Bilembeteli mpe mituya ya ntina
| Elembeteli | Mbano ya mituya | Ndelo |
|---|---|---|
| Momekano ya kopekisa kolala mingi butu na butu | Ngonga 4, 6 to 8 na mbeto na boumeli ya butu 14 | Makambo etambwisamaki malamu epai ya mikóló oyo bazali nzoto kolɔngɔnɔ |
| Botali ya bolukiluki mingi mpo na kozanga kolala mobimba mpo na ntango mokuse | Masolo 70, bomekano ya makanisi 147 | Ekeseni na kopekisa kolala mwa ndambo butu na butu |
| Mbala oyo likebi ya pɛtɛɛ ebungaka na botali yango | Hedges' g = −0.776; 95% CI −0.96 to −0.60 | Bokiti oyo emonisami na ndenge ya komeka, kasi na milisekonde te |
Momekano ya kopekisa kolala esangisaki mikóló 48 oyo bazalaki nzoto kolɔngɔnɔ, oyo bazalaki na mibu 21–38, na bituluku ya bomekano. Ntango oyo moto azali na mbeto ezali libaku ya kolala, kasi ezali ndanga te ete moto nyonso alalaki ntango wana mobimba. Mikakatano oyo ezalaki kobakisama ezali elembeteli ete tosengeli te kokanisa ete moto oyo amesani na butu ya mokuse azali kosala malamu kaka ndenge moko. Van Dongen et al., 2003
Botali ya bolukiluki mingi etalelaki kozanga kolala mobimba mpo na ntango mokuse, na nse ya ngonga 48, mpe ekabolaki biteni ya mayele ya kokanisa. Bopusi monene oyo emonanaki na mbala oyo likebi ya pɛtɛɛ ebungaka ekoki kobongolama te na motuya moko ya bokiti ya mbangu to na motuya oyo ekokani na bapwɛ ya IQ. Elembo yango emonisi ete moto asalaka mabe koleka ntango azangi kolala, kasi te motuya ya mabunga ya bomoi ya solo oyo ezali na nse ya zéro. Lim et al., 2010
Mpo na nini eyano moko ya mbangu ekoki kobomba mokakatano
Moto akoki koyanola noki na bomekano mingi, kasi na bantango mosusu koyanola malɛmbɛ mingi. Bomekano ya kotala bokɛngi ya makanisi ntango molai esalemi mpo na komona lolenge wana ya biyano. Basner ná Dinges bamonaki ete lolenge ya kopona mbano ya komeka ezalaki na bopusi monene na ndenge momekano emonisaka kozanga kolala; komeka mbangu ya koyanola mpe kotánga biyano oyo eumelaka ezalaki na ntina mingi koleka kotala kaka mbala-mbala to katikati ya ntango ya koyanola. Basner et al., 2011
Lisano moko ya mokuse ya bililingi emekaka kaka mwa ndambo ya bizaleli yango. Lolenge ya komeka ntango ya koyanola ya pɛtɛɛ oyo Woods ná baninga na ye babongisaki ezali bomekano mosusu, oyo ezali na ntango mpe mibeko ya kopesa bapwɛ ekeseni. Mbala-mbala na yango ezali te etanda ya kobongola mbano ya moto oyo alali malamu mpe oyo azangi kolala mpo na navigateur na yo. Woods et al., 2015
Nini ezali na bopusi na yango?
Mibu, ndenge ya kolala na kala mpe makambo oyo ezali zingazinga ezali na ntina
Bato ya mikóló oyo bazalaki naino bilenge na momekano ya kopekisa kolala bamonisi te etumbu ekeseni mpo na mibu mokomoko to mpo na mibali ná basi nyonso. Ntango boni moto asali naino kolala te, ndenge alalaki na butu oyo eleki mpe mosala ya kokanisa oyo azali kosala, nyonso yango ebongolaka bokokanisi. Botali ya bolukiluki mingi emonisaki bokeseni kati na biteni ya mayele ya kokanisa; yango ezali mpe ntina mosusu oyo ekoki kondimisa te ete lisese moko oyo moto alongi to eyano moko ya mbangu emonisi ete kozanga kolala ezali na bopusi te. Van Dongen et al., 2003 Lim et al., 2010
Ntango oyo esaleli mpe programɛ emekaka ezali mpe ntina mosusu oyo ememaka bokeseni. Kobongola esaleli ya kokɔtisa biyano ekoki kobongola mbano, ata soki kolala ebongwani te. Soki okokanisi mikolo na lolenge ya pɛtɛɛ, salelá ebongiseli yango moko mpe kokanisa te ete bokeseni moke oyo emonani mbala moko emonisi na bosikisiki bopusi ya kolala. Anwyl-Irvine et al., 2020
Makambo nini endimami na misala ya mokolo na mokolo?
Boyokani ya bato ya mayele na ntina ya kolala epesi toli ete mikóló ya mibu 18–60 balalaka mbala na mbala ata ngonga nsambo, kasi endimi mpe ete bato bakeseni. Yango ezali toli ya kolɔngɔnɔ ya bato nyonso, kasi motuya ya bangonga oyo emekami ete ekoki kosalisa moto alonga rekɔrɛ ya ntango ya koyanola te. Lisano ya mokuse ekoki mpe te kondimisa ete okoki kotambwisa motuka to kosala mosala oyo libunga ekoki komemela bato likama. Watson et al., 2015 Basner et al., 2011
Kaféini ekoki kobongola ezaleli ya kolamuka mpe kolala na nsima. Botali ya bolukiluki mingi emonisaki ete na mwayene, ntango mobimba ya kolala na nsima ekitaki; mpe bomekano moko oyo etambwisamaki malamu na mpokwa emonisaki ete kolala ebebaki ata ntango bazwaki kaféini mingi mwa bangonga liboso ya kokende kolala. Mbano yango mibale endimisi te kozongisa kolala na esika na yango na kaféini mpo na kozwa mbano ya navigateur oyo ekitisaka mitungisi. Gardiner et al., 2023 Drake et al., 2013
Mpo na komitala, koma libaku oyo ozalaki na yango ya kolala mpe mbano oyo ezwami mbala na mbala, mpe talelá boyokani nyonso lokola likambo oyo ezali naino kolukama. Kokitisa kolala na nko te mpo na komonisa bokeseni ya liboso ná ya nsima. Bokokanisi ya siansi oyo epesaka ndimbola eutaka na bomekano oyo etambwisami malamu, kasi na kotalela lisano moko oyo ebimi na mbano ya malamu to ya mabe lokola monganga azwaki ekateli ya maladi te. Lim et al., 2010 Van Dongen et al., 2003
Meká momekano ya ofele oyo etali yango
Mekano ya ntango ya koyanola
Salelá mekano ya ntango ya koyanola mpo na kotala ndenge mbano na yo ezalaka ndenge moko, mpe mbangu na yango, na makambo oyo obatelamaka mingi. Salelá esaleli mpe lolenge ya kokɔtisa biyano ndenge moko ntango nyonso. Yango ezali te bomekano ya laboratoire ya kotala bokɛngi ya makanisi ntango molai mpe ekoki te kondimisa ete okoki kotambwisa motuka, kosala mosala ya ngonga ya butu to mosala mosusu oyo libunga ekoki komemela bato likama.
Mituna oyo batunaka mingi
Nakoki komiyoka malamu nzokande mosala na ngai ezali kokita?
Ɛɛ. Na momekano ya kopekisa kolala, mayoki ya moto ete alali mpɔngi eyokanaki mpenza te na mikakatano ya kosala oyo ezalaki kobakisama. Van Dongen et al., 2003
Butu moko ya kolala malamu te ebakisaka milisekonde boni?
Elembeteli oyo totangi endimisi motuya moko oyo ekoki kosalelama epai ya bato nyonso te. Mosala oyo ozali kosala, ndenge olalaki na kala, mpe soki ozali kotala biyano oyo eumelaka to ntango ya koyanola oyo ezali na katikati, nyonso ebongolaka eyano. Lim et al., 2010 Basner et al., 2011
Mbano ya mbangu elakisi ete nalali malamu?
Te. Eyano moko ya mbangu oyo eumeli mwa moke emonisaka te mikakatano nyonso ya kotya likebi ntango molai mpe emekaka te soki olali malamu. Basner et al., 2011
Mikanda oyo euti na yango
- Van Dongen et al. (2003). Ntalo oyo ebakisamaka ya kozala molamuki: ndenge bopusi ebakisamaka na misala ya bɔɔngɔ mpe na ndenge ya kolala ntango moto azali kopekisa kolala butu na butu mpe ntango azali kozanga kolala mobimba.
- Basner et al. (2011). Kobakisa bosikisiki ya momekano ya bokɛngi ya makanisi mpe ya nzoto (PVT) mpo na komona bopusi ya kozanga kolala.
- Lim et al. (2010). Botali ya bolukiluki mingi mpo na bopusi ya kozanga kolala mpo na ntango mokuse na makambo ya kokanisa..
- Woods et al. (2015). Makambo oyo ebongolaka ntango ya koyanola na bomekano ya pɛtɛɛ.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Bosikisiki mpe bokoki ya kozala na mbano ya motuya na bomekano ya Internet, ba-navigateur mpe bisaleli.
- Watson et al. (2015). Ntango ya kolala oyo epesami toli mpo na mikóló oyo bazali nzoto kolɔngɔnɔ: liloba ya boyokani ya lisanga ya monganga ya kolala ya Amerika mpe lisanga ya bolukiluki ya kolala.
- Gardiner et al. (2023). Bopusi ya kaféini na kolala oyo elandi: botali ya bolukiluki na ndenge ya ebongiseli mpe ya botangi mingi.
- Drake et al. (2013). Bopusi ya kaféini na kolala ntango emelami liboso ya kolala: ngonga 0, 3 to 6.