Bopaki ba bohlokoa le lipalo
| Nomoro | Moo e tsoang teng | Seo e sa se pakeng |
|---|---|---|
| Ka tlase ho 100 ms | Lintlha tse belaelloang | Hore letšoao ke lona le bakileng karabelo |
| 110 ms | Nako e tlase ea karabelo phuputsong e le ’ngoe ea pono | Moeli o akaretsang likarabelo tsohle tsa batho |
| 231 ms | Karolelano ea nako e lekantsoeng ea karabelo e bonolo ea pono phuputsong eo | Sepheo kapa boemo ba liperesente bakeng sa sebatli sa hao |
Woods le basebetsi-’moho ba sebelisitse linako tse sa lebelloang tsa tšusumetso, liteko tsa ho itloaetsa le nako ea karabelo ho hlalosa hore na ke liketsahalo life tse baloang. Likhetho tsena li thusa ho lekanya karabelo pontšong, ho e-na le karabelo e etsahetseng pele ho nako kapa ka nako e fosahetseng. Pampiri eo e ile ea boela ea lokisa liphetho bakeng sa tieho ea lisebelisoa, e bontšang lebaka leo ka lona setempe sa nako sa software se ke keng sa nkoa feela e le ketsahalo ea ’mele. Woods et al., 2015
Karabelo le ho noha esale pele ke mekhoa e fapaneng
Ha ketsahalo e latelang e ka noha esale pele, motho a ka lokisetsa ho sisinyeha pele e etsahala. Ka hona, karabelo e haufi le nako e lebelletsoeng e ka etsahala haufi haholo le ketsahalo, empa e sa qalisoa ka mor’a ho e lemoha. Seo ha se tšoane le potso ea nako e bonolo ea karabelo pontšong e ncha e sa lebelloang. Litaelo tsa mosebetsi le kemiso ea lipontšo li bohlokoa ho utloisisa nako e khutšoanyane ka mokhoa o sa tloaelehang. Woods et al., 2015 Woods et al., 2015
Karabelo ea khetho e eketsa ho khetha ketso e lokelang ho etsoa. Lingoliloeng tsa khale ka likhetho tsa likarabelo li bontša hore sebopeho sa mosebetsi se ama nako ea karabelo; moeli o tlase o boleloang bakeng sa papali e bonolo ea pono ha oa lokela ho sebelisoa papaling e hlokang ho khetha har’a liketso tse ’maloa. Hick, 1952
Lebaka leo lintlha tse le ’ngoe tse makatsang li sa faneng ka bopaki bo matla
Tekanyo e potlakileng ka ho fetisisa ke boleng bo fumanehang pheletsong ea kabo. Ho pheta mosebetsi hangata ho eketsa menyetla ea ho fumana tekanyo e sa tloaelehang, karabelo e lebelletseng pontšo pele ho nako, kapa phoso ea tekanyo. Lipatlisiso ka lintlha tse khelohileng tsa nako ea karabelo li hlalosa hore na ke hobane’ng ha bafuputsi ba hlalosa mokhoa oa ho sebetsana le likarabelo tse feteletseng, ho e-na le ho nka nomoro e ’ngoe le e ’ngoe e hlahang e le bopaki bo lekanang. Ratcliff, 1993
Ke eng e se amang?
