Teko ya Aphantasia

Tswala matlho mme o bone apole ka mogopolo. A o a e bona, kgotsa o itse fela gore e lebega jang? Itlhatlhobe metsotso e 2 go bona gore ditshwantsho tsa mo mogopolong di bonala sentle go le kana kang. Ke mahala, ga go tlhokege go ikwadisa.

Ka setlhopha sa HelibrainE sekasekilwe ke Robert(Seesemane), moithuti wa PhD mo fisikeng ya ditshediE gatisitswe ka E sekasekilwe la bofelo ka

Aphantasia ke eng?

Aphantasia ke fa motho a sa kgone go bona ditshwantsho mo mogopolong. Batho ba ba nang le aphantasia ba ka akanya ka apole mme ba itse gore e lebega jang, mme ga ba e bone fa ba e akanya. Lereo leno le tlhamiilwe ka 2015 [1]. Mo patlisisong ya batho ba bagolo ba ba ka nnang 1,000, ba ka nna 1 mo go ba le 25 ba ne ba bega gore ba bona ditshwantsho tse di bokoa thata kgotsa ga ba di bone [2]. Ga se bolwetse.

Dintlha ka bokhutshwane

  • Se itlhatlhobo eno e se lekanyang: gore o tlhalosa ditshwantsho tse o di akanyang di bonala sentle go le kana kang, go tloga ka 1 (ga go setshwantsho) go ya go 5 (di bonala jaaka selo sa mmatota), mmogo le modumo, monkgo, tatso le go ama.
  • Ga se VVIQ: dipatlisiso di dirisa thata dipotso tsa Vividness of Visual Imagery Questionnaire (VVIQ) [3]. Itlhatlhobo eno e dirisa dipotso tsa rona, ka jalo dinomore tsa yone ga di ka ke tsa bapisiwa ka tlhamalalo le maduo a VVIQ.
  • Gore e tlwaelegile go le kana kang: mo VVIQ, mo e ka nnang 3.9% ya batho ba bagolo ba ne ba bega gore ditshwantsho tsa bone di bokoa thata kgotsa ga di yo, mme mo e ka nnang 0.8% ba bega gore ga ba bone ditshwantsho gotlhelele [2].
  • Tse di kwa ntlheng e nngwe: mo e ka nnang 6% ba tlhalosa ditshwantsho tse di bonalang sentle thata, tse ka dinako dingwe di bidiwang hyperphantasia; mo e ka nnang 90% ba mo gare ga dintlha tseno [8].
  • Ga se tlhatlhobo ya bolwetse: aphantasia ke tsela ya go itemogela dilo, e seng bolwetse, mme dipotso di se kae ga di ka ke tsa e tlhomamisa.

Itlhatlhobo eno e dira jang

  1. Akanya. O tla newa dilo tsa letsatsi le letsatsi di le 10 gore o di akanye, ka bongwe ka bongwe, mme morago o newe dilo di le 4 tsa dikutlo tse dingwe.
  2. Lekanya. Mo go nngwe le nngwe, tlhopha gore setshwantsho se ne se bonala sentle go le kana kang, go tloga ka "Ga ke bone sepe" go ya go "Se bonala jaaka selo sa mmatota". Tswala matlho fa seo se thusa.
  3. Bona maduo a gago. Maduo a gago a ditshwantsho tsa mo mogopolong ke palogare ya dilo tsa ditshwantsho, go tloga ka 1 go ya go 5. Dikutlo tse dingwe di bontshiwa ka thoko.

Ga go na dikarabo tse di siameng kgotsa tse di phoso, e bile ga go lekanyediwe nako.

Go tlhaloganya maduo a gago

  • Ga go na ditshwantsho gotlhelele: o tlhophetse "Ga ke bone sepe" mo potsong nngwe le nngwe ya setshwantsho. Gantsi ke ka moo batho ba ba nang le aphantasia ba itlhalosang ka teng [1].
  • Ditshwantsho tse di sa bonaleng sentle (palogare ya 2 kgotsa kwa tlase): bontsi jwa ditshwantsho bo ne bo sa bonale sentle kgotsa bo ne bo seyo. Dipatlisiso tse di dirisang VVIQ gantsi di baya dikarabo tse di ntseng jalo le aphantasia [2].
  • Mo gare: ditshwantsho di bonala sentle ka selekanyo kgotsa sentle. Mo e ka nnang batho ba le 9 mo go ba le 10 ba araba jaana mo VVIQ [8].
  • Ditshwantsho tse di bonalang sentle thata (palogare ya 4.7 kgotsa kwa godimo): mo e batlang e le tsotlhe di ne di bonala jaaka o di bona ka matlho. Dipatlisiso di bitsa seno hyperphantasia [4] [8].

