Tapha Kaardii Tuullaa Afurii

Tuullaa afur, seera dhokataa. Tuullaan tokko tokko bu'aa guddaa kennu, garuu kasaaraas guddaa qaba; kan biraan bu'aa xiqqaa fi kasaaraa xiqqaa qaba. Garaagarummaa isaanii adda baasuu dandeessaa? Daqiiqaa 5 tilmaama, bilisaa, galmaa'uun hin barbaachisu.

Garee Helibrain irraaRobert(Afaan Ingiliffaa) gamaaggale; barataa PhD damee baayoo-fiiziksii irratti maxxanfameYeroo dhumaaf irratti gamaaggamame

Bu'aa kee akkamitti dubbisuu

  • Qabxii waliigalaa: filannoowwan tuullaa gaarii lama irraa fudhataman keessaa filannoowwan tuullaa hamaa lama irraa fudhataman hir'isi; filannoo 100 hundaaf. Qabxiin kun −100 irraa hanga +100 tti deema; 0 ol ta'uun yeroo dheeraaf tuullaa bu'aa kennan filachuu kee agarsiisa. Kun qabxii yeroo baay'ee Tapha kaardii tuullaa afurii irratti fayyadamamuudha [2].
  • Jijjiirama barachuu: qabxii wal fakkaataa tuuta filannoo 20 hundaaf. Utuboonni ol ka'an utuu deemtu tuullaan bu'aa kennan adda baasuu kee agarsiisu.
  • Tuullaan tokko tokko maal akka ture: tapha booda bu'aan tuullaan kam akka kamii ture si agarsiisa. Tapha hundaaf iddoon isaanii iskiriinii irratti wal jijjiira; kanaaf fuulli kun deebii dursee hin ibsu.
  • Taphattoota biroo waliin wal bira qabii: yoo namoonni yoo xinnaate 30 taphatan, bu'aan dhibbeentaa taphattoota ati caalte si agarsiisa.

Tapha kaardii tuullaa afurii irratti qabxiin gaariin meeqa?

Qabxiin waliigalaa 0 ol ta'uun tuullaa gaarii tuullaa hamaa caalaa yeroo baay'ee filachuu kee agarsiisa. Namoonni gurguddoon fayyaa qaban hedduun akka ati yaaddu caalaa qabxii gadi aanaa argatu: namoota fayyaa qaban 330 qorannoowwan 4 keessaa kan hojii kanaan taphatan keessatti, qabxiin waliigalaa filannoo 100 irratti giddugaleessaan 2.5 ture; gara walakkaa isaanii 0 gadi xumuran [2][3].

Dhugaa gabaabaa

  • Waan madaalu: murtii haala mirkanaa'aa hin taane keessatti kennamu: seerri yeroo gonkumaa hin ibsamne, filannoon kam yeroo dheeraaf bu'aa akka kennu injifannoo fi kasaaraa irraa barachuu [1].
  • Madda isaa: Antoine Bechara fi hiriyoonni isaa Yunivarsiitii Iowa irraa bara 1994 keessatti maxxansan. Namoonni kutaa fuuldura sammuu (ventromedial prefrontal cortex) isaanii miidhame tuullaa hamaa filachuu itti fufan; namoonni fayyaa qaban hedduun garuu isaan irraa fagaachuu baratan [1].
  • Kiyyoo: tuullaan injifannoo guddaa qabu kasaaraa guddaas qaba. Tuullaan yeroo muraasa kasaaraa qabu yeroo maallaqa nama dhabsiisu illee jaallatama: namoota fayyaa qaban 602 kuusaa daataa banaa keessatti, tuullaan B (injifannoo guddaa, kasaaraa guddaa yeroo muraasa) yeroo baay'ee filatame [2][3].
  • Barachuun suuta ta'a, garaagarummaa qaba: daataa wal fakkaataa keessatti qabxiin waliigalaa giddugaleessaan filannoo 20 jalqabaa keessatti tilmaamaan −3 irraa filannoo 20 dhumaa keessatti tilmaamaan +4 ga'e; namoonni baay'ee wal irraa garaagarummaa qabu [3].
Chaartii utubaa tuullaan gosti kaardii tokko tokko kaardii 10 irratti maal akka kaffalu agarsiisu. Tuullaan A fi B qabxii 1,000 injifatu, 1,250 immoo dhabu (A kasaaraa shan keessatti, B tokko keessatti): waliigalli hir'ina 250. Tuullaan C fi D qabxii 500 injifatu, 250 immoo dhabu (C kasaaraa shan keessatti, D tokko keessatti): waliigalli dabalata 250.
Fakkii 1. Tapha kana keessatti tuullaan kaardii gosa tokkoon tokkoon kaardii 10 irratti injifannoo fi kasaaraa akkamitti akka kennu; caasaa hojii bara 1994 [1]. Tapha hunda keessatti gosoonni tuullaa iddoowwan iskiriinii afran irratti wal jijjiiranii kaa'amu.

