Contenido ukaru saraña

Lup'iwi suma jakañataki sarnaqawinaka yant'awi

2024 Lancet Commission ukan sutinchat sarnaqawinakata, k'umaräwi tuqita ukat jakañkamana utjiri uñtanakata jisk'a uñakipäwi. Janiw lup'iwiman k'umaräwipa tupkiti ni usunaka jutïrïpata yatiykiti. Niya 3 minutonaka, inaki, qillqantasiñani.

Helibrain irnaqirinakanaRobert(Ingles aru) ukawa uñakipawayi, biofísica tuqita doctorado yatiqiri urun mistuyataQhipa kuti urun uñakipata

Kunanakatsa aka yant'awixa

2024 Lancet Commission ukaxa jakañkamana demencia usumpi chikt'ata 14 mayjt'ayasispa uka factornaka uñt'ayi [1][2]:

  • Qallta jakäwina juk'a yatiqawi.
  • Jan sum ist'aña.
  • LDL kolesterol ukana jilata.
  • Wilan presión ukana jilata.
  • Diabetes usüña.
  • Jilpacha lik'ïña.
  • Llaki usüña.
  • Cigarrillo pitaña.
  • Janchimpi jan ch'amachasiña.
  • Jilpacha alcohol umaña.
  • P'iqiru usuchjasiña.
  • Jaqinakampi sapaki tukuña.
  • Thaya q'añuchata.
  • Uñjawi chhaqhaña jan qullayata.

Jilpacha LDL kolesterol ukaxa ukhamaraki uñjawi chhaqhaña jan qullayata ukaxa 2024 marana yapxatatawa. Yatiyäwixa jaqinakan tamapana yatxatäwinakapatwa; janiw mayni jaqin jutïripatak jamuqaäkiti [1].

Akanakaxa janiw taqpachaxa sarnaqawinakäkiti. Yatiqawi, utjäwi, q'añu thaya ukat qullayäwi jikxatañaxa kuna jakäwisa ukat marka kamachinakapataw riippxi. Nayra usuchjasiñaxa janiw kutikipayañjamäkiti. Jiskt'awinakaxa jiwasan jach'a amuyt'ayirinakakiwa, janiw klinikana yant'äwi uñt'atäkiti.

Kunjamsa apnaqaña

Yatkta ukak jayllim. Jan yatkti, jan jaysañ munkti sasaw ajllisma, jan ukax kuna jiskt'atsa pasakismawa. K'umaräwi usunakatakixa, mä qulliri kunsa sasma ukwa jiskt'tanxa; aka yant'awixa sintomanaka janiw tupkiti, qullañatak amtanaka janiw wakt'aykiti, usunaka janiw uñt'aykiti.

Jumaru uñacht'äwimaxa yatiyktan uka yatxatäwinaka, jan yatiyktan ukanaka, jan yatktan ukanaka ukat pasakktan uka jiskt'awinaka maymay grupuchani. Jiskt'awi sarayäwina kunjamtï uñstki ukarjamaw 3 yatxatañatak uñacht'ayi; qullayäwitak kunatï wakiskiri ukarjam janiwa. Janiw factoranaka k'umaräwi punturu yapthapkiti ni jan walt'äwina porcentaje ukaru jaqukipkiti.

Kunsa lurasma

Helibrain app ukan iwxt'anaka yatxatam(Ingles aru). App ukanwa yanapt'at lurawinaka yatxatasma ukat jakañamampixa kawkïrisa wakisi uk amtasmasma. Aka laphi ukanxa jan walt'äwi factores ukanakaki ukat phuqachirinakaki utji; janiw qullañ kamachkiti ni usunak jark'aqäwi arsuñäkiti.

Kunjamsa kikpachayañaxa

Tukuyat uñakipäwinakakiwa, mayampi amuyt'añ yatxatäwinaka jakhu mayni anatirinakan jakhupar kikpachaytana. Jïsa ukat Jan yatkti sañanaka ukawa. Jilpacha yatxatäwinaka utjañaxa janiw juk'ampi jan walt'äwi sañkiti ni juk'ampi jan k'umaräña sañkiti: factoranakaxa mayja mayjarakiwa, jan yatit jaysäwinakaxa walikiwa, uka jakhuxa janiw qullayäwitak pesatäkiti. Walja qallta luräwinakax wakiskirïxipanxa jach'a tamaru jaljata uñacht'aytana; ukakamaxa anatirinakan jakhuparakiwa uñacht'aytana.

Jiskt'awinaka sapa kuti jiskt'ata

¿Akaxa demencia yant'äwiti?

Janiwa. Janiw demencia usxa uñt'kiti ni usüñamatak kuna yatiyäwsa churkiti. Ukhamaraki janiw k'umaräwi jan walt'äwi utjatapxa chhaqtaykaspati. Jisk'a internet yant'äwixa janiw lup'iwiman k'umaräwipa qhanstaykaspati.

Taqpacharu Janisa sasa jaysä ukhaxa, ¿kunasa?

Janiw yatiykta uka factores ukanaka uñacht'ayäwiw utjani. Janiw suma k'umarätamxa qillqt'kiti, janiw jark'aqäwi arskiti, ni jan kuna jan walt'äwi utjatapsa sañ muni.

Taqi 43 inaki p'iqi yant'awinaka uñjaña

¿Sapüru aka tuqita irnaqañ munta? Helibrain app (jichhax Ingles arukiw utji) ukax inaki apnaqañataki ukhamarak qullqini wakichäwinakaniwa.

Aka laphi jalsur uñstayam: Lup'iwi suma jakañataki sarnaqawinaka yant'awi. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/ay/brain-health-habits-check. CC BY 4.0.

How this test works

This check walks you through the 14 factors that the 2024 Lancet Commission linked with dementia across large groups of people, such as hearing loss, high blood pressure, smoking and social isolation. For each one, answer Yes, No, Not sure or Prefer not to answer, or skip it. Your result sorts the topics into groups and shows up to three topics to explore. It never adds them up into a health score or a risk, and it cannot tell you anything about your own brain health.

Version 1 · Cite this test:

Helibrain (2026). Brain-health habits check, v1. https://helibrain.com/brain-health-habits-check/methods

Full method →

Phuqachirinaka

  1. Livingston G ukat yaqhanaka. (2024). Demencia jark'aqaña, yanapt'aña ukat uñjaña: 2024 marana Lancet Comisión permanente ukan yatiyäwipa. The Lancet 404:572–628. doi.org/10.1016/S0140-6736(24)01296-0
  2. UCL (2024). Comisión p'iqinchir institucionan yatiyäwipa, taqi factores ukanakan phuqata listapampi. www.ucl.ac.uk/news/2024/jul/nearly-half-dementia-cases-could-be-prevented-or-delayed-tackling-14-risk-factors

Kunjams aka laphi wakichapxta: Helibrain irnaqirinakaw aka patan qillqt'at yatxatäwinakat qillqapxta, ukat Robert(Ingles aru) (biofísica tuqita doctorado yatiqiri) ukawa 11/4/2026 urun uñakipawayi. Yatiyawinak mayjt'kipanx machaqaptayapxta.