Dikarolo tseno di theilwe mo tseleng e babatlisisi ba arolang dikarabo tsa VVIQ ka yone, mme dipotso tsa rona di farologane. Ka jalo, tsaya karolo eno e le tlhaloso ya dikarabo tsa gago, e seng selekanyo.

Se dipatlisiso di se boneng

  • Go lemogilwe bogologolo. Ka 1880, Francis Galton o ne a kopa batho gore ba akanye ka tafole ya bone ya dijo tsa mo mosong, mme bangwe ba re ga ba bone sepe gotlhelele [5].
  • Leina leno le lesha. Ka 2015, setlhopha sengwe kwa Exeter se ne sa tlhalosa batho ba le 21 ba ba neng ba na le ditshwantsho tse di bonalang di se kae kgotsa ba se na tsone, mme sa bitsa seemo seno aphantasia [1]. Fa e sa le ka nako eo, batho ba ba ka nnang 2,000 ba ba iponang mo tlhalosong eo ba arabile dipotso tsa setlhopha seno [4].
  • E ka lekanyediwa go sa dirisiwe mafoko. Mo tekong ya go gaisana ga ditshwantsho tsa matlho a mabedi, batho ba le bantsi ba simolola go bona sengwe se se farologaneng fa ba akanya ka setshwantsho pele, mme seno ga se direge mo bathong ba ba nang le aphantasia [6].
  • Gantsi e tsamaisana le dikutlo tse dingwe. Mo patlisisong nngwe e kgolo, mo e ka nnang halofo ya batho ba ba nang le aphantasia ba ne ba re ga ba kgone go akanya ka sengwe ka dikutlo dipe; ba bangwe ba ne ba kgona go akanya ka medumo mengwe, menko, ditemo kgotsa go ama [4] [7].
  • Se ba se gakologelwang se a farologana. Batho ba ba nang le aphantasia gantsi ba bega gore ga ba gakologelwe sentle dilo tse di ba diragaletseng mo nakong e e fetileng le difatlhego; mme bontsi jwa bone ba sa ntse ba lora ba bona ditshwantsho [4] [7].

Se itlhatlhobo eno e ka se go bolelelang le se e ka se kang ya se go bolelela

Ena ke potso e khutshwane e o e arabelang ka wena: e bontsha kafa o tlhalosang dikakanyo tsa gago ka teng gompieno, ka mafoko a gago. Batho ba tlhaloganya "go bonala sentle" ka ditsela tse di farologaneng, ka jalo batho ba babedi ba ba itemogelang selo se se tshwanang mo mogopolong ba ka nna le maduo a a sa tshwaneng. Ga e tlhatlhobe bolwetse, mme maduo a a kwa tlase le a a kwa godimo ga se bothata. Fa o batla go itse mo go oketsegileng, ditlhopha tsa patlisiso ka dinako dingwe di dira dipatlisiso ka ditshwantsho tsa mo mogopolong tse o ka nnang karolo ya tsone.

Dipotso tse di bodiwang kgapetsakgapetsa

Nka itse jang gore ke na le aphantasia?

Leka go akanya ka sengwe se o se tlwaetseng, jaaka sefatlhego sa tsala kgotsa lebati la fa pele ga ntlo ya gago. Fa o itse gore se lebega jang mme o sa bone sepe gotlhelele, o ka tswa o na le aphantasia. Gantsi babatlisisi ba tlhatlhoba seno ka dipotso tsa VVIQ [3], mme bangwe gape ba dirisa diteko tse di sa ikaegang ka mafoko [6]. Itlhatlhobo eno e go naya kakanyo ya ntlha ka bonako, e seng tlhatlhobo ya bolwetse.

Aphantasia e tlwaelegile go le kana kang?

Mo patlisisong ya batho ba bagolo ba ba ka nnang 1,000, mo e ka nnang 3.9% ba ne ba bega gore ditshwantsho tsa bone di bokoa thata kgotsa ga di yo, mme mo e ka nnang 0.8% ba ne ba bega gore ga ba bone ditshwantsho gotlhelele [2]. Dipatlisiso tse dingwe di bona dipalopalo tse di batlileng di tshwana, go ya ka gore di baya molelwane kae.

A aphantasia ke bolwetse?