Tapha akkamitti taphatama

  1. Qabxii 2,000 fi tuullaa kaardii afur lakkoofsa 1 hanga 4 qabuun jalqabda.
  2. Tuullaa kamirraayyuu kaardii filadhu. Kaardiin hundi qabxii injifata; kaardiin tokko tokko qabxii irraa hir'isaas. Kaardiin lamaan isaanii yeroo tokko agarsiisa.
  3. Filachuu itti fufi. Tapha booda lakkoofsa filannoo murtaa'e (100) dhaabbata. Qabxii dandeessu ol'aanaa ta'een xumuri.

Tuullaan tokkoon tokkoon kaardii 40 qaba; akka hojii jalqabaa keessatti, tuullaan kaardii isaa fixate irra deebi'amee filatamuu hin danda'u. Gosoonni tuullaa lama kaardii tokkoon qabxii 100 injifatu, garuu kaardii 10 irratti waliigalaan 1,250 dhabu; tuullaan lama kaan kaardii tokkoon 50 injifatu, kaardii 10 irratti immoo 250 dhabu (Fakkii 1). Kasaaraan kaardii 10 hunda keessatti bakka wal jijjiira; iddoon tuullaawwaniis tapha hundaaf jijjiirama.

Kun bifa banaa nuti mataan keenya qopheessine, caasaa hojii maxxanfamee wajjin walfakkaatuudha; Tapha kaardii tuullaa afurii Iowa Gambling Task™ hayyama maxxansaa qabuun gurguramu miti. Kaardiin, kasaaraan fi tartiibni isaa kan keenya; tapha hundaaf haaraa qophaa'a.

Waan qabxii kee irratti dhiibbaa qabu

  • Hamma qorattu. Jalqaba irratti tuullaa hunda yaaluun barachuuf si gargaara, garuu kaardiin hamaan hundi qabxii si dhabsiisa.
  • Waan hubattu. Kasaaraa guddaa garuu yeroo muraasa dhufu gidduu isaa dagachuun salphaadha; kanaaf namoonni hedduun tuullaa B irra deebi'anii filatu [2].
  • Yeroo dheeraa irratti yaaduu. Hojichi tuullaa kaardii hedduu keessatti injifatan badhaasa; kaardii itti aanu qofa irratti miti.
  • Shaakala. Erga tooftaa isaa hubattee booda, tapha lammaffaan salphata. Taphoota jalqabaa taphoota jalqabaa wajjin wal bira qabi.

Tapha kun maal sitti hima, maal immoo sitti himuu hin danda'u

Qabxiin waliigalaa kee tapha tokko keessatti tuullaa fooyya'oo hammam saffisaan akka argatte agarsiisa. Inni safartuu sammuu qara ta'uu miti, waa'ee fayyaa sammuu keetis homaa sitti himuu hin danda'u: namoonni gurguddoon fayyaa qaban hojii kana irratti baay'ee wal irraa waan garaagarummaa qabaniif, qabxiin gadi aanaan waan barameedha [2][3]. Kun qorannoo dhukkubaa miti.

Bifti keenya caasaa maxxanfame eega; garuu qabxiileen qorannoowwan laaboraatoorii wajjin kallattiin wal bira qabamuu hin danda'an: qorannoowwan sun kaffaltii namootaaf kennan fi tartiiba kaardii sirrii irratti garaagarummaa qabu [3]. Lakkoofsi wabii fuula kanaa shallaggii keenya daataa banaa namoota fayyaa qaban 330, kanneen bifa caasaa keenya wajjin walfakkaatuun taphatan irraa argame [3].

Gaaffiiwwan yeroo baay'ee gaafataman

Tapha kaardii tuullaa afurii Iowa maalidha?