Ho nepahala ha sesebelisoa ha ho netefatse tekanyo ea ’mele
Libatli li ka rekota litempe tsa nako tse qaqileng, empa qeto ea nako ha e tšoane le ho nepahala ha ho tseba hore na tšusumetso ea ’mele e qalile neng le hore na motho o kentse karabelo neng. Lipapiso tsa liforomo li tlalehile liphapang tsa nako le ho feto-fetoha ha eona. Lintlha tse nang le lipalo tse ngata ka mor’a ntlha ha li bolele hore ke khakanyo e nepahetseng haholoanyane ea karabelo ea hao pontšong e bonahalang. Anwyl-Irvine et al., 2020 Bridges et al., 2020
Hape, ha hoa nepahala ho sebelisa tokiso ea sesebelisoa se fapaneng ho netefatsa kapa ho hanyetsa sephetho se itseng. Tekanyo e lekantsoeng ka hloko e sebetsa ho sesebelisoa se lekantsoeng. Ntle le eona, ha ho tsejoe hantle hore na liphoso tsohle tsa nako tsamaisong ea hao li lebile kae kapa li kholo hakae. Woods et al., 2015 Anwyl-Irvine et al., 2020
Seo u lokelang ho se etsa ka sephetho se potlakileng ka mokhoa o sa tloaelehang
Sheba teko eohle le melao ea eona: na ho bile le likarabelo tsa pele ho nako, na linako li ne li ka lebelloa, ’me na nomoro eo e ne e le bonyane kapa karolelano? Bapisa tekanyo e tšoanang litekong tse behiloeng ka palo e tšoanang. U se ke ua eketsa liteko ebe u toloka bonyane bo bocha joalokaha eka mokhoa oa teko ha oa fetoha. Lipatlisiso ka palo ea liteko li bontša hore litšobotsi tsa tekanyo li itšetlehile ka boitsebiso bo bokeletsoeng le potso e botsitsoeng. Miller, 2023 Ratcliff, 1993
Sephetho se le seng le sona ha se bolele hakaalo ka tšobotsi e tsitsitseng ea motho. Ho lokela ho bontšoa hore tekanyo e ka tšeptjoa, haholo-holo ha mosebetsi o sebelisetsoa ho beha batho maemong. Qeto e loketseng ke hore ketsahalo e sa tloaelehang e etsahetse papaling ena; ho netefatsa karabelo e ikhethang ea motho ho hloka tekanyo e laoloang. Hedge et al., 2017
Ha ho na motheo mona oa ho bitsa motho ea sa tšepahaleng, ho hlahloba bothata ba bophelo bo botle kapa ho beha moeli o tiileng o sebetsang ho bohle. Phapang ea bohlokoa ke pakeng tsa nako e bontšitsoeng skrineng le bopaki ba hore ketsahalo e ncha ea kutlo e hlile e bakile karabelo. Woods et al., 2015 Bridges et al., 2020
Leka teko ea mahala e amanang le sena
Teko ea nako ea karabelo
Leka teko ea nako ea karabelo ’me u latele litaelo tsa eona tsa ho emela letšoao. Toloka teko eohle e phethiloeng, ho akarelletsa le likarabelo tsa pele ho nako, ho e-na le ho nka bonyane bo le bong e le bopaki bo tiisang lebelo la hao la karabelo.
Lipotso tse botsoang hangata
Na lintlha tsohle tse ka tlase ho 100 ms ha li khonehe?
Mehloli ena ha e behe moeli o felletseng bakeng sa mefuta eohle ea likarabelo. E bontša lebaka leo ka lona lintlha tse le ’ngoe tsa sebatli li sa lekaneng ho paka karabelo ea pono e sa lebelloang. Woods et al., 2015
Ke hobane’ng ha liphuputso li qhelela ka thōko likarabelo tse potlakileng haholo?
Li hlalosa linako tse amohelehang tsa karabelo ho fokotsa tšusumetso ea liketsahalo tse sa emeleng mokhoa oa karabelo o reriloeng. Nako e khethehileng e itšetlehile ka teko. Woods et al., 2015 Ratcliff, 1993
Na nka bapisa lintlha tsa pono le molao oa ho qala mabelo?
U ka etsa joalo feela ha u ela hloko phapang ea tšusumetso, motsamao le mokhoa oa ho lekanya. Molao oa boemo bo bong ha se tekanyetso e lekantsoeng ka hloko bakeng sa bo bong. Woods et al., 2015 Anwyl-Irvine et al., 2020
Mehloli
- Woods et al. (2015). Lintlha tse susumetsang nako ea karabelo e bonolo.
- Woods et al. (2015). Ho lieha ho amanang le lilemo ha ho khethoa le ho hlahisoa ha karabelo mosebetsing oa khetho ea karabelo ea pono.
- Hick (1952). Sekhahla sa Keketseho ea Boitsebiso.
- Ratcliff (1993). Mekhoa ea ho sebetsana le lintlha tse khelohileng tsa nako ea karabelo.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Ho nepahala le qeto ea sebele ea liforomo tsa liteko tsa inthanete, libatli tsa marang-rang le lisebelisoa.
- Bridges et al. (2020). Phuputso e kholo ea nako: ho bapisa mefuta e fapaneng ea lisebelisoa tsa liteko, tsa laboratoring le tsa inthanete.
- Miller (2023). Barupeluoa ba ba bakae? Liteko tse kae? Ho eketsa matla a liphuputso tsa nako ea karabelo.
- Hedge et al. (2017). Qaka ea ho tšepahala: Lebaka leo ka lona mesebetsi e matla ea temoho e sa hlahiseng liphapang tse tšepahalang pakeng tsa batho.