U arabela kapele hakae? Tobetsa ha selikalikoe se fetoha se setala. Ho nka motsotso o le mong, ke mahala: ha ho hlokahale ho ingolisa kapa ho fana ka imeile, ’me sephetho sa hao se felletseng se tla hlaha mona.
Ke sehlopha sa HelibrainE hlahlobiloe ke Robert(Senyesemane), moithuti oa PhD ea ithutang fisiks ea lintho tse phelangE phatlalalitsoe ka E hlahlobiloe la ho qetela ka
Mokhoa oa ho utloisisa lintlha tsa hao
- Karolelano ea nako ea karabelo: karolelano ea nako ea ho tobetsa ha hao, e lekantsoeng ka li-millisecond (ms). Ha nako e le khutšoanyane, u arabela kapele.
- Ho tobetsa ho potlakileng ka ho fetisisa: ho tobetsa ha hao ho le leng ho potlakileng ka ho fetisisa. Ho tobetsa hanngoe ka lehlohonolo ha ho bolele hakaalo joaloka karolelano.
- Ho tobetsa butle: ho tobetsa ho nkileng nako e fetang 500 ms. Bafuputsi ba boroko ba bitsa tsena ho felloa ke tlhokomelo, ’me li ata haholo ka mor’a ho robala nako e khutšoanyane [1].
- Ho tobetsa pele ho nako: ho tobetsa pele selikalikoe se fetoha se setala, kapa pele ho 100 ms, e leng kapele hoo e ke keng ea e-ba karabelo ea sebele. Ha ho kenngoe lipalong tsa karolelano ea hao.
Chate e bontša karolelano ea liteko laboratoring ho latela lilemo. Sebatli sa inthanete se bala butle ho feta thepa ea laboratori (sheba ka tlase), kahoo sebelisa chate ho bona mokhoa, ’me u bapise palo ea hao le liteko tsa hao tsa pele.

Nako e ntle ea karabelo ke e kae?
Nako e tloaelehileng ea karabelo e bonolo ka thepa e nepahetseng ea laboratori ke hoo e ka bang 230 ms. Ho batho ba baholo ba 1,469 ba lilemo li 18 ho isa ho 65, karolelano e ne e le 231 ms, ho tloha ho 218 ms ba lilemo li 18–24 ho ea ho 239 ms ba lilemo li 59–65 [2]. Teko ea sebatli e bala butle, hobane lifono le likhomphutha li eketsa tieho ea tsona: 58 ho isa ho 133 ms tekong e ’ngoe ea laboratori [3]. Kahoo bapisa lintlha tsa hao le liteko tsa hao tsa pele.
Lintlha tsa kapele
- Seo e se lekanyang: nako ea karabelo e bonolo, nako ea ho arabela pontšong e le ’ngoe e lebelletsoeng ka motsamao o le mong. Teko ena ke mofuta oa motsotso o le mong oa Psychomotor Vigilance Test (PVT), mosebetsi oa lipatlisiso o lekanyang ho falimeha [4].
- Boleng bo tloaelehileng: karolelano e ne e le 231 ms ho batho ba baholo ba 1,469, ka skrine ea laboratori le toeba ea lipapali. Phapang e tloaelehileng pakeng tsa batho (ho kheloha ho tloaelehileng ha ’ngoe) e ne e ka ba 27 ms [2].
- Lilemo: nako e eketseha ka hoo e ka bang 0.55 ms ka selemo pakeng tsa lilemo tse 18 le 65 [2]. Ho batho ba baholo ba 7,130 UK, nako ea karabelo e bonolo e ile ea lieha hanyenyane feela ho fihlela ba ka bang lilemo li 50 [5].
- Sesebelisoa: batho bana ba baholo ba 44 ba bile le karolelano ea 284 ms ka lebokose la likonopo la laboratori le 379 ms mofuteng oa teko eona eo o sebelisang skrine e amang [6].
- Boroko: ho hloka boroko ho liehisa likarabelo ebile ho eketsa ho felloa ke tlhokomelo, e leng likarabelo tse nkang halofo ea motsotsoana kapa ho feta [1].
Mokhoa oo teko ea nako ea karabelo e sebetsang ka oona

- Tobetsa ha se fetoha se setala. Tobetsa, tlanya kapa u tobetse Space kapa Enter.
Ena ke teko e tšoanang le e ho app ea Helibrain. Leqephe le qala nako ha le bolella sebatli sa hao hore se bontše selikalikoe se setala, ’me le e emisa ha u se tobetsa. Kahoo nako ea hao e akarelletsa tieho ea skrine ea hao le ea toeba, khiboto kapa skrine e amang, tseo leqephe la inthanete le ke keng la li lekanya.
Ke eng e amang nako ea hao ea karabelo?
