Qorannoo Miira Kallattii

Kaartaa ilaali, labirintii haguuggiin margaa ijaarame keessatti dukkanaan deemii tartiibaan alaabaawwan bira ga'i; achiis gara bakka jalqabdeetti agarsiisi. Daqiiqaa 5 tilmaamaan fudhata, bilisaa, galmaa'uun hin barbaachisu.

Garee Helibrain irraaRobert(Afaan Ingiliffaa) gamaaggale; barataa PhD damee baayoo-fiiziksii irratti maxxanfameYeroo dhumaaf irratti gamaaggamame

Tapha kun maal safara

Tapha kun karaa argachuu keessatti wantoota lama safara: karaa argachuu, jechuunis iddoowwan kaartaa irratti argite karaa gabaabaan bira ga'uu; akkasumas bakka itti jalqabde yaadachuu, kanaaf deebi'ii achi agarsiisuu dandeessa. Lamaan isaanii qorannoo waa'ee karaa argachuu irratti hundaa'u; qorannoon kun tapha bilbilaa namoota miliyoonaan lakkaa'aman taphatanis of keessatti qabata [1][2].

Tapha qorannoo Sea Hero Quest jedhamu keessatti taphattoonni kaartaa buufatawwan dhaabbii qabu yaadachuudhaan achiitti doonii oofu; yeroo tokko tokko ammoo ibsaa mallattoo ta'u gara bakka jalqabaa deebi'anii ergu [1]. Tapha keenya mataa isaa dha: halkan labirintii haguuggiin margaa ijaarame, kaartaa fi seera mataa isaa qabu. Safartuuwwan qorannoo lamaan ni eega: daandiin kee isa gabaabaa wajjin yoo madaalamu hammam dheerata, akkasumas bakka agarsiiste hammam irraa maqu.

Qorannoo xiqqaa keessatti, dargaggoonni 60 sadarkaa karaa argachuu Sea Hero Quest irratti hammam gaarii ta'an, daandiiwwan dhugaa Landan fi Paaris keessatti karaa argatan waliin wal sima ture (walitti dhufeenya 0.46 fi 0.57) [3]. Kun tapha sanaaf agarsiifame; tapha kanaaf miti.

Tapha akkamitti hojjetu

  • Sadarkaa 5 dabalaa deeman. Tokkoon tokkoon isaanii kaartaa guutuu 8 hanga 12 sekondii siif agarsiisuun jalqaba: dunkaana kee, kallattii ati fuula itti qabdu, fi alaabaawwan lakkoofsaan mallatteeffaman. Yeroo qophoofte deemuu jalqabi.
  • Sana booda, waan yaadattu irratti hundaa'uun tartiibaan gara alaabaawwanitti deemi. Ifa ibsaa harkaa keetii naannoo isaa qofa argita; ilaalchi ati wajjin garagalar: fuuldurri yeroo hunda olitti jira.
  • Alaabaa isa dhumaa bira ga'uun (yookaan sekondii 45 hanga 75 sadarkaa tokkoof kenname dhumuun) booda gara dunkaana keetti agarsiisiitii mirkaneessi.
  • To'annoo: furtuuwwan xiyyaa yookaan W, A, S, D kiiboordii irratti; bilbila irratti immoo buttoowwan ilaalcha jala jiran fayyadami (deemuu yookaan garagaluuuf qabii turi). Agarsiisuuf of naannessi harkisii yookaan furtuuwwan garagalchuu fayyadami.
  • Jalqaba daandii shaakalaa gabaabaan ibsaan banamee taasifama (darbuu dandeessa). Sadarkaa tokkoon tokkoon booda kaartaan daandii kee fi bakka itti agarsiiste siif agarsiisa.

Taphachuun yeroo hunda labirintii haaraa qaba. Labirintiin tokko tokko geengoo muraasa qaba; kanaaf gara alaabaa tokkootti karaa tokkoo ol jira.

Bu'aa kee akkamitti dubbista

  • Gahumsa daandii: daandii alaabaawwan hunda keessa darbu isa gabaabaa fageenya ati deemteetti hiramee, sadarkaawwan hunda irratti giddugaleessa taasifama. 100% jechuun yeroo hunda daandii isa gabaabaa deemte jechuudha. Yeroon yoo dhume, daandiin gabaabaan hafee ture akka daandii deemameetti lakkaa'ama.
  • Dogoggora agarsiisuu: xiyyi kee sarara kallattii gara dunkaanaatti geessu irraa digrii meeqa akka maqu, sadarkaawwan hunda irratti giddugaleessa taasifamee. 0° jechuun sirrii dha; akka tasaa agarsiisuun giddugaleessaan 90° maquudha.
  • Sadarkaa sadarkaan: sadarkaawwan gurguddoon alaabaa baay'ee qabu, kanaaf caalaatti ulfaatoo dha.

Namoonni gahaan erga taphatanii booda, bu'aan kee taphattoota tapha kanaa biroo wajjin akkamitti akka wal bira qabamu agarsiisas. Isaan kun daawwattoota marsariitii kanaa ti; garuu fakkeenya namoota hundaa bakka bu'u miti.

Qorannoowwan maal argatu?

Odeeffannoo taphattoota Sea Hero Quest miliyoonaan lakkaa'aman irraa argame keessatti, namoonni umuriin isaanii gara ga'eessummaa jalqabaa irraa kaasee karaa argachuun suuta suutaan hammaataa deeme [1][2]. Biyya hundatti dhiironni giddugaleessaan xiqqoo caalaa gaarii turan; garaagarummaan kun xiqqaa ture (Cohen's d = 0.29), akkasumas biyyoota walqixxummaa saalaa xiqqaa qaban keessatti caalaatti guddaa ture [1]. Namoonni magaalaa alatti guddatanii guddatan karaa argachuun caalaa gaarii turan [4].

  • Umurii: taphattoota biyyoota 57 irraa dhufan gara 560,000 keessatti, bu'aan umrii 19 irraa kaasee tasgabbiidhaan gadi bu'e [1]. Qorannoon boodarra taphattoota miliyoona 3.9 irratti taasifame, umrii digdamoota jalqabaa irraa kaasee gadi bu'iinsa gara sarara qajeelaa ta'e argate [2].
  • Saala: dhiironni giddugaleessaan caaluun xiqqaa ture; Noorweey keessatti d = 0.09 irraa hanga Arjentiinaa keessatti 0.48 [1].
  • Bakka itti guddatte: namoota biyyoota 38 irraa dhufan gara 400,000 keessatti, warri magaalaa alatti guddatanii guddatan caalaa gaarii turan; namoonnis bifa daandii magaalaa bakka itti guddatanii wajjin fakkaatu keessatti caalaatti gaarii turan [4].

Kun giddugaleessa gareewwan baay'ee gurguddoo irraa argame. Waa'ee nama tokkoo waan xiqqoo qofa himu; taphi keenyaas Sea Hero Quest irraa adda, kanaaf lakkoofsota kee kan isaanii wajjin hin madaalin.

Tapha kun maal sitti himuu danda'a, maal sitti himuu hin danda'u

Kun tapha iskiriinii irratti taphatamu dha; qorannoo kilinikaa miti. Taphachuun gaarii yookaan gadhee ta'uun waa'ee fayyaa keetii hiika homaa hin qabu. Jalqaba to'annoo barachuun barbaachisaa dha; kanaaf daandiin shaakalaa jira. Bu'aan kee meeshaa kee fi hammam taphoota akka taphattu irratti hundaa'as. Yeroo biraa ofii keetii wajjin wal bira qabi.

Gaaffilee yeroo baay'ee gaafataman

Miira kallattii toora interneetii irratti qorachuun ni danda'amaa?

Eeyyee, tapha akkanaa fayyadamuun ni danda'ama. Taphoonni qorannoo miira kallattii kan safaran, namoonni kallattii kaartaa irratti argan gara hammamitti kallattiidhaan bira ga'anii fi gara bakka itti jalqaban hammam sirriitti agarsiisan irratti hundaa'u [1]. Taphi iskiriinii irratti taphatamu deemuu, mallattoolee naannoo fi qaama garagalchuu waan dhiisuuf, karaa argachuu addunyaa dhugaa keessaa kutaa muraasa qofa agarsiisa.

Namoonni tokko tokko maaliif miira kallattii gaarii hin qaban?

Namoonni karaa argachuu irratti garaagarummaa guddaa qabu. Qorannoowwan gurguddoon kun umurii fi bakka namoonni itti guddatan waliin walitti dhufeenya qabaachuu agarsiisu [1][2][4]. Hojiiwwan qorannoo keessatti, akkuma asitti, iddoowwan ati arguu hin dandeenye agarsiisuun digriidhaan akka dogoggoraatti safarama; namoonnis kana keessatti garaagarummaa guddaa qabu [5].

Qorannoon miira kallattii Helibrain bilisaa dhaa?

Eeyyee. Taphi kunii fi bu'aan kee guutuun bilisa: galmaa'uun, imeelii kennuun yookaan kaffaluun hin barbaachisu. Helibrain galii appii isaa irraa argata; tapha kana taphachuuf appiin sun si hin barbaachisu.

Qorannoowwan walqabatan

Qorannoowwan sammuu bilisaa 43 hunda ilaali

Kana irratti guyyaa guyyaan hojjechuu barbaaddaa? Appiin Helibrain (ammaaf Afaan Ingiliffaan) karoora bilisaa fi karoora kaffaltii qabu qaba.

Maddaalee

  1. Coutrot A, Silva R, Manley E, de Cothi W, Sami S, Bohbot VD, Wiener JM, Hölscher C, Dalton RC, Hornberger M, Spiers HJ (2018). Murteessitoota addunyaa dandeettii karaa argachuu. Current Biology 28(17):2861–2866.e4. doi.org/10.1016/j.cub.2018.06.009
  2. Spiers HJ, Coutrot A, Hornberger M (2023). Garaagarummaa dandeettii karaa argachuu addunyaa namoota miliyoonaan lakkaa'aman irraa argame ibsuu: pirojektii saayinsii lammiilee Sea Hero Quest. Topics in Cognitive Science 15(1):120–138. doi.org/10.1111/tops.12590
  3. Coutrot A, Schmidt S, Coutrot L, Pittman J, Hong L, Wiener JM, Hölscher C, Dalton RC, Hornberger M, Spiers HJ (2019). Karaa argachuu dhugaa irratti raawwiin appii bilbilaa irratti karaa virtualiin qorame tilmaama gaarii kenna. PLOS ONE 14(3):e0213272. doi.org/10.1371/journal.pone.0213272
  4. Coutrot A, Manley E, Goodroe S, Gahnstrom C, Filomena G, Yesiltepe D, Dalton RC, Wiener JM, Hölscher C, Hornberger M, Spiers HJ (2022). Walxaxiinsi sirna daandiiwwan magaalaa dandeettii karaa argachuu fuulduraa waliin walqabata. Nature 604(7904):104–110. doi.org/10.1038/s41586-022-04486-7
  5. Hegarty M, Montello DR, Richardson AE, Ishikawa T, Lovelace K (2006). Dandeettiiwwan iddoo sadarkaalee adda addaatti: garaagarummaa dhuunfaa bu'aa qorannoo dandeettii fi barumsa qindaa'ina iddoo keessatti. Intelligence 34(2):151–176. doi.org/10.1016/j.intell.2005.09.005

Fuulli kun akkamitti qophaa'e: gareen Helibrain qorannoowwan armaan olitti tarreeffaman irraa barreesse; Robert(Afaan Ingiliffaa) (barataa PhD damee baayoo-fiiziksii) immoo Sadaasa 4, 2026 irratti gamaaggale. Maddoonni yeroo jijjiiraman fuula kana ni haaromsina.