Nnyaa. Aphantasia ke pharologano ya kafa batho ba itemogelang dikakanyo ka teng, e seng bolwetse. Bontsi jwa batho ba ba nnileng le aphantasia botshelo jotlhe ba tshela matshelo a a tlwaelegileng, mme ba le bantsi ba lemoga e le bagolo fela gore batho ba bangwe ba bona ditshwantsho mo mogopolong [1] [4]. Ka sewelo, motho a ka se tlhole a kgona go bona ditshwantsho mo mogopolong morago ga go gobala boboko kgotsa go lwala; fa bokgoni joo bo fetogile ka tshoganyetso, bua le ngaka.

A motho a ka nna le aphantasia mo dikutlong tse dingwe?

Ee. Mo patlisisong nngwe e kgolo, mo e ka nnang halofo ya batho ba ba nang le aphantasia ba ne ba re ga ba kgone go akanya ka medumo, menko, ditemo kgotsa go ama, mme ba bangwe bone ba ne ba kgona [4]. Ke ka moo itlhatlhobo eno e botsang le ka dikutlo tse dingwe.

A eno ke VVIQ?

Nnyaa. VVIQ ke dipotso tse di dirisiwang thata mo dipatlisisong [3]. Itlhatlhobo eno e dirisa dipotso tsa rona tse di khutshwane, tse di kwaletsweng tsebe eno, ka jalo maduo a yone a dirisiwa ka selekanyo sa yone.

A teko ya aphantasia ke mahala?

Ee. Itlhatlhobo eno le maduo otlhe a gago ke mahala: ga go tlhokege go ikwadisa, go ntsha imeile kgotsa go duela.

Diteko tse di amanang

Bona diteko tsotlhe tsa mahala tsa boboko di le 43

A o batla go dira seno letsatsi le letsatsi? App ya Helibrain (e teng ka Seesemane fela ga jaana) e na le leano la mahala le a a duelwang.

Dipotso tse di tlwaelegileng

Metswedi

  1. Zeman A, Dewar M, Della Sala S (2015). Matshelo a a senang ditshwantsho mo mogopolong: aphantasia ya tsalo. Cortex 73:378–380. doi.org/10.1016/j.cortex.2015.05.019
  2. Dance CJ, Ipser A, Simner J (2022). Go anama ga aphantasia (go nna bokoa ga ditshwantsho mo mogopolong) mo bathong botlhe. Consciousness and Cognition 97:103243. doi.org/10.1016/j.concog.2021.103243
  3. Marks DF (1973). Diphapano tsa ditshwantsho tse di bonwang mo mogopolong fa go gakologelwa ditshwantsho. British Journal of Psychology 64(1):17–24. doi.org/10.1111/j.2044-8295.1973.tb01322.x
  4. Zeman A, Milton F, Della Sala S, et al. (2020). Phantasia: botlhokwa jwa tlhaloganyo jwa dipharologano tse dikgolo tsa go bona ditshwantsho mo mogopolong botshelo jotlhe. Cortex 130:426–440. doi.org/10.1016/j.cortex.2020.04.003
  5. Galton F (1880). Dipalopalo tsa ditshwantsho tsa tlhaloganyo. Mind 5(19):301–318. doi.org/10.1093/mind/os-V.19.301
  6. Keogh R, Pearson J (2018). Mogopolo o o sa boneng: go tlhoka ditshwantsho tsa pono tsa dikutlo mo aphantasia. Cortex 105:53–60. doi.org/10.1016/j.cortex.2017.10.012
  7. Dawes AJ, Keogh R, Andrillon T, Pearson J (2020). Tsela ya tlhaloganyo ya ditshwantsho tsa dikutlo tse dintsi, go gakologelwa le go lora mo aphantasia. Scientific Reports 10:10022. doi.org/10.1038/s41598-020-65705-7
  8. Wright DJ, Scott MW, Kraeutner SN, et al. (2024). Tekanyetso ya boditšhabatšhaba ya go anama ga bokgoni jo bo farologaneng jwa go bona ditshwantsho mo mogopolong. Frontiers in Psychology 15:1454107. doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1454107

Tsela e re dirileng tsebe eno ka yone: e kwadilwe ke setlhopha sa Helibrain go ikaegilwe ka dipatlisiso tse di umakilweng fa godimo, mme ya sekasekwa ke Robert(Seesemane) (moithuti wa PhD ya fisikaboko) ka 2026 Ngwanatsele 4. Re e ntšhwafatsa fa metswedi e fetoga.