- Sesebelisoa sa hao. Litekong tsa laboratori, maqephe a inthanete a ekelitse 58 ho isa ho 133 ms karabelong ka ’ngoe, ho latela sesebelisoa le sebatli [3]. Esita le ha ho sebelisoa konopo ea boemo ba laboratori, libatli li ekelitse 8 ho isa ho 67 ms [7]. Skrineng se amang, monoana oa hao le oona o lokela ho fihla khalaseng, e leng se ekelitseng hoo e ka bang 95 ms phuputsong e ’ngoe [6].
- Boroko. Ka mor’a bosiu bo sa robaloang, kapa masiu a ’maloa a boroko bo bokhutšoanyane, likarabelo lia lieha ’me ho felloa ke tlhokomelo ka nako e telele hoa ata [1]. Litekanyo tsa ho felloa ke tlhokomelo le lebelo li bontša sena hantle [8].
- Nako ea letsatsi. Tlhokomelo e latela morethetho oa letsatsi. Ho motho ea robalang ho tloha ka 11 pm ho isa ka 7 am, likarabelo li lieha haholo bosiu le hoseng haholo, ’me li betere thapama le mantsiboea a sa le qalong [9].
- K’hafeine. Tlhahlobo e pharaletseng e fumane hore hoo e ka bang 40 ho isa ho 300 mg ea k’hafeine e ntlafatsa ho falimeha, tlhokomelo e tsitsitseng le nako ea karabelo [10].
- Joala. Tekong e laoloang ka placebo le bahlankana ba 16, joala bo phahamisitseng joala maling hoo e ka bang ho 0.07% bo liehisitse nako ea karabelo e bonolo ka hoo e ka bang 43 ms nakong eo bo neng bo le matla ka ho fetisisa [11].
- Lilemo. Phapang pakeng tsa sehlopha se senyenyane ka lilemo le se seholo ka ho fetisisa ho Setšoantšo sa 1 ke hoo e ka bang 21 ms. Phuputso e hakantse hore nako e eketsehileng e sebelisoa ho qala motsamao, eseng ho bona pontšo [2].
- Ho itloaetsa. Nako ea karabelo e bonolo e fetoha hanyenyane haholo ka ho itloaetsa. Ho batho ba baholo ba 48 ba ileng ba hlahlojoa hang ka beke libeke tse tharo, karolelano e fetohile ka tlase ho 3 ms [12]. Liphuputsong tse 36, batho ba ile ba potlaka hanyenyane tekong ea bobeli, eaba lebelo lea tsitsa [13].
- Lipapali tsa video tsa ketso. Batho ba tloaetseng ho bapala lipapali tsa ketso ba arabile ka potlako ka hoo e ka bang 11% ho feta ba sa li bapaleng, ’me ho nepahala ho ne ho lekana; sena se bonahala haholo mesebetsing e hlokang ho khetha [14]. Boholo ba liphuputso tsena bo bapisitse batho ba neng ba se ba ntse ba bapala, kahoo lipapali e ka ’na eaba hase tsona sesosa.

Seo teko ena e ka se bolelang le seo e ke keng ea se bolela
Teko e lekanya hore na u arabela kapele hakae pontšong e le ’ngoe e lebelletsoeng, hona joale, ka sesebelisoa sena. Ha e lekanye bohlale, bokhoni ba ho khanna kapa boemo bofe kapa bofe ba bophelo bo botle, ebile ha se tlhahlobo ea bongaka.
Tieho ea sesebelisoa ke moeli o moholo ka ho fetisisa: e feta phapang eohle ea lilemo e bontšitsoeng ho Setšoantšo sa 1, ’me e fapana ho latela sesebelisoa. Sena se bohlokoa haholo ha ho bapisoa motho e mong le e mong [3]. Kahoo bapisa palo ea hao le lintlha tsa hao tsa pele, ka sesebelisoa le sebatli sona seo.
Motsotso o le mong o fana ka setšoantšo sa nako eo feela. Mefuta e mekhutšoanyane ea PVT e ntse e khona ho lemoha ho hloka boroko, empa liphello tsa eona li nyenyane ho feta tsa mofuta oa metsotso e 10 [15]. Haeba nako ea hao ea karabelo e u tšoenya, ka mohlala ka mor’a ho kula kapa ho qala moriana o mocha, buisana le ngaka.
Lipotso tse botsoang khafetsa
Na 200 ms ke nako e ntle ea karabelo?
