آفانتازیا چیه؟
آفانتازیا یعنی آدم تو خیالِ ذهنی‌ش تصویر نداشته باشه. آدمای آفانتازیا می‌تونن به یه سیب فکر بوکونن و بدونن چه شکلیه، اما وقت خیال‌کردن اون ره نمی‌بینن. این واژه ره سال 2015 ساختن [1]. تو یه بررسی از حدود 1,000 بزرگسال، حدود 1 نفر از هر 25 نفر گفتن تصویرسازیِ دیداری‌شون خیلی ضعیفه یا اصلاً ندارن [2]. این مریضی نیه.
چن‌تا نکته
- این خودسنجی چی ره می‌سنجه: روشنیِ تصویرایی که می‌گین خیال کردین، از 1 (بی‌تصویر) تا 5 (مثل دیدن روشن)، و همین‌طور یه صدا، بو، مزه و لمس.
- VVIQ نیه: پرسش‌نامه‌ای که بیشتر پژوهشا به کار برن، «پرسشنامهٔ روشنیِ تصویرسازیِ دیداری» (VVIQ) هسته [3]. این خودسنجی پرسشای خودمون ره داره؛ پس نمره‌هاش ره نمی‌شه یک‌به‌یک با نمره‌های VVIQ سنجید.
- چند نفر این‌جورین: تو VVIQ، حدود 3.9% بزرگسالا گفتن تصویرسازیِ دیداری‌شون خیلی ضعیفه یا ندارن، و حدود 0.8% گفتن اصلاً تصویر ندارن [2].
- سرِ دیگهٔ طیف: حدود 6% تصویرسازی‌شون ره خیلی زنده توصیف کنن؛ گاهی بهش هایپرفانتازیا گن، و حدود 90% بین این دو سر قرار دارن [8].
- تشخیص نیه: آفانتازیا یه جور تجربه‌کردنه، نه مریضی؛ هیچ پرسشنامهٔ کوتاهی هم نمی‌تونه قطعی تأییدش بوکونه.
این خودسنجی چجوری کار کنه
- خیال بوکونین. 10 چیز روزمره ره یکی‌یکی خیال بوکونین، بعدش 4 مورد برای حسای دیگه.
- نمره بدین. برای هر کدوم، روشنی‌ش ره از «هیچی» تا «مثل چیز واقعی روشن» انتخاب بوکونین. اگه کمک‌تون کونه، چومون ره ببندین.
- نمره‌تون ره ببینین. نمرهٔ خیالِ ذهنی‌تون میانگینِ موردای تصویریه، از 1 تا 5. حسای دیگه جدا نشون داده‌بن.
جوابِ درست وجود نداره و زمان هم گرفته نیه.
نتیجه‌تون ره چجوری بخونین
- اصلاً تصویر نیه: برای همهٔ موردای تصویری «هیچی» ره انتخاب کردین. آدمای آفانتازیا معمولاً خودشون ره همین‌جوری توصیف کنن [1].
- تصویرای کم‌رنگ (میانگین 2 یا کمتر): بیشتر تصویرا مبهم بودن یا اصلاً نبودن. پژوهشای VVIQ اغلب این جور جوابا ره کنار آفانتازیا قرار دَن [2].
- یه جایی وسط: تصویرای نسبتاً روشن تا روشن. حدود 9 نفر از هر 10 نفر تو VVIQ همین‌جوری جواب دَن [8].
- تصویرای خیلی زنده (میانگین 4.7 یا بیشتر): تقریباً همه‌چی به روشنیِ دیدن بود. پژوهشا به این هایپرفانتازیا گن [4] [8].
این دسته‌بندیا بر پایهٔ روشی‌یه که پژوهشگرا جوابای VVIQ ره دسته‌بندی کنن؛ اما موردای ما فرق دارن. پس این دسته ره توصیفی از جوابای خودتون حساب بوکونین، نه یه اندازه‌گیری.
پژوهشا چی پیدا کردن
- از خیلی وقت پیش بهش توجه شده. سال 1880، فرانسیس گالتون از مردم خواست میزِ صبحونه‌شون ره خیال بوکونن؛ بعضیا گفتن هیچی نمی‌بینن [5].
- اسمش تازه هسته. سال 2015، یه گروه تو اکستر 21 نفر ره توصیف کرد که تصویرسازیِ دیداری‌شون کم یا هیچ بود و بهش آفانتازیا گت [1]. از اون موقع، حدود 2,000 نفر که خودشون ره تو این توصیف دیدن، به پرسش‌نامه‌های اون گروه جواب دادن [4].
- بی‌کلام هم می‌شه سنجیدش. تو آزمایش رقابت دوچشمی، خیال‌کردنِ یه تصویر اول، برای بیشتر مردم چیزی ره که بعدش می‌بینن عوض کنه؛ اما برای آدمای آفانتازیا این‌جوری نیه [6].
- اغلب حسای دیگه هم همراهشن. تو یه پژوهش بزرگ، حدود نیمی از آدمای آفانتازیا گفتن که هیچ حسی ره نمی‌تونن خیال بوکونن؛ بقیه می‌تونستن بعضی صداها، بوها، مزه‌ها یا لمس ره خیال بوکونن [4] [7].
- حافظه‌شون فرق داره. آدمای آفانتازیا بیشتر می‌گن خاطره‌شون از گذشتهٔ خودشون و چهره‌ها ضعیف‌تره؛ با این حال، بیش‌ترشون هنوز خوابای تصویری بینن [4] [7].
این خودسنجی چی ره می‌تونه و چی ره نمی‌تونه بگه
این یه خودگزارشِ کوتاهه: نشون ده که امروز تخیلِ خودتون ره چجوری توصیف کنین. آدم‌ها از «روشن» معنی‌های متفاوتی دارن؛ برای همین دو نفر با تجربهٔ درونیِ یکسان ممکنه نمره‌های متفاوت بگیرن. این چیزی ره تشخیص نده و نمرهٔ کم یا زیاد هم مشکلی نیه. اگه کنجکاوین، گروه‌های پژوهشی گاهی مطالعه‌هایی دربارهٔ تصویرسازی برگزار کنن که می‌تونین توشون شرکت بوکونین.
پرسشای رایج
چجوری بفهمم آفانتازیا دارم؟
سعی بوکونین یه چیز آشنا ره خیال بوکونین، مثل صورتِ دوستتون یا درِ خونهتون. اگه بدونین چه شکلیه اما اصلاً نبینینش، شاید آفانتازیا داشته باشین. پژوهشگرا معمولاً با پرسشنامهٔ VVIQ این ره بررسی کنن [3]؛ بعضیا هم آزمایشایی به کار برن که به کلمهها وابسته نیه [6]. این خودسنجی فقط یه برداشتِ اولیه و سریعه، نه تشخیص.
آفانتازیا چند نفر ره درگیر کنه؟
تو یه بررسی از حدود 1,000 بزرگسال، حدود 3.9% گفتن تصویرسازیِ دیداری‌شون خیلی ضعیفه یا ندارن و حدود 0.8% گفتن اصلاً تصویر ندارن [2]. پژوهشای دیگه هم سهمای کمابیش مشابهی پیدا کنن؛ بسته به این‌که مرز ره کجا بذارن.
آفانتازیا اختلاله؟
نه. آفتانزیا، جه آدمان خیالسازی ره تجربه بوکونن، یه فرق ایسه؛ مریضی نیه. بیشتر آدمانی که از بچگی آفتانزیا دارن، زندگی عادی بوکونن، و خیلیان فقط وقتی بزرگسال بونن، بفهمن که بقیه آدمان بهراستی تصویران ره وینن [1] [4]. کم پیش بونه که مغز آسیب یا مریضی پس، تصویرسازی از دست بونه؛ اگه تی تصویرسازی یهویی عوض بووه، دکتر ره گپ بزن.
ممکنه آفانتازیا برای حسای دیگه هم باشه؟
بله. تو یه پژوهش بزرگ، حدود نیمی از آدمای آفانتازیا گفتن صدا، بو، مزه یا لمس ره هم نمی‌تونن خیال بوکونن، اما بقیه می‌تونستن [4]. برای همین این خودسنجی دربارهٔ حسای دیگه هم می‌پرسه.
این همون VVIQ هسته؟
نه. VVIQ پرسشنامهایه که بیشتر پژوهشا به کار برن [3]. این خودسنجی مجموعهٔ کوتاهتر و مخصوصِ خودمونه که برای همین صفحه نوشته شده؛ برای همین نمرهش مقیاسِ خودش ره داره.
آزمون آفانتازیا رایگانه؟
بله. خودسنجی و نتیجهٔ کاملتون رایگانه: بیثبتنام، بیایمیل و بیپرداخت.
هم‌پیوند آزمونا
- آزمون پنج خویِ بزرگِ شخصیتپنج خویِ کلی شخصیتتون، بر پایهٔ 50 جملهٔ آزاد و همگانی
- آزمون حافظهٔ دیداریچومقدر از نقشِ مربعها ره میتونی یادت نگهداری.
- آزمون خَلاقیّتانگلیسیواژههایی که به ذهنت میرسن چومقدر با هم فرق دارنه.
همهٔ 43 مفتی ماغز آزمونا ره ببین
تی خواد ای ره هر روز کار بکونی؟ Helibrain اپ (فعلاً انگلیسی زوون ایسه) رایگان پلَن و پولی پلَنون دارنه.
این صفحه ره منبع بگو: آزمون آفانتازیا. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/glk/aphantasia-test. CC BY 4.0.
معمول پرسشا
How this test works
This check asks how vivid your mind's eye is. You picture 10 everyday scenes, such as a friend's face or a sunset, and rate each one from 1 (nothing) to 5 (as clear as the real thing). Then you rate one sound, one smell, one taste and one touch. Your score is the average of the 10 picture ratings. There are no right answers and no clock. Psychologists have asked people to rate their mental pictures since Francis Galton did so in 1880.
Version 1 · Cite this test:
Helibrain (2026). Aphantasia test, v1. https://helibrain.com/aphantasia-test/methods
منابعا
- Zeman A, Dewar M, Della Sala S (2015). Lives without imagery: congenital aphantasia. Cortex 73:378–380. doi.org/10.1016/j.cortex.2015.05.019
- Dance CJ, Ipser A, Simner J (2022). The prevalence of aphantasia (imagery weakness) in the general population. Consciousness and Cognition 97:103243. doi.org/10.1016/j.concog.2021.103243
- Marks DF (1973). Visual imagery differences in the recall of pictures. British Journal of Psychology 64(1):17–24. doi.org/10.1111/j.2044-8295.1973.tb01322.x
- Zeman A, Milton F, Della Sala S, et al. (2020). Phantasia: the psychological significance of lifelong visual imagery vividness extremes. Cortex 130:426–440. doi.org/10.1016/j.cortex.2020.04.003
- Galton F (1880). Statistics of mental imagery. Mind 5(19):301–318. doi.org/10.1093/mind/os-V.19.301
- Keogh R, Pearson J (2018). The blind mind: no sensory visual imagery in aphantasia. Cortex 105:53–60. doi.org/10.1016/j.cortex.2017.10.012
- Dawes AJ, Keogh R, Andrillon T, Pearson J (2020). A cognitive profile of multi-sensory imagery, memory and dreaming in aphantasia. Scientific Reports 10:10022. doi.org/10.1038/s41598-020-65705-7
- Wright DJ, Scott MW, Kraeutner SN, et al. (2024). An international estimate of the prevalence of differing visual imagery abilities. Frontiers in Psychology 15:1454107. doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1454107
ای صفحه چجوری جور بو: Helibrain تیم، بالا لیست‌بو مطالعه‌ئان بنویشته؛ Robert(انگلیسی) (بیوفیزیک دکتری‌خوان) هم 11/4/2026 تاریخ بازبینی بکرده. منبعا عوض بون، ای ره نو تازه کِنیم.