Tapha kaardii tuullaa afurii Iowa qorannoo murtii haala mirkanaa'aa hin taane keessatti kennamuuf taphatamuudha; Bechara fi hiriyoonni isaa bara 1994 maxxansan. Taphattoonni tuullaa afur keessaa kaardii 100 filatu; tuullaan lama injifannoo guddaa fi kasaaraa caalaa guddaa kennu, tuullaan lama immoo injifannoo fi kasaaraa xiqqaa kennu. Qabxiin kun hanga namni tokko tuullaa gaarii filatu agarsiisa [1]. Taphi kaardii tuullaa afurii Helibrain bifa banaa caasaa walfakkaataa qabuudha.

Tuullaan gaariin kam?

Tapha kaardii tuullaa afurii Helibrain keessatti tuullaan gaariin tapha hunda bakka jijjiirata; kanaaf deebiin dhaabbataa hin jiru. Tuullaan gaariin kaardii tokkoon xiqqoo injifata (50 qabxii, 100 osoo hin taane), garuu baay'ee xiqqoo dhaba; kanaaf kaardii 10 hunda irratti bu'aa qabaata. Fuulli bu'aa tuullaan kam akka kamii ture sitti hima.

Maaliif namoonni hedduun qabxii zeeroo gadi argatu?

Injifannoon guddaan nama hawwata; tuullaan yeroo muraasa kasaaraa guddaa fidu (akka tuullaa B) yeroo baay'ee gaarii fakkaata. Daataa banaa namoota fayyaa qabanii keessatti tuullaan B isa baay'inaan jaallatame ture; namoonni hedduun tuullaa gaarii irratti tasgabbaa'anii hin filanne [2][3]. Qabxiin negaatiivii waan barameedha, waa'ee fayyaa keetii homaa hin jedhu.

Kun Tapha kaardii tuullaa afurii Iowa isa sirriidhaa?

Lakki. Tapha kaardii tuullaa afurii Iowa qorannoo hayyama maxxansaa qabu kan maxxansaan isaa gurguruudha. Taphi kaardii tuullaa afurii Helibrain bifa nuti qopheessine, caasaa maxxanfame walfakkaataa qabuudha: kaardii 10 irratti injifannoo fi kasaaraa walfakkaataa qaba, garuu tartiibni kaardii kan keenya, tapha hundaaf wal jijjiirama [1]. Kanaaf qabxiileen isaa qabxii qorannoo hayyama qabu irraa dhihoo ta'us, wal hin fakkaatan.

Taphi kaardii Helibrain dhuguma bilisa?

Eeyyee. Taphi kaardii tuullaa afurii Helibrain fi bu'aan kee guutuun bilisa: galmaa'uun hin jiru, imeelii hin barbaachisu, kaffaltiin hin jiru. Helibrain app isaa irraa galii argata; appichi karoora bilisaa fi karoora kaffaltii qabu qaba. Taphachuuf appicha si hin barbaachisu.

Qorannoowwan walqabatan

Qorannoowwan sammuu bilisaa 43 hunda ilaali

Kana irratti guyyaa guyyaan hojjechuu barbaaddaa? Appiin Helibrain (ammaaf Afaan Ingiliffaan) karoora bilisaa fi karoora kaffaltii qabu qaba.

Madda odeeffannoo

  1. Bechara A, Damasio AR, Damasio H, Anderson SW (1994). Insensitivity to future consequences following damage to human prefrontal cortex. Cognition 50(1–3):7–15. doi.org/10.1016/0010-0277(94)90018-3
  2. Steingroever H, Wetzels R, Horstmann A, Neumann J, Wagenmakers E-J (2013). Performance of healthy participants on the Iowa Gambling Task. Psychological Assessment 25(1):180–193. doi.org/10.1037/a0029929
  3. Steingroever H, Fridberg DJ, Horstmann A, et al. (2015). Data from 617 healthy participants performing the Iowa Gambling Task: a "many labs" collaboration. Journal of Open Psychology Data 3:e5. doi.org/10.5334/jopd.ak (data: osf.io/8t7rm, CC BY 4.0; lakkoofsi kutaa tokkoon tokkoo fuula kanaa shallaggii keenya daataa kana irraa argame)

Fuulli kun akkamitti qophaa'e: gareen Helibrain qorannoowwan armaan olitti tarreeffaman irraa barreesse; Robert(Afaan Ingiliffaa) (barataa PhD damee baayoo-fiiziksii) immoo Sadaasa 4, 2026 irratti gamaaggale. Maddoonni yeroo jijjiiraman fuula kana ni haaromsina.