E, 200 ms e potlakile bakeng sa teko ea nako ea karabelo e bonolo ka sebatli. Ka thepa e nepahetseng ea laboratori, batho ba baholo ba lilemo li 18–24 ba bile le karolelano ea 218 ms, ’me e ka ba 200 ms ha ho tlosoa tieho ea skrine le toeba tsa laboratori ka botsona [2]. Libatli le lifono li eketsa tieho e fetang ea thepa ea laboratori [3]. Webosaeteng e ’ngoe e tsebahalang ea liteko tsa karabelo, bohare ba ho tobetsa ho fetang limilione tse 81 ke 273 ms [16].
Karolelano ea nako ea karabelo ho latela lilemo ke efe?
Phuputsong ea laboratori ea batho ba baholo ba 1,469, karolelano ea nako ea karabelo e bonolo e ile ea eketseha butle ha lilemo li ntse li eketseha: 218 ms ho ba lilemo li 18–24, 228 ms ho ba 39–45 le 239 ms ho ba 59–65, e leng hoo e ka bang halofo ea millisecond ka selemo [2]. Phuputsong ea UK ea batho ba baholo ba 7,130, nako ea karabelo e bonolo ha ea ka ea fetoha haholo ho fihlela ba ka bang lilemo li 50, empa nako ea karabelo e hlokang khetho e ile ea lieha nakong eohle ea botsofali [5].
Ke hobane’ng ha nako ea ka ea karabelo e lieha fonong?
Teko ea nako ea karabelo fonong e eketsa litieho tse peli. Monoana oa hao o lokela ho fihla khalaseng, ’me fono le sebatli li nka nako ho lemoha ho e ama. Ha batho bana ba baholo ba 44 ba etsa teko ea tlhokomelo ka lebokose la likonopo la laboratori le ka skrine e amang, karolelano ea bona e ne e le 284 ms le 379 ms [6]. Bapisa lintlha tsa fono le tsa fono.
Na nka ntlafatsa nako ea ka ea karabelo?
Ho itloaetsa ha ho fetole nako ea karabelo e bonolo hakaalo: phuputsong ea libeke tse tharo, karolelano e fetohile ka tlase ho 3 ms [12]. Boroko, ho falimeha le sesebelisoa li na le tšusumetso e kholoanyane: ho hloka boroko ho liehisa likarabelo [1], ’me k’hafeine e itekanetseng e ntlafatsa nako ea karabelo [10].
Na teko ea nako ea karabelo ea Helibrain ke mahala e le kannete?
E. Teko ea nako ea karabelo ea Helibrain le sephetho sa hao se felletseng ke mahala: ha ho hlokahale ho ingolisa, ho fana ka imeile kapa ho lefa, ’me ha ho letho le patiloeng ho fihlela u fumana “tlaleho e felletseng”. Helibrain e fumana chelete ka app ea eona, e nang le moralo oa mahala le meralo e lefelloang; ha ho hlokahale app hore u etse teko kapa u bone sephetho sa hao.
Na teko ea nako ea karabelo e tšoana le teko ea reflex?
Che. Teko ea reflex, joaloka ho otloa lengoleng ke ngaka, e lekola karabelo e itlelang feela ntle le qeto. Teko ea nako ea karabelo e lekanya karabelo eo u ikhethelang eona: u bona pontšo, u etsa qeto, ebe ua sisinyeha. Teko ea nako ea karabelo ea Helibrain e lekanya lebelo leo la boikhethelo, kahoo ha e bolele letho ka li-reflex kapa methapo ea hao.
Liteko tse amanang
- Teko ea nako ea ho tsepamisa maikutloKamoo u lulang u itokiselitse lets’oao kateng ha ho se letho le leng le etsahalang.
- Teko ea ho nka khato kapa ho emaHore na u ka ithiba ho tlanya ka nako.
- Teko ea lebelo la ho sebetsana le boitsebisoLebelo leo u nyalanyang matšoao le linomoro ka lona u sebelisa senotlolo.
Sheba liteko tsohle tse 43 tsa boko tsa mahala
U batla ho ikoetlisa ka sena letsatsi le letsatsi? App ea Helibrain (hona joale e fumaneha ka Senyesemane) e na le moralo oa mahala le meralo e lefelloang.
Lipotso tse botsoang hangata
- Na nako ea karabelo ha motho a utloa e khuts'oane ho feta ha a bona?
- Na k’hafeine e ntlafatsa nako ea karabelo?
- Ke hobane’ng ha nako ea ka ea karabelo e lieha fonong ho feta khomphutheng?
- Nako ea karabelo e fetoha joang ha motho a ntse a hōla?
- Ke liteko tse kae tse hlokahalang hore teko ea nako ea karabelo e tšepahale?
- Na nako eo motho a arabelang ka eona e ka ba ka tlase ho 100 milliseconds?
- Phapang ke efe pakeng tsa nako ea karabelo e bonolo le ea ho khetha?
- Ho hloka boroko ho liehisa nako ea karabelo hakae?
