ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်းၼႆႉၶဝ်ႈပႃးသင်
ၼႂ်းၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ Lancet Commission ပီ 2024 မီးၶေႃႈၵမ်ႉၸွႆႈ 14 ၶေႃႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈလႆႈ လႄႈ မီးၵၢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းၵၼ်တင်းတၢင်းပဵၼ် dementia ၸွမ်းၵူႈၸူဝ်ႈပၢၼ် [1][2]:
- လႆႈႁဵၼ်းဢေႇၼႂ်းၸူဝ်ႈပၢၼ်တႄႇမႄး။
- ၵၢၼ်ငိၼ်းယွမ်းလူင်း။
- ၶႅၼ်ႇၼႃႈ LDL ၼႂ်းလိူတ်ႈသုင်။
- လိူတ်ႈတႅၼ်းသုင်။
- တၢင်းပဵၼ်ၼမ်ႉဝၢၼ်။
- ၼမ်ႉၼၵ်းတူဝ်ၼမ်။
- တၢင်းၸႂ်သိူဝ်းဢမ်ႇမီး။
- သုပ်ႇလႃႈ။
- ဢမ်ႇၶၢႆႉၶၢဝ်းၵႃႇယ။
- ၵိၼ်လဝ်ႈၼမ်ပူၼ်ႉ။
- ဢွၵ်းထုၵ်ႇတိူဝ်ႉယွၼ်ႉဢုပၢတ်ႈ။
- ၽၢတ်ႇယၢၼ်ၵူၼ်းတၢင်ႇၵေႃႉ။
- မူၼ်ႈမုၼ်ႈၼႂ်းၵၢင်ႁၢဝ်။
- တႃယွမ်းလူင်း ဢမ်ႇလႆႈယူတ်းယႃ.
ၶႅၼ်ႇၼႃႈ LDL ၼႂ်းလိူတ်ႈသုင် လႄႈ တႃယွမ်းလူင်း ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈယူတ်းယႃ ၶဝ်ႈပႃးမႃးၼႂ်းပီ 2024။ ၽိုၼ်တၢမ်းတူၺ်းၼႆႉလၢတ်ႈလွင်ႈလၵ်းထၢၼ်ၼႂ်းၸုမ်းၵူၼ်း၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈပိူင်ၶၢတ်ႈၼိမၢၼ်ႇတႃႇၵူၼ်းၵေႃႉလဵဝ် [1].
ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူႈၶေႃႈပဵၼ်ၽိင်ႈထုင်း။ ပၢႆးပညာ၊ ႁိူၼ်းယေး၊ မူၼ်ႈမုၼ်ႈ လႄႈ ၵၢၼ်ၶဝ်ႈထိုင်ၵၢၼ်ယူတ်းယႃ ၶိုၼ်ႈၸွမ်းလွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်လႄႈပေႃႇလသီႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ လွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉဢမ်ႇၸၢင်ႈၶိုၼ်းမႄးလႆႈ။ ၶေႃႈထၢမ်ၸိူဝ်းၼႆႉပဵၼ်ၶေႃႈၸီႉၼႄႈႁူမ်ႈလူင်ၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈပုံၸႅၵ်ႇၵူတ်ႇထတ်းၽၢႆႇၵၢၼ်ယႃႈယႃ ဢၼ်လႆႈၵူတ်ႇထတ်းယိုၼ်ယၼ်ယဝ်ႉ။
ၸႂ်ႉၵၢၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်
တွပ်ႇၵူၺ်းၶေႃႈဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁူႉ။ ၸၢင်ႈလိူၵ်ႈ ဢမ်ႇႁူႉၸႅင်ႈ၊ ၶႂ်ႈဢမ်ႇတွပ်ႇ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ၶၢမ်ႈၶေႃႈထၢမ်ၶေႃႈလႂ်ၵေႃႈလႆႈ။ ၼႂ်းၶေႃႈထၢမ်လွင်ႈတၢင်းပဵၼ်၊ ႁဝ်းထၢမ်ဝႃႈ ၽူႈပၢႆးပၢႆးယူႇလီလၢတ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇဝႃႈၸိူင်ႉႁိုဝ်။ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်းၼႆႉဢမ်ႇၵူတ်ႇထတ်းလၢႆးၽၢင်တၢင်းပဵၼ်၊ ဢမ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဝ်ႉမၢႆၵၢၼ်ယူတ်းယႃ၊ ဢမ်ႇၸႅၵ်ႇၸႂ်ႉရောၵ်ႈ။
ၽွၼ်းလႆႈၸတ်းႁူဝ်ၶေႃႈပဵၼ်ၸုမ်း ၸွမ်းႁူဝ်ၶေႃႈဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈမီး၊ ဢမ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈမီး၊ ဢၼ်ဢမ်ႇႁူႉၸႅင်ႈ လႄႈ ၶေႃႈထၢမ်ဢၼ်ၶၢမ်ႈဝႆႉ။ မၼ်းၼႄႁူဝ်ၶေႃႈတႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းထႅင်ႈတေႃႇ 3 ၶေႃႈ ၸွမ်းလမ်းၼပ်ႉၼႂ်းပုံၶေႃႈထၢမ်၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၸွမ်းၵၢၼ်လမ်ႇလွင်ႈၽၢႆႇၵၢၼ်ယႃႈယႃ။ မၼ်းဢမ်ႇဢဝ်ၶေႃႈၵမ်ႉၸွႆႈမႃးႁူမ်ႈၵၼ်ႁဵတ်းၶႅတ်ႉၶုၼ်ႇပၢႆးယူႇလီ၊ ဢမ်ႇလႅၵ်ႈပဵၼ်ပၢၵ်ႇပုၼ်ႈၽေး။
ၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁဵတ်းသင်လႆႈ
လဵပ်ႈႁဵၼ်းၶေႃႈၸီႉၼႄႈၼႂ်းဢႅပ်ႉ Helibrain(ဢင်းၵိတ်ႉ). ဢႅပ်ႉၼႆႉပဵၼ်တီႈဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ ဢၼ်မီးလၵ်းထၢၼ်ၵမ်ႉထႅမ် လႄႈ တႅပ်းတတ်းလႆႈဝႃႈဢၼ်လႂ်ၵိုင်ႇၵၼ်တင်းၸၢတ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ ၼႃႈလိၵ်ႈၼႆႉပၼ်ၵူၺ်းၶေႃႈမုၼ်းၵဵဝ်ႇၵပ်းၽေး လႄႈ တီႈမႃးၶေႃႈမုၼ်း၊ ဢမ်ႇၸီႉၼႄႈၵၢၼ်ယူတ်းယႃ ဢမ်ႇပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈဝႃႈတေႁႄႉၵင်ႈတၢင်းပဵၼ်လႆႈ။
လၢႆးၼပ်ႉတူၺ်းၵၢၼ်တႅၵ်ႈၵၼ်
တႃႇၵၢၼ်ထတ်းတူၺ်းဢၼ်ႁဵတ်းယဝ်ႉၵူၺ်း၊ ႁဝ်းတႅၵ်ႈၵၼ် ၼပ်ႉႁူဝ်ၶေႃႈဢၼ်လူဝ်ႇၶိုၼ်းထတ်းတူၺ်း တင်းၽူႈလဵၼ်ႈတၢင်ႇၵေႃႉ။ ၼႆႉပဵၼ်ၶေႃႈတွပ်ႇ ၸႂ်ႈ လႄႈ ဢမ်ႇႁူႉၸႅင်ႈ။ မီးႁူဝ်ၶေႃႈၼမ် ဢမ်ႇမၢႆထိုင်ၽေးသုင်ၶိုၼ်ႈ ဢမ်ႇမၢႆထိုင်ပၢႆးယူႇလီႁၢႆႇလူင်း: ၶေႃႈၵမ်ႉၸွႆႈၸိူဝ်းၼႆႉပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်၊ ၶေႃႈတွပ်ႇဢမ်ႇႁူႉၸႅင်ႈၵေႇၵႆႉမီး၊ လႄႈ ၼပ်ႉၼႆႉဢမ်ႇၸၢင်ႈၼၵ်ႉၼမ်ႉၼၵ်းၽၢႆႇၵၢၼ်ယႃႈယႃ။ ႁဝ်းၼႄၸုမ်းၶၢဝ်းၵႂၢင်ႈ မိူဝ်ႈမီးၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်းၵမ်းႁူဝ်ဢွၼ်တၢင်း ဢၼ်မီးၶႂၢင်ႉလႆႈၼမ်လႆႈတၢင်းၵုမ်ႇထူၼ်ႈ၊ တေႃႈၼၼ်ႉၼႄၼမ်ႉၼပ်ႉၽူႈလဵၼ်ႈ။
ၶေႃႈထၢမ်ဢၼ်ၵႆႉထၢမ်
ၼႆႉပဵၼ်ၵၢၼ်ထတ်းတၢင်းပဵၼ် dementia ႁႃ?
ဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ မၼ်းဢမ်ႇၵူတ်ႇႁၼ်တၢင်းပဵၼ် dementia လႄႈ ဢမ်ႇၶၢတ်ႈၼိမၢၼ်ႇဝႃႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေမီးတိုဝ်ႉတၢင်းပဵၼ်မၼ်းၵႃႈႁိုဝ်။ မၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈယိုၼ်ယၼ်ဝႃႈဢမ်ႇမီးပၼ်ႁႃပၢႆးယူႇလီ။ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်းၼိူဝ်ဢွၼ်ႇလၢႆးဢၼ်ပွတ်းၼႆႉဢမ်ႇၸၢင်ႈတႅပ်းတတ်းပၢႆးယူႇလီဢွၵ်း။
သင်ၵဝ်တွပ်ႇ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ တင်းမူတ်းတေလႆႈၸိူင်ႉႁိုဝ်?
ၽွၼ်းလႆႈတေၼႄၶေႃႈၵမ်ႉၸွႆႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇဢမ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈမီး။ မၼ်းဢမ်ႇယိုၼ်ယၼ်ဝႃႈပၢႆးယူႇလီလီ၊ ဢမ်ႇပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈၵၢၼ်ႁႄႉၵင်ႈ၊ လႄႈ ဢမ်ႇမၢႆထိုင်ဝႃႈဢမ်ႇမီးၽေးသေတၢင်း။
ၵၢၼ်ထတ်းဢၼ်ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈ
- ၽၢင်ႁၢင်ႈတၢင်းၶႅင်ႁႅင်းတေႃႇၵၢၼ်ၵိတ်ႇၶၢတ်ႈလၢတ်ႈၼႄတၢင်းတုမ်ႉတွပ်ႇပၵတိၶွင်သူ မိူဝ်ႈထူပ်းၽႃႇဝတၢင်းၵိတ်ႇၶၢတ်ႈ လူၺ်ႈၶေႃႈထၢမ် IPIP ဢၼ်ၸႂ်ႉလႆႈတူဝ်ႈၵႂၢင်ႈ။
- ၵၢၼ်ထတ်းပၢႆးၸႂ် 5 လွင်ႈယႂ်ႇၽၢင်ႁၢင်ႈပၢႆးၸႂ်ပၢင်ႇ 5 လွင်ႈၶွင်သူ၊ ဢိင်ၼိူဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း 50 ၶေႃႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉလႆႈတူဝ်ႈၵႂၢင်ႈ။
- ၵၢၼ်ထတ်းၶၢဝ်းယၢမ်းတုမ်ႉတွပ်ႇၸွမ်းတုမ်ႉတွပ်ႇၽႂ်းၵႃႈႁိုဝ် မိူဝ်ႈႁၼ်သင်ႇၼႄ။
တူၺ်းၵၢၼ်ထတ်းဢွၵ်းမၢင်ႇလၢႆ 43 ဢၼ်တင်းမူတ်း
ၶႂ်ႈၽိုၵ်းၵူႈဝၼ်းႁႃႉ? ၵႅပ်ႉ Helibrain (ယၢမ်းလဵဝ်မီးၵူၺ်းၽၢႆႇဢင်းၵိတ်ႉ) မီးၽႅၼ်ၵၢၼ်လၢႆလႄႈၽႅၼ်ၵၢၼ်ပၼ်ငိုၼ်း။
ဢၢင်ႈဢိင်ၼႃႈလိၵ်ႈၼႆႉ: ၵူတ်ႇထတ်းၽိင်ႈထုင်းပၢႆးယူႇလီဢွၵ်း. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/shn/brain-health-habits-check. CC BY 4.0.
How this test works
This check walks you through the 14 factors that the 2024 Lancet Commission linked with dementia across large groups of people, such as hearing loss, high blood pressure, smoking and social isolation. For each one, answer Yes, No, Not sure or Prefer not to answer, or skip it. Your result sorts the topics into groups and shows up to three topics to explore. It never adds them up into a health score or a risk, and it cannot tell you anything about your own brain health.
Version 1 · Cite this test:
Helibrain (2026). Brain-health habits check, v1. https://helibrain.com/brain-health-habits-check/methods
တီႈမႃးၶေႃႈမုၼ်း
- Livingston G et al. (2024). Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission. The Lancet 404:572–628. doi.org/10.1016/S0140-6736(24)01296-0
- UCL (2024). ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၽိုၼ်တၢမ်းတူၺ်း တီႈတီႈၸုမ်းၼမ်းၼႃႈ Commission၊ ပႃးလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆၶေႃႈၵမ်ႉၸွႆႈတင်းမူတ်း။ www.ucl.ac.uk/news/2024/jul/nearly-half-dementia-cases-could-be-prevented-or-delayed-tackling-14-risk-factors
ၼႃႈလိၵ်ႈၼႆႉႁဵတ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်: ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ် Helibrain တႅမ်ႈမႃးၸွမ်းၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းဢၼ်ၼႄဝႆႉၽၢႆႇၼိူဝ်၊ လႄႈ Robert(ဢင်းၵိတ်ႉ) (ၽူႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉ PhD ၽၢႆႇၽိၵ်ႇၸီႇၽၢႆႇၸီႇ) ၵူတ်ႇထတ်းမိူဝ်ႈ 2026 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 4။ ႁဝ်းမႄးမိူဝ်ႈငဝ်ႈငႃႇလႅၵ်ႈလၢႆႈ။