Bopaki ba bohlokoa le lipalo
| Bopaki | Sephetho sa lipalo | Moeli |
|---|---|---|
| Teko ea ho fokotsa boroko nako e telele | Lihora tse 4, 6 kapa 8 betheng ka masiu a 14 | Maemo a laoloang ho batho ba baholo ba phetseng hantle |
| Tlhahlobo e kopantseng liphuputso tsa ho hloka boroko ka ho feletseng ha nakoana | Lingoliloeng tse 70, liteko tsa kelello tse 147 | E fapane le ho fokotsa boroko hanyenyane ka nako e telele |
| Linako tsa ho se arabele tekong ea tlhokomelo e bonolo, tlhahlobong eo | Hedges' g = −0.776; 95% CI −0.96 ho isa ho −0.60 | Tekanyo e tloaelehileng ea ho fokola, eseng milliseconds |
Teko ea ho fokotsa boroko e ne e kenyelletsa batho ba baholo ba 48 ba phetseng hantle, ba lilemo li 21–38, maemong a fapaneng a teko. Nako ea ho ba betheng ke monyetla oa ho robala, ha e bolele hore ho lekantsoe hore morupeluoa e mong le e mong o robetse nako eo kaofela. Ho bokellana ha bofokoli ho fana ka bopaki ba hore ha hoa lokela ho nahanoa hore ho tloaela ho robala nako e khutšoanyane ho bolela hore ts'ebetso ha e amehe. Van Dongen et al., 2003
Tlhahlobo e kopantseng liphuputso e ile ea hlahloba ho hloka boroko ka ho feletseng ha nakoana, ka tlase ho lihora tse 48, ’me ea arola likarolo tse fapaneng tsa kelello. Phello e kholo ea linako tsa ho se arabele tekong ea tlhokomelo e bonolo e ke ke ea fetoloa peresente e tsitsitseng ea ho lieha kapa palo e lekanang ea lintlha tsa IQ. Letšoao le fosahetseng le bontša ts'ebetso e mpefalang ha motho a sa robala, eseng palo e mpe ea linako tsa ho se arabele bophelong ba letsatsi le letsatsi. Lim et al., 2010
Lebaka leo ka lona karabelo e potlakileng ka ho fetisisa e ka ’nang ea pata bothata
Motho a ka arabela kapele litekong tse ngata empa ka linako tse ling a arabe butle haholo. Liteko tse tsoelang pele tsa ho ela hloko le ho falimeha ha kelello li etselitsoe ho tšoara mokhoa oo. Basner le Dinges ba fumane hore khetho ea sephetho e ama haholo kamoo teko e lemohang ho hloka boroko kateng; litekanyo tsa lebelo la karabelo le linako tsa ho se arabele li ne li thusa ho feta ho itšetleha feela ka nako ea karabelo e tloaelehileng kapa e bohareng. Basner et al., 2011
Papali e khutšoanyane ea pono e lekola karolo e nyenyane feela ea boitšoaro bona. Mokhoa o lekantsoeng oa ho arabela habonolo oa Woods le basebetsi-’moho ke teko e ’ngoe, e nang le linako le lintlha tse fapaneng. Karolelano ea eona ha se tafole ea ho fetolela sephetho sa hao sa sebatli hore e be papiso ea motho ea phomotseng le ea sa robalang. Woods et al., 2015
Ke eng e se amang?
Lilemo, histori ea boroko le maemo a mang lia ameha
Sehlopha sa batho ba baholo ba bacha phuputsong ea ho fokotsa boroko nako e telele ha se fane ka likotlo tse ikhethang bakeng sa lilemo ka seng kapa bong bo bong le bo bong. Nako eo motho a lutseng a sa robala ka eona, boroko ba masiu a fetileng le mosebetsi oa kelello o etsoang kaofela li ama papiso. Tlhahlobo e kopantseng liphuputso e fumane phapang lipakeng tsa likarolo tsa kelello. Ke lebaka le leng leo ka lona papali e le ’ngoe e atlehileng kapa karabelo e le ’ngoe e potlakileng e ke keng ea paka hore ho hloka boroko ha ho na phello. Van Dongen et al., 2003 Lim et al., 2010
Nako ea sesebelisoa le software le tsona ke mehloli e meng ea phapang. Ho fetola sesebelisoa seo u se kenyang ho ka fetola lintlha ho sa tsotellehe boroko. Ha u bapisa matsatsi ka mokhoa o sa reroang, sebelisa setupo se tšoanang ’me u qobe ho nka phapang e nyenyane e le phello e nepahetseng ea boroko. Anwyl-Irvine et al., 2020
Ke eng e tšehetsoang bophelong ba letsatsi le letsatsi?
Tumellano ea litsebi mabapi le boroko ba batho ba baholo e khothalletsa hore batho ba baholo ba lilemo li 18–60 ba robale bonyane lihora tse supileng kamehla, empa e amohela hore batho baa fapana. Ena ke tataiso ea bophelo bo botle ba sechaba, eseng palo ea lihora e netefalitsoeng e hlokahalang hore motho a robe rekoto ea nako ea karabelo. Papali e khutšoanyane le eona e ke ke ea tiisa hore u loketse ho khanna kapa ho etsa mosebetsi o kotsi. Watson et al., 2015 Basner et al., 2011
Caffeine e ka fetola ho falimeha ha motho le boroko ba hamorao. Tlhahlobo e kopantseng liphuputso e fumane hore ka karolelano e fokotsa nako eohle ea boroko bo latelang; teko e laoloang ea mantsiboea e boetse e fumane tšitiso le ha motho a noele caffeine e ngata lihora pele a robala. Ha ho le e ’ngoe ea liphetho tsena e tšehetsang ho nkela boroko sebaka ka caffeine e le hore u fumane lintlha tse u kholisang sebatling. Gardiner et al., 2023 Drake et al., 2013
Bakeng sa ho itlhokomela, ngola hore na u bile le monyetla o mokae oa ho robala hammoho le liphetho tse phetoang, ’me u nke kamano efe kapa efe e le ntho e ntseng e hlahlojoa. U se ke ua fokotsa boroko ka boomo hore u etse pontšo ea pele le ka mor’a moo. Papiso ea bohlokoa ea saense e tsoa lithutong tse laoloang, eseng ho nka papali e le ’ngoe e sa tloaelehang e ntle kapa e mpe e le tlhahlobo. Lim et al., 2010 Van Dongen et al., 2003
Leka teko ea mahala e amanang le sena
Teko ea nako ea karabelo
Sebelisa teko ea nako ea karabelo ho hlahloba ho tsitsa ha likarabelo hammoho le lebelo, maemong a tloaelehileng a sireletsehileng ho uena. Boloka sesebelisoa le mokhoa oa ho kenya boitsebiso li sa fetohe. Ena ha se teko ea laboratori ea ho falimeha ha kelello, ’me ha e pake hore u loketse ho khanna, ho sebetsa ka lichifi kapa ho etsa mosebetsi ofe kapa ofe o hlokang tšireletseho e phahameng.
Lipotso tse botsoang hangata
Na nka ikutloa ke phetse hantle leha ts'ebetso ea ka e ntse e mpefala?
E. Phuputsong ea ho fokotsa boroko nako e telele, boroko boo batho ba neng ba bo utloa ha boa ka ba tsamaisana haufi le ho bokellana ha bofokoli ba ts'ebetso. Van Dongen et al., 2003
Bosiu bo le bong bo bobe bo eketsa milliseconds tse kae?
Bopaki bo boletsoeng ha bo tšehetse boleng bo le bong bo sebetsang ho bohle. Karabo e fetoha ho latela mosebetsi, histori ea boroko le hore na u sheba linako tsa ho se arabele kapa nako e bohareng ea karabelo. Lim et al., 2010 Basner et al., 2011
Na lintlha tse potlakileng li bolela hore ke robetse ka ho lekaneng?
Che. Karabelo e le ’ngoe e khutšoanyane le e potlakileng ha e bontše liphoso tsohle tsa tlhokomelo e tsoelang pele ebile ha e lekanye hore na boroko bo lekane. Basner et al., 2011
Mehloli
- Van Dongen et al. (2003). Litšenyehelo tse bokellanang tsa ho lula u falimehile: Liphello tsa tekanyo le karabelo mesebetsing ea boko le 'meleng le tšebetso ea boroko ka lebaka la ho fokotsa boroko nako e telele le ho hloka boroko ka ho feletseng.
- Basner et al. (2011). Ho eketsa kutloisiso ea Teko ea ho Falimeha ha Kelello (PVT) mabapi le ho hloka boroko.
- Lim et al. (2010). Tlhahlobo e kopantseng liphuputso tsa phello ea ho hloka boroko ha nakoana mefuteng e fapaneng ea kelello.
- Woods et al. (2015). Lintho tse susumetsang nako ea ho arabela habonolo.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Ho nepahala le bokhoni ba ho metha ka nepo ba liforomo tsa liteko tsa inthanete, libatli tsa marang-rang le lisebelisoa.
- Watson et al. (2015). Palo ea boroko e khothalletsoang motho e moholo ea phetseng hantle: Polelo ea tumellano e kopanetsoeng ea American Academy of Sleep Medicine le Sleep Research Society.
- Gardiner et al. (2023). Phello ea caffeine borokong bo latelang: Tlhahlobo e hlophisitsoeng le tlhahlobo e kopantseng liphuputso.
- Drake et al. (2013). Liphello tsa caffeine borokong ha e nooa lihora tse 0, 3 kapa 6 pele ho nako ea ho robala.