- Nako e ntle ea ho arabela ke efe?
Mehloli
- Lim J, Dinges DF (2008). Sleep deprivation and vigilant attention. Annals of the New York Academy of Sciences 1129:305–322. doi.org/10.1196/annals.1417.002
- Woods DL, Wyma JM, Yund EW, Herron TJ, Reed B (2015). Factors influencing the latency of simple reaction time. Frontiers in Human Neuroscience 9:131. doi.org/10.3389/fnhum.2015.00131 (mongolo o feletseng oa mahala: pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4374455/)
- Pronk T, Wiers RW, Molenkamp B, Murre J (2020). Mental chronometry in the pocket? Timing accuracy of web applications on touchscreen and keyboard devices. Behavior Research Methods 52(3):1371–1382. doi.org/10.3758/s13428-019-01321-2 (mongolo o feletseng oa mahala: pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7280355/)
- Dinges DF, Powell JW (1985). Microcomputer analyses of performance on a portable, simple visual RT task during sustained operations. Behavior Research Methods, Instruments, & Computers 17(6):652–655. doi.org/10.3758/BF03200977
- Der G, Deary IJ (2006). Age and sex differences in reaction time in adulthood: results from the United Kingdom Health and Lifestyle Survey. Psychology and Aging 21(1):62–73. doi.org/10.1037/0882-7974.21.1.62
- Grandner MA, Watson NF, Kay M, Ocaño D, Kientz JA (2018). Addressing the need for validation of a touchscreen psychomotor vigilance task: important considerations for sleep health research. Sleep Health 4(5):387–389. doi.org/10.1016/j.sleh.2018.08.003 (mongolo o feletseng oa mahala: pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6152888/)
- Bridges D, Pitiot A, MacAskill MR, Peirce JW (2020). The timing mega-study: comparing a range of experiment generators, both lab-based and online. PeerJ 8:e9414. doi.org/10.7717/peerj.9414
- Basner M, Dinges DF (2011). Maximizing sensitivity of the psychomotor vigilance test (PVT) to sleep loss. Sleep 34(5):581–591. doi.org/10.1093/sleep/34.5.581 (mongolo o feletseng oa mahala: pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3079937/)
- Valdez P (2019). Circadian rhythms in attention. Yale Journal of Biology and Medicine 92(1):81–92. pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6430172/
- McLellan TM, Caldwell JA, Lieberman HR (2016). A review of caffeine's effects on cognitive, physical and occupational performance. Neuroscience & Biobehavioral Reviews 71:294–312. doi.org/10.1016/j.neubiorev.2016.09.001
- Pérez-Mañá C, Mateus JA, Díaz-Pellicer P, et al. (2022). Effects of mixing energy drinks with alcohol on driving-related skills. International Journal of Neuropsychopharmacology 25(1):13–25. doi.org/10.1093/ijnp/pyab051 (mongolo o feletseng oa mahala: pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8756085/)
- Woods DL, Wyma JM, Yund EW, Herron TJ (2015). The effects of repeated testing, simulated malingering, and traumatic brain injury on high-precision measures of simple visual reaction time. Frontiers in Human Neuroscience 9:540. doi.org/10.3389/fnhum.2015.00540
- Scharfen J, Blum D, Holling H (2018). Response time reduction due to retesting in mental speed tests: a meta-analysis. Journal of Intelligence 6(1):6. doi.org/10.3390/jintelligence6010006
- Dye MWG, Green CS, Bavelier D (2009). Increasing speed of processing with action video games. Current Directions in Psychological Science 18(6):321–326. doi.org/10.1111/j.1467-8721.2009.01660.x (mongolo o feletseng oa mahala: pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2871325/)
- Basner M, Mollicone D, Dinges DF (2011). Validity and sensitivity of a brief psychomotor vigilance test (PVT-B) to total and partial sleep deprivation. Acta Astronautica 69(11–12):949–959. doi.org/10.1016/j.actaastro.2011.07.015 (mongolo o feletseng oa mahala: pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3197786/)
- Human Benchmark. Reaction time statistics (lintlha tsa sebaka sena tse tsoang ho basebelisi ba sona, tse bokeletsoeng ka lisebelisoa tse fapaneng; ha ho mokhoa o phatlalalitsoeng). humanbenchmark.com/tests/reactiontime/statistics (e hlahlobiloe ka 3 November 2026)
Kamoo re entseng leqephe lena kateng: le ngotsoe ke sehlopha sa Helibrain ho latela liphuputso tse thathamisitsoeng ka holimo, ’me la hlahlojoa ke Robert(Senyesemane) (moithuti oa PhD ea ithutang fisiks ea lintho tse phelang) ka 2026 Pudungwana 3. Rea le nchafatsa ha mehloli e fetoha.