Nin lajɛli kɔnɔ ko munw bɛ
Lancet Commission ka 2024 san kunnafonin bɛ fɛn 14 fɔ minnu bɛ se ka yɛlɛma ani minnu ni dementia (hakili ban) yeɲɔgɔn ye mɔgɔya waati bɛɛ la [1][2]:
- Kalanni dɔgɔya dɔgɔya denmisɛnnya waati la.
- Mɛnni dɔgɔya.
- LDL kolestɛrɔli kɔrɔya.
- Joli kɔrɔya.
- Sikari ban.
- Farikolo kɔrɔya.
- Dusukun tɔɔrɔ.
- Sigarɛti min.
- Farikolo yɛrɛsira dɔgɔya.
- Dɔgɔtɔminli ka tɛmɛ cogo la.
- Kunɔ ni hakili tɔɔrɔ.
- Mɔgɔw ni cɛɲɔgɔnya dɔgɔya.
- A tebɛnni fitinna.
- Yeli dɔgɔya min tɛ furakɛ.
LDL kolestɛrɔli kɔrɔya ani yeli dɔgɔya min tɛ furakɛ fara fɛn wɛrɛw kan 2024 san na. Kɔlɔsili sɛbɛnni bɛ mɔgɔw cɛma kunnafoniw kan; a tɛ sariya ye ka mɔgɔ kelen ka ɲɛtaa fɔ [1].
Fɛn ɲin bɛɛ tɛ cogo ye. Kalanni, sigiyɔrɔ, tebɛnni fitinna ni furakɛ sɔrɔli bɛ lamɛnniw ni foroba ka sariya la. Jɔsi kɔrɔ tɛ se ka kɔsegin. ɲininkaliw an yɛrɛw ye ɲininkaliw ye minnu bɛ ko fɔ cogo jan dɔ la, u ma sɛgɛsɛgɛ kɛ ka ɲɛfɔ ni dɔgɔtɔrɔ la.
A kɛ cogo min na
Jaabi kun o min dɔn. I bɛ se ka fɔ ko A ma ɲɛ, N b'a fɔ ka tɛmɛn, walima ka ɲininkali o dɔ tɛmɛn. Ban furaw ko la, an bɛ i ɲininka ko kɛnɛya baarakɛla ye mun fɔ i ma; lajɛli tɛ sɛnɛkɔrɔya lajɛ, tɛ furakɛli yɔrɔ sigi, ani tɛ ban lɔn.
I ka jaabiw bɛ ko minnu fɔ i ye u kɛɲɛ, ko minnu ma fɔ i ye, ko minnu dɔn tɛ i bolo, ani ɲininkali minnu i tɛmɛnnen na, u lajɛ ka ɲɛ. A bɛ se ka ko 3 lajɛli ɲɛfɔ i ye, ɲininkaliw ka ɲɛfɔli cogo kɔrɔ, tɛ dɔgɔtɔrɔya faamuyali kɛɲɛ. A tɛ fɛn ɲin fara ka kɛnɛya lajɛli nimɔrɔ kelen kɛ, walima ka u yɛlɛma ka kɛ juguya nisɔndiya nimɔrɔ ye.
I bɛ se ka mun kɛ
Helibrain app kɔnɔ fɛɛrɛw lajɛ(Angilɛkan). App kɔnɔ lo i bɛ se ka fɛɛrɛw lajɛ minnu ni kunnafonin sɛgɛsɛgɛlenw ye, ka latigɛ ko min bɛ i ka ɲɛtaa la. Nin yɔrɔ in bɛ juguya-fɛn kunnafoniw ni u ka kunnafoni yɔrɔw dɔrɔn di; a tɛ furakɛli ɲɛfɔ ani tɛ ban bali waati fɔ.
Jatigiya cogo
Jatigiyali bɛ kɛ lajɛli dafalenw dɔrɔn na; an bɛ ko minnu ka kan ka segin lajɛ nimɔrɔ fara mɔgɔw wɛrɛw ka nimɔrɔw kan. O ye Awɔ ni A ma ɲɛ jaabiw ye. Ko caman lajɛli tɛ kɔrɔ ko juguya ka bon walima kɛnɛya ma ɲɛ: fɛn minnu bɛ lajɛ, u tɛ kelen ye; jaabi dɔnni tɛ mɔgɔ caman bolo; ani nimɔrɔ in ma kɛ dɔgɔtɔrɔya kɔrɔta nimɔrɔ ye. Mɔgɔ sɔnni kɛlenw caman bɛ sɔrɔ fɔlɔ, an bɛ yɔrɔjanw jira; hali o tuma ma se, an bɛ mɔgɔ nimɔrɔ dɔrɔn jira.
Sɔngɔsɔn ɲininkaliw
Nin ye dementia dantigɛli ye wa?
Ayi. A tɛ dementia lɔn ani tɛ i ka a sɔrɔli seko jateminɛ. A tɛ se ka kɛnɛya tɔɔrɔ dɔ bali fana. Intɛrinɛti lajɛli fitini tɛ se ka hakili kɛnɛya lɔn.
N ye Ayi jaabi fɛn bɛɛ la, o tuma mun bɛ kɛ?
Jaabi bɛ fɛn minnu i ma fɔ ye. O tɛ kɛnɛya ɲuman jateminɛ, tɛ ban bali kuma fɔ, ani tɛ kɔrɔ ko juguya tɛ yen.
Dantigɛli wɛrɛw
- Tɔɔrɔ la sabali ɲɛfɔliI jaabi cogo daɲɛw la fɔ, kɔlɔsi kɔnɔ IPIP kunnafoniw ni jɛɲɔgɔn ye.
- Mɔgɔya fɛn 5 dantigɛliI mɔgɔya cogo fɛn maraw 5, mɔgɔw bɛ se ka baarakɛ minnu la daɲɛ 50 la.
- Jaabi waati dantigɛliSignal dɔ yeli waati, i bɛ jaabi min kɛ kɛsɛkɛsɛya la.
Hakili dantigɛli 43 bɛɛ lajɛ, minnu bɛ kɛ wari tɛ
I b'a fɛ ka baara kɛ nin kan tile bɛɛ wa? Helibrain aplikasɔn (o bɛ kuma Angilɛkan na sisan) bɛ ni plan min bɛ kɛ wari tɛ ani plan wari sara ta ye.
Ɲɛ nin jira i ka bɔyɔrɔ ye: Hakili kɛnɛya cogo lajɛli. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/bm/brain-health-habits-check. CC BY 4.0.
How this test works
This check walks you through the 14 factors that the 2024 Lancet Commission linked with dementia across large groups of people, such as hearing loss, high blood pressure, smoking and social isolation. For each one, answer Yes, No, Not sure or Prefer not to answer, or skip it. Your result sorts the topics into groups and shows up to three topics to explore. It never adds them up into a health score or a risk, and it cannot tell you anything about your own brain health.
Version 1 · Cite this test:
Helibrain (2026). Brain-health habits check, v1. https://helibrain.com/brain-health-habits-check/methods
Kunafoni yɔrɔw
- Livingston G et al. (2024). Dementia bali, dɛmɛ ni lajɛli: Lancet Commission ka 2024 san kunnafonin. The Lancet 404:572–628. doi.org/10.1016/S0140-6736(24)01296-0
- UCL (2024). Commission ka kuntigi institisiyo ka kunnafonin fɔli, min bɛ fɛn kunnafoniw bɛɛ di. www.ucl.ac.uk/news/2024/jul/nearly-half-dementia-cases-could-be-prevented-or-delayed-tackling-14-risk-factors
An ye nin sɛbɛnni kɛ cogo min na: Helibrain baarakɛlaw ye a sɛbɛn, ka da kunnafoniw kan minnu sɛbɛnni bɛ sanfɛ, ka a lajɛ ni Robert(Angilɛkan) ye (biophysiki doktɔrɔya kalan laban na) 4 nowanburu 2026 la. An b'a ladɔnniya kokura ni kunnafoniw yɛlɛma.