Yah to loowdi

Ƴeewtagol ɗowte kisal hakkille

Ƴeewtagol jaajol ɗowte, temaatu kisal e ɗowte nguurndam ɗe Komisiiyo Lancet 2024 sifti. Ɗum waawaa ƴeewde kisal hakkille maa walla yeeso nyaw. Ɗum waɗata miniti 3, yoɓaaki, alaa winnditagol.

Winndii ko dental HelibrainƳeewtaama ko Robert(Engeleere), jannginoowo PhD e fisik biyolojiBayyinaama Ƴeewtaama kadi

Ko ƴeewtagol ngal waɗi

Komisiiyo Lancet 2024 sifti ɗowte 14 ɗe ena mbaawi wayleede, ɗe jokkondiri e ɗaɓɓitine hakkille e ɗemngal nguurndam [1][2]:

  • Janngude seeɗa e fuɗɗorde nguurndam.
  • Sojjaade nanɗe.
  • Kolestirool LDL mawngol.
  • Tiiɗugol ɓandu.
  • Sukaare ɓandu (diabetes).
  • ɓandu ɓeydiima ɓurti.
  • Hakkille tampii.
  • Dummugol sigaret.
  • Waawde ɓalndude e ɓandu seeɗa.
  • Yarde alkool ɓurti.
  • Bonngol hakkille sabu ganndal walla woorude.
  • Woppitagol jokkondiral e yimɓe.
  • Ndundu bonngol e henndu.
  • Yiyde bonngol nde ɓannginaaka.

Kolestirool LDL mawngol e yiyde bonngol nde ɓannginaaka ɓeydaama e 2024. Jaŋte ndee foti e bayaanuuji hakkunde fedde yimɓe; wonaa formul diiɗi yeeso ɗum waɗata e neɗɗo gooto [1].

Ɗowte ɗee fof wonaa ɗowte ñalawma kala. Janngude, suudu, ndundu e heɓde wallitorde njokkondiri e ngonkaaji e laawol ɗowgol jama'a. Bonngol ɗum waɗi kisa waawaa itteede. Ɓaɗe ɗee ko naamne amen ɗiɗi ɗi kuuɓi, wonaa ƴeewtagol klinik nde tabbitinaama.

No huutoraade ɗum

Jaabawaa tan ko a anndi. A waawi suɓaade Hanaa mi anndaa, Mi yiɗaa jaabawol, walla woppude naamne kala. E dow nyawuuji, min naamna ko doktoro walla gollotooɗo kisal ɓandu haalani maa; ƴeewtagol ngal ƴeewtataa maande nyaw, waɗataa ko ɓuri yoɓde, tee waɗataa anndingol nyaw.

Njuɓɓudi maa renndinta temaatu ɗi a sifti, ɗi a siftaani, ɗi a anndaa ɗum e naamne ɗi a woppiti. Ɗum hollata haa temaatu 3 ngam ƴeewtaade, e laawol naamne ndee, wonaa e laawol no ɗum nafata kisal. Ɗum ɓeydataa ɗowte ɗee e limgol kisal walla waylude ɗe e limgol yüzde haɗari.

Ko a waawi waɗde

Ƴeewto wasiyaaji e app Helibrain(Engeleere). E app oo, a waawi ƴeewtaade golle ɗe jaŋte ɗowri, tee suɓa ko yahdi e nguurndam maa. Ndeen hello hollata tan humpito ɗowte haɗari e daliiluuji majje; ɗum waɗataa ɗowtugol daawol kisal, walla alkawal reende nyaw.

No yeewtindirgol ngal waɗirta

Ɗowde ƴeewtagol timmundi tan, min yeewtindira limre temaatu ɗi foti reftude e yimɓe goɗɓe. Ɗum ko jaabawuuji Eey e Hanaa mi anndaa. Temaatu ɓurɗi limde wonaa ɗum haɗari ɓeydiima walla kisal maa bonii: ɗowte ɗee ceerti, jaabawuuji ɗi anndaaka ena heewi, tee limre ndee ƴeewtetaaka e no ɗowte kisal ngoni. Min hollata ɗaɗi kuɓɓi tuma nde ƴeewtagol fuɗɗorde heɓii ɗowɓe ɓurɗe, haa ɗoon min hollata limre yimɓe.

Naamne ɗe naamnaama ko ɓuri

Ɗum ko ƴeewtagol ɗaɓɓitine hakkille?

Alaa. Ɗum ƴeewtataa ɗaɓɓitine hakkille walla limtataa haɗari maa yiyde ɗum. Ɗum waawaa kadi yamirde bonngol kisal. Ƴeewtagol jaajol e internet waawataa tabbitinde kisal hakkille.

Hol ko waɗata so mi jaabii Hanaa e naamne fof?

Njuɓɓudi ndee hollata ɗowte ɗe a siftaani. Ɗum tabbitintaa kisal moƴƴere, alkawataa reenude e nyaw, tee hollataa haɗari alaa.

Yiy ƴeewte hakkille ɗe njeyaa 43 fof

Aɗa yiɗi huutoraade ɗum ñalawma kala? App Helibrain (e Engeleere tan jooni) ena jogii feere nde yoɓetee, kadi ena jogii feere nde alaa yoɓde.

Hollit hello ngoo iwdi: Ƴeewtagol ɗowte kisal hakkille. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/ff/brain-health-habits-check. CC BY 4.0.

How this test works

This check walks you through the 14 factors that the 2024 Lancet Commission linked with dementia across large groups of people, such as hearing loss, high blood pressure, smoking and social isolation. For each one, answer Yes, No, Not sure or Prefer not to answer, or skip it. Your result sorts the topics into groups and shows up to three topics to explore. It never adds them up into a health score or a risk, and it cannot tell you anything about your own brain health.

Version 1 · Cite this test:

Helibrain (2026). Brain-health habits check, v1. https://helibrain.com/brain-health-habits-check/methods

Full method →

Daliiluuji

  1. Livingston G e yimɓe goɗɓe. (2024). Reenugol ɗaɓɓitine hakkille, wallitorde e reende: jaŋtol 2024 Komisiiyo ɗowtotooɗo Lancet. The Lancet 404:572–628. doi.org/10.1016/S0140-6736(24)01296-0
  2. UCL (2024). Bayaanu ɓanngingol jaŋtol iwde e suudu Komisiiyo ndeen ɗowri, e limtol timmungol ɗowte ɗee. www.ucl.ac.uk/news/2024/jul/nearly-half-dementia-cases-could-be-prevented-or-delayed-tackling-14-risk-factors

No min heɓiri ndee kelle: dental Helibrain winndi ɗum e ɗowirde e ɗaɗi ɗi limtinaa dow, tee Robert(Engeleere) (jannginoowo PhD e fisik biyoloji) ƴeewti ɗum e 4 jolal 2026. Min hesɗitina ɗum so ɗowirɗe ɗee waylii.