Tapha Balaa Baaloonaa

Afuufti hundi qabxii siif kenna; afuufni kamiyyuu baaloonaa dhoosuu danda'a. Carraa kee hammam qormaata? Daqiiqaa 5; bilisaa, galmeen hin barbaachisu.

Garee Helibrain irraaRobert(Afaan Ingiliffaa) gamaaggale; barataa PhD damee baayoo-fiiziksii irratti maxxanfameYeroo dhumaaf irratti gamaaggamame

Bu'aa kee akkamitti dubbista

  • Baaloonaa tokkoof giddugaleessaan afuufamuu: baaloonaawwan qabxiilee isaanii fudhatte irratti giddugaleessa lakkoofsa afuufaa. Baaloonaawwan dho'an hin lakkaa'aman, sababni isaas dho'iinsi lakkoofsa afuufaa gabaabsa. Qorattoonni kana giddugaleessa afuufaa sirreeffame jedhu; qabxii taphaa isa ijoodhas [1].
  • Akkaataa balaa fudhachuu kee: maqaa taphataa nuti lakkoofsa kanaaf kennine (Of eeggataa, Tasgabbaa'aa, Ija-jabaa ykn Soda malee). Karaa tapha kana itti taphatte ibsa; amala kee miti.
  • Qabxiilee walitti qabamanii fi baaloonaawwan dho'an: baasii fi bu'aa akkaataa keetii. Afuufni baay'achuun baaloonaawwan guguddoo fi dho'iinsa baay'ee fida.
  • Taphattoota biroo waliin wal bira qabamee: yoo namoonni 30 xiqqaataan taphatan, bu'aan kee taphattoota keessaa dhibbeentaa meeqatu si caalaa xiqqaa afuufe akka ta'e agarsiisa.

Baay'ee moo xiqqoo afuufuun wayya?

Baaloonaa hunda lakkoofsa afuufaa tokko irratti dhaabde, giddugaleessaan qabxii baay'ee kan argamsiisu afuufaa 64 dha. Namoonni baay'een kana dura dhaabu: qorannoo jalqabaa keessatti, dargaggoonni 86 giddugaleessaan baaloonaawwan walitti qaban irratti afuufaa 29.4 raawwataniiru [1]. Xiqqoo afuufuun nageenya qaba; kanaaf deebiin sirrii tokko hin jiru, filannoo bu'aa fi balaa gidduu jiru qofa.

Chaartii sararaa: baaloonaa tokkoof qabxii giddugaleessaa, yeroo afuufaa lakkoofsa tokko irratti yeroo hunda dhaabamu. Sararri qabxii 160 irratti afuufaa 64tti ol ka'a, achiis afuufaa 128tti gara 0tti gadi bu'a. Giddugaleessi laaboraatoorii afuufaa 29.4 irratti qabxii tilmaamaan 113 argamsiisa.
Fakkii 1. Yoo yeroo hunda baaloonaa afuufaa lakkoofsa tokko booda walitti qabde, baaloonaa tokkoof qabxii giddugaleessaa; afuufaa tokkoon qabxii 5 fi baaloonaa bakka afuufaa 1 hanga 128tti kamittuu dho'uu danda'u. Sararri tuqaa-tuqaan giddugaleessa dargaggoota 86 qorannoo jalqabaa keessa turanii agarsiisa [1].

Odeeffannoo gabaabaa

  • Waan safaru: yeroo tarkaanfiin dabalataa tokko bu'aa xiqqoo kennuu fi waan hunda dhabamsiisuu danda'u, balaa fudhachuu. Kun Hojii Balaa Fudhachuu Fakkii Baaloonaa (BART) jedhama; bara 2002 maxxanfame [1].
  • Gatii barame: qorannoo jalqabaa keessatti giddugaleessi sirreeffame afuufaa 29.4 ture; namoota gidduutti garaagarummaan 13 ture (gara-jallina istaandardii tokko). Dhiironni giddugaleessaan dubartoota caalaa afuufan [1].
  • Yeroo keessatti tasgabbaa'aa: ga'eessota 39 guyyaa tilmaamaan 12 gidduutti yeroo lama taphatan keessatti, qabxiileen isaanii walitti dhufeenya r = .77 qabaatan [2].
  • Jireenya guyyaa guyyaa waliin walitti dhufeenya: bara 2002, namoonni caalaatti afuufan qumaara taphachuu, tamboo xuuxuu fi amala balaa qabu biroo caalaatti akka raawwatan gabaasan [1]. Boodarra qorannoon qorannoowwan 22 namoota 2,120 of keessatti hammate, barbaacha miira cimaa fi ariifannaa waliin walitti dhufeenya xiqqaa qofa argate [3].

Tapha akkamitti taphatama

  1. Afuufi. Afuufni tokko baaloonaa fuula kee dura jiru irratti qabxii 5 dabala. Baaloonichi ni guddatu.
  2. Yeroo fedhe walitti qabi. Qabxiileen baaloonaa kee waliigala kee keessa galan; baaloonaan itti aanu mul'ata.
  3. Dura dho'e yoo ta'e, qabxiileen baaloonaa sanaa ni badu. Baaloonaa hundi yeroo dhokataa adda addaatti dho'a.

Baaloonaawwan 30 taphatta. Akkuma hojii jalqabaa keessatti, baaloonaa kamiyyuu afuufaa jalqabaa irraa kaasee hanga afuufaa 128tti dho'uu danda'a; qabxii hundi carraa walqixa qaba, kanaaf qabxiin dho'iinsaa giddugaleessaan gidduu irratti argama [1].

Qorannoon jalqabaa baaloonaawwan 90 halluu sadii qabu fayyadame; maallaqa dhugaa, afuufaa tokkoof saantima 5 kaffale. Qabxiin isaa inni ijoo daangaa afuufaa 128 qabu keessaa baaloonaawwan 30 irratti hundaa'e; kunis asitti taphattu [1]. Qorattoonni baaloonaawwan 10 hanga 90tti fayyadamaniiru [2]; qorannoo jalqabaa keessatti baaloonaawwan 10 jalqabaa ykn 10 dhumaa irraa argamuun xumura walfakkaataa geessisan [1].

Wanti qabxii kee irratti dhiibbaa qabu

  • Barachuu. Namoonni baay'een yeroo tapha keessatti baaloonaawwan hammam fagaatan argan, afuufaa dabaluu jalqabu [1].
  • Waan balaa irra jiru. Taphoonni laaboraatoorii maallaqa dhugaa kaffalu turan; taphi kun qabxii fayyadama, kanaaf filannoowwan kee maallaqa irratti caalaa ija-jaboo ykn of eeggannoo qabu ta'uu danda'u.
  • Herrega beekuu. Taphachuu kee dura Fakkii 1 dubbisuun filannoowwan kee ni jijjiira. Jalqaba taphadhu, achiis dubbisi.

Taphi kun maal sitti himuu danda'a, maal immoo hin danda'u

Taphi kun har'a baaloonaawwan 30 irratti balaa fi bu'aa akkamitti madaalte agarsiisa. Qorannoo amala namummaa miti; akkasumas maallaqa, fayyaa ykn konkolaachisummaa irratti balaa fudhachuu kee sitti himuu hin danda'u: hojii kanaa fi amala jireenya dhugaa gidduu walitti dhufeenyi xiqqaa dha [3]. Waa'ee fayyaa kee homaa hin ibsu; qorannoo dhukkubaa miti.

Gosti keenya isa maxxanfame wajjin dhihoo dha, garuu qabxiileen isaa qorannoowwan laaboraatoorii waliin kallattiin wal bira qabamuu hin danda'an: isaan maallaqa kaffalu, baaloonaawwan lakkoofsa adda addaa fayyadamu, gareewwan barattootaa xixiqqoo qoratu turan [1][2]. Qabxii kee taphattoota biroo asitti, akkasumas yeroo biraa ofuma kee waliin wal bira qabi.

Gaaffiiwwan yeroo baay'ee gaafataman

Hojii Balaa Fudhachuu Fakkii Baaloonaa maali?

Hojii Balaa Fudhachuu Fakkii Baaloonaa (BART) balaa fudhachuu safaruuf kan qophaa'e tapha kompiitaraa dha; Lejuez fi hiriyoonni isaa bara 2002 maxxansan. Afuufni hundi baaloonaa ni guuta, maallaqa xiqqoo siif argamsiisa; walitti qabuun qabxiilee sana ni qusata; dho'iinsi immoo isaan si jalaa balleessa. Qabxiin baaloonaawwan hin dho'in irratti giddugaleessa lakkoofsa afuufaa ti [1].

Tapha baaloonaa keessatti qabxiin gaariin maal?

Tapha baaloonaa Helