ 40 kosi 300 mg ma adwene da hɔ, ani da hɔ na mmuae bere tu mpɔn [10].
  • Nsa. Sɔhwɛ bi a wɔde nnuru a enni mu totoo nsa ho, na mmarima nkumaa 16 na wɔyɛɛ mu no, nsa a ɛmaa nsa dodow wɔ mogya mu duu bɛyɛ 0.07% no maa mmuae bere tiawa no kyɛɛ bɛyɛ 43 ms bere a ɛyɛɛ kɛse no [11].
  • Mfe. Nsonsonoe a ɛda akuw a wɔn mfe sua ne akuw a wɔn mfe akɔ anim wɔ Mfonini 1 mu yɛ bɛyɛ 21 ms. Nhwehwɛmu no susuwii sɛ bere a aka no kɔ ase wɔ ase a wɔde hyɛ ase yɛ kankyee no mu, na ɛnyɛ sɛ wɔrehwɛ nsɛnkyerɛnne no [2].
  • Nteteɛ. Nteteɛ sesa mmuae bere tiawa no kakra pɛ. Mpanyimfo 48 a wɔsɔɔ wɔn hwɛɛ dapɛn biara adapɛn abiɛsa no, wɔn nkyekyɛmu sesaa kakraa bi sen 3 ms [12]. Nhwehwɛmu 36 mu no, nnipa yɛɛ ntɛm kakra wɔ mmɔdenbɔ a ɛto so abien no mu, na ɛno akyi no ɛkaa saa ara [13].
  • Action video agodie. Nnipa a wɔtaa di action-game agodie no buaa bɛyɛ 11% ntɛm sen wɔn a wonni, na wɔn pɛpɛɛpɛyɛ yɛ pɛ; nsonsonoe no daa adi titiriw wɔ sɔhwɛ a ɛhwehwɛ paw mu [14]. Saa nhwehwɛmu dodow no ara de nnipa a na wɔadi agodie dedaw na ɛtotoo wɔn ho, enti ebia agodie no nyɛ nea ɛde bae.
Nsusuwii mfonini a ɛkyerɛ millisecond a ɛka ho: adwumayɛbea screen ne mouse 18 ms; mfe 18–24 ne 59–65 nsonsonoe, 21 ms; nsa a ɛma nsa dodow wɔ mogya mu bɛyɛ 0.07%, 43 ms; browser ne adwumayɛbea button box, 8 kosi 67 ms; wɛb krataafa wɔ telefon ne laptop so, 58 kosi 133 ms; touchscreen toto adwumayɛbea button box ho, 95 ms.
Mfonini 3. Nea ɛde millisecond ka mmuae bere ho, sɛnea wɔasusuw no wɔ nhoma ne nsɛm a wɔatintim mu. Nsɛm: Woods 2015 [2]; Pérez-Mañá 2022 [11]; Bridges 2020 [7]; Pronk 2020 [3]; Grandner 2018 [6].

Nea sɔhwɛ yi betumi ne nea entumi nka nkyerɛ wo

Sɔhwɛ no susuw sɛnea wubetumi abua nsɛnkyerɛnne baako a wohwɛ kwan ntɛm, mprempren, wɔ saa mfiri yi so. Ɛnsusuw nimdeɛ, sɛ wubetumi aka kar anaa yare biara ho, na ɛnyɛ yare ho mmuae.

Mfiri kyɛ ne anohyeto kɛse: ɛboro mfe nsonsonoe a ɛwɔ Mfonini 1 mu nyinaa, na ɛsono mfiri biara so. Eyi ho hia paa bere a wɔde obiako toto obi foforo ho [3]. Enti fa wo nɔma toto wo aba a wode mfiri ne browser koro no ara nyaa kan no ho.

Simma baako yɛ bere no mu mfonini kakra pɛ. PVT a wɔyɛ no bere tiawa mu nso tumi hu nna a obi nna, nanso ɛka no sua sen nea wɔyɛ no simma 10 no [15]. Sɛ wo mmuae bere haw wo, te sɛ yare bi akyi anaa aduru foforo bi ase a, wo ne oduruyɛfo nkasa.

Nsɛmmisa a wɔtaa bisa

200 ms yɛ mmuae bere pa anaa?

Yiw, 200 ms yɛ mmuae bere ntɛm wɔ browser mu mmuae bere tiawa sɔhwɛ mu. Adwumayɛbea mfiri a wɔsusuw bere pɛpɛɛpɛ so no, mpanyimfo a wɔn mfe yɛ 18–24 nyaa nkyekyɛmu 218 ms, na bere no yɛ bɛyɛ 200 ms bere a woyii adwumayɛbea screen ne mouse no ara kyɛ fii mu [2]. Browser ne telefon de kyɛ pii ka ho sen adwumayɛbea mfiri [3]. Wɛbsaet bi a nnipa pii de yɛ mmuae sɔhwɛ so no, klik bɛboro ɔpepem 81 mu nea ɛwɔ mfimfini yɛ 273 ms [16].

Mfe mu mmuae bere nkyekyɛmu yɛ sɛn?

Adwumayɛbea nhwehwɛmu bi a mpanyimfo 1,469 yɛɛ mu no, mmuae bere tiawa nkyekyɛmu no kɔɔ soro nkakrankakra bere a mfe kɔɔ anim: 218 ms wɔ mfe 18–24 mu, 228 ms wɔ 39–45 mu ne 239 ms wɔ 59–65 mu; ɛyɛ bɛyɛ fa millisecond afe biara [2]. UKfo 7,130 a wɔyɛɛ wɔn nhwehwɛmu no mu, mmuae bere tiawa sesaa kakra kosii bɛyɛ mfe 50, nanso paw mu mmuae bere kyɛe wɔ mpanyin mfe mu nyinaa [5].

Adɛn nti na me mmuae bere kyɛ wɔ me telefon so?

Telefon so mmuae bere sɔhwɛ de kyɛ mmienu ka ho. Ɛsɛ sɛ wo nsateaa tu kɔ ahwehwɛ no so, na telefon ne browser no nso gye bere ansa na wɔagye sɛ wo de wo nsa aka so. Bere a mpanyimfo 44 no ara yɛɛ ani a ɛda hɔ sɔhwɛ wɔ adwumayɛbea button box ne touchscreen so no, wɔn nkyekyɛmu yɛɛ 284 ms ne 379 ms [6]. Fa telefon aba toto telefon aba ho.

Metumi ama me mmuae bere atu mpɔn anaa?

Nteteɛ sesa mmuae bere tiawa no kakra pɛ: nhwehwɛmu bi a wɔyɛɛ no adapɛn abiɛsa mu no, nkyekyɛmu sesaa kakraa bi sen 3 ms [12]. Nna, adwene a ɛda hɔ ne mfiri no ho hia pii: nna a obi nna no ma mmuae kyɛ [1], na caffeine dodow a ɛfata ma mmuae bere tu mpɔn [10].

Helibrain mmuae bere sɔhwɛ no yɛ kwa ampa?

Yiw. Helibrain mmuae bere sɔhwɛ ne wo aba nyinaa yɛ kwa: enhia sɛ wokyerɛw wo din, email anaa tua sika, na wɔmfa biribiara nsie nka “amansan amanneɛbɔ” ho. Helibrain nya sika fi ne app no mu; ɛwɔ nhyehyɛe a wɔde di dwuma kwa ne nea wotua ho ka. Enhia sɛ wunya app no ansa na woayɛ sɔhwɛ no anaa woahu wo aba.

Mmuae bere sɔhwɛ ne ntini mu mmuae sɔhwɛ yɛ ade koro anaa?

Daabi. Ntini mu mmuae sɔhwɛ, te sɛ sɛ oduruyɛfo bɔ wo nkotodwe no, hwɛ mmuae a ɛba ankasa a enhia sɛ wodwen ho. Mmuae bere sɔhwɛ susuw mmuae a wopaw sɛ wobɛyɛ: wohu nsɛnkyerɛnne no, wusi gyinae, na woyɛ ade. Helibrain mmuae bere sɔhwɛ susuw saa ahoɔhare a wopaw no, enti ɛnka biribiara mfa wo ntini mu mmuae anaa ntini ho.

Hwɛ adwene ho sɔhwɛ 43 no nyinaa a wontua hwee

Wopɛ sɛ wudi eyi ho dwuma da biara? Helibrain app no (seesei ɛwɔ Borɔfo kasa mu) wɔ nhyehyɛe a wontua hwee ne nea wotua ho ka.

Nsɛmmisa a wɔtaa bisa

Nneɛma a wɔde gyinaa so

  1. Lim J, Dinges DF (2008). Nna a obi antɔ ne adwene a ɔde hwɛ nneɛma yiye. Annals of the New York Academy of Sciences 1129:305–322. doi.org/10.1196/annals.1417.002
  2. Woods DL, Wyma JM, Yund EW, Herron TJ, Reed B (2015). Nneɛma a ɛka bere a egye ansa na wɔayɛ mmuae a ɛyɛ mmerɛw no. Frontiers in Human Neuroscience 9:131. doi.org/10.3389/fnhum.2015.00131 (kenkan no nyinaa kwa: pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4374455/)
  3. Pronk T, Wiers RW, Molenkamp B, Murre J (2020). Adwene mu bere susuw wɔ wo kotoku mu? Bere susuw a ɛyɛ pɛ wɔ wɛb aplikeshɔn ahorow a wɔde touchscreen ne keyboard mfiri di dwuma mu. Behavior Research Methods 52(3):1371–1382. doi.org/10.3758/s13428-019-01321-2 (kenkan no nyinaa kwa: pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7280355/)
  4. Dinges DF, Powell JW (1985). Kɔmputa nketewa mu nhwehwɛmu a wɔyɛe wɔ adwumayɛ ho, wɔ RT adwuma a ɛyɛ mmerɛw a aniwa hu na ɛkɔ so bere tenten mu. Behavior Research Methods, Instruments, & Computers 17(6):652–655. doi.org/10.3758/BF03200977
  5. Der G, Deary IJ (2006). Mfe ne nna mu nsonsonoe wɔ mpanyin mmuae bere mu: nea United Kingdom Akwahosan ne Nkwa Nnema Nhwehwɛmu no daa no adi. Psychology and Aging 21(1):62–73. doi.org/10.1037/0882-7974.21.1.62
  6. Grandner MA, Watson NF, Kay M, Ocaño D, Kientz JA (2018). Sɛnea wɔbɛhwɛ ahu sɛ touchscreen adwene ne nipadua nhwehwɛmu adwuma yɛ nokware: nneɛma a ɛho hia wɔ nna mu apɔwmuden nhwehwɛmu mu. Sleep Health 4(5):387–389. doi.org/10.1016/j.sleh.2018.08.003 (kenkan no nyinaa kwa: pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6152888/)
  7. Bridges D, Pitiot A, MacAskill MR, Peirce JW (2020). Bere susuw ho mega-nhwehwɛmu: nhwehwɛmu mfiri ahorow a wɔde toto ho, wɔ lab ne intanɛt so nyinaa. PeerJ 8:e9414. doi.org/10.7717/peerj.9414
  8. Basner M, Dinges DF (2011). Sɛnea wɔbɛma adwene ne nipadua hwɛyiye sɔhwɛ (PVT) ate nna a obi ntɔ no nka kɛse. Sleep 34(5):581–591. doi.org/10.1093/sleep/34.5.581 (kenkan no nyinaa kwa: pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3079937/)
  9. Valdez P (2019). Nneɛma a ɛma yɛn nipadua yɛ adwuma wɔ da ne anadwo mu ne sɛnea ɛka adwene a yɛde si biribi so. Yale Journal of Biology and Medicine 92(1):81–92. pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6430172/
  10. McLellan TM, Caldwell JA, Lieberman HR (2016). Nhwehwɛmu a wɔayɛ wɔ caffeine nkɛntɛnso wɔ adwene, nipadua ne adwuma mu dwumadi so. Neuroscience & Biobehavioral Reviews 71:294–312. doi.org/10.1016/j.neubiorev.2016.09.001
  11. Pérez-Mañá C, Mateus JA, Díaz-Pellicer P, et al. (2022). Nsunsuanso a efi ahoɔden nsa frafra ne nsa a ɛma obi bow mu ba wɔ kaar a wɔka ho nimdeɛ so. International Journal of Neuropsychopharmacology 25(1):13–25. doi.org/10.1093/ijnp/pyab051 (kenkan no nyinaa kwa: pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8756085/)
  12. Woods DL, Wyma JM, Yund EW, Herron TJ (2015). Sɛ wɔsan yɛ sɔhwɛ, sɛ obi yɛ ne ho sɛ ɔntumi nyɛ adwuma, ne sɛ opira ne tirim no nkɛntɛnso wɔ aniwa mu mmuae bere a wɔsusuw no pɛpɛɛpɛ so. Frontiers in Human Neuroscience 9:540. doi.org/10.3389/fnhum.2015.00540
  13. Scharfen J, Blum D, Holling H (2018). Mmuae bere a ɛso tew bere a wɔsan yɛ adwene ahoɔhare sɔhwɛ: nhwehwɛmu pii a wɔaka abom. Journal of Intelligence 6(1):6. doi.org/10.3390/jintelligence6010006
  14. Dye MWG, Green CS, Bavelier D (2009). Sɛnea wɔde action video agodie ma adwene ho nhyehyɛe ahoɔhare kɔ anim. Current Directions in Psychological Science 18(6):321–326. doi.org/10.1111/j.1467-8721.2009.01660.x (kenkan no nyinaa kwa: pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2871325/)
  15. Basner M, Mollicone D, Dinges DF (2011). Adwene ne nipadua hwɛyiye sɔhwɛ tiawa (PVT-B) no yɛ nokware na ɛte nna a obi ntɔ nyinaa anaa kakra nka. Acta Astronautica 69(11–12):949–959. doi.org/10.1016/j.actaastro.2011.07.015 (kenkan no nyinaa kwa: pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3197786/)
  16. Human Benchmark. Mmuae bere ho akontaabu (site no de ne wɔn a wɔde dii dwuma no nsɛm; ɔkwan a wɔfaa so antintim). humanbenchmark.com/tests/reactiontime/statistics (hwɛɛ no 3 November 2026)

Sɛnea yɛyɛɛ krataafa yi: Helibrain kuw no kyerɛw fii nhwehwɛmu a yɛabobɔ din wɔ atifi hɔ no mu, na Robert(Borɔfo) (biophysics ho PhD suani) hwɛɛ mu wɔ 3, Obubuo, 2026. Yɛyɛ nsakrae wɔ mu bere a nneɛma a yɛde gyinaa so no sesa.