Botali ya mimeseno mpo na bokolongono ya bɔɔngɔ

Botali mokuse ya mimeseno, makambo ya bokolongono mpe makambo ya bomoi oyo Komite ya Lancet ya 2024 etángi. Ekoki te komeka bokolongono ya bɔɔngɔ na yo to kosakola maladi. Minɔti soki 3, ofele, kokomisa nkombo esengeli te.

Ekómami na ekipi ya HelibrainEtalelami lisusu na Robert(Lingelesi), moyekoli ya doktora na fiziki ya biloko ya bomoiEbimisami Etalelami lisusu mpo na mbala ya nsuka

Makambo oyo botali oyo etali

Komite ya Lancet ya 2024 etángi makambo 14 oyo ekoki kobongwana mpe ezali na boyokani na démence na boumeli ya bomoi [1][2]:

  • Kotánga kelasi mingi te na bomwana.
  • Kobungisa boyoki.
  • Cholestérol LDL mingi.
  • Tansiɔ ya makila mingi.
  • Diabɛti.
  • Kilo eleki ndelo.
  • Konyokwama na makanisi.
  • Komela likaya.
  • Kosala ngalasisi te.
  • Komɛla masanga koleka ndelo.
  • Kozoka na motó.
  • Kozala mosika na bato.
  • Mputulu ya mopepe.
  • Kobungisa komona oyo bazwi lisalisi te.

Cholestérol LDL mingi mpe kobungisa komona oyo bazwi lisalisi te, ebakisamaki na 2024. Lapolo yango etali bilembeteli oyo emonani na bituluku ya bato; ezali te formule ya koyeba bomoi ya mikolo ekoya ya moto moko [1].

Makambo nyonso oyo ezali mimeseno te. Kotánga kelasi, ndako, bosoto ya mopepe mpe kozwa lisalisi ya bokolongono etaleli makambo ya bomoi mpe politiki ya bato nyonso. Kozoka oyo esilá koleka ekoki te kozongisama nsima. Mituna oyo ezali mituna na biso ya monene, kasi ezali mituna ya minganga oyo bamekaki mpe bandimaki te.

Ndenge ya kosalela yango

Yanola kaka makambo oyo oyebi. Okoki kopona Nayebi te, Nalingi koyanola te, to koleka motuna nyonso. Mpo na maladi, totunaka makambo oyo monganga ayebisá yo; botali oyo etalelaka bilembo ya maladi te, etye te mikano ya lisalisi mpe esalaka diagnostic te.

Eyano na yo ekabolaka makambo oyo olobaki ete ozali na yango, oyo olobaki ete ozali na yango te, oyo oyebi malamu te mpe mituna oyo olekaki. Ekolakisa kino makambo 3 ya kotalela, na molongo ya mituna, kasi te na kotalela ntina na yango na monganga. Ebakisaka makambo yango te mpo na kopesa yo motuya ya bokolongono mpe ebongolaka yango te na motuya ya likama na pourcentage.

Makambo oyo okoki kosala

Talá makanisi ya lisalisi na app ya Helibrain(Lingelesi). Na app nde okoki kotala misala oyo ezali na lisungi ya bilembeteli mpe kopona oyo ebongi na bomoi na yo. Lokasa oyo epesi kaka makambo ya solo na ntina ya makambo oyo ematisaka likama mpe mikanda oyo ezali liziba na yango; epesaka malako ya lisalisi te mpe elaki te kopekisa maladi.

Ndenge tokokanisaka

Mpo na botali oyo esili mobimba kaka, tokokanisaka motángo ya makambo ya kotalela lisusu na oyo ya basani mosusu. Ezali biyano Ɛɛ mpe Nayebi te. Kozala na makambo mingi ya kotalela lisusu elakisi te ete likama eleki to bokolongono ezali mabe: makambo yango ekeseni, biyano oyo eyebani te ezalaka mingi, mpe motángo yango epesami kilo ya monganga te. Tokolakisa bituluku ya monene ntango tokómi na motángo ekoki ya ba-run ya liboso oyo ekoki kotángama; liboso na yango tokolakisa motángo ya basani.

Mituna oyo batunaka mingi

Oyo ezali komeka démence?

Te. Emɔnaka démence te mpe etángaka te libaku na yo ya kozwa yango. Ekoki mpe te komonisa ete ozali na mokakatano ya bokolongono te. Botali mokuse na internet ekoki te kondimisa sante ya bɔɔngɔ.

Ezali boni soki nayanoli Te na nyonso?

Eyano ekotángela makambo oyo olobaki ete ozali na yango te. Endimisi te ete ozali malamu, elaki te kopekisa maladi, mpe elakisi te ete likama ezali zéro.

Mekano mosusu

Talá mekano nyonso 43 ya bɔɔngɔ ya ofele

Olingi kosala yango mokolo na mokolo? Apilikasyo ya Helibrain (na Lingelesi kaka mpo na sikoyo) ezali na mwango ya ofele mpe manáka ya kofuta.

Mikanda oyo tokosaleli

  1. Livingston G et al. (2024). Kopekisa démence, kosalisa mpe kobatela: lapolo ya 2024 ya Komite ya Lancet oyo esalaka ntango nyonso. The Lancet 404:572–628. doi.org/10.1016/S0140-6736(24)01296-0
  2. UCL (2024). Lisakoli ya lapolo ya ebongiseli ya liboso ya Komite, elongo na liste mobimba ya makambo yango. www.ucl.ac.uk/news/2024/jul/nearly-half-dementia-cases-could-be-prevented-or-delayed-tackling-14-risk-factors

Ndenge tosali lokasa oyo: ekipi ya Helibrain ekomaki yango na kotalela bolukiluki oyo totángi likoló, mpe Robert(Lingelesi) (moyekoli ya doktora na fiziki ya biloko ya bomoi) atalelaki yango lisusu na 4 sánzá ya zómi na mɔ̌kɔ́ 2026. Tobongisaka yango ntango bisika oyo tozwaki makambo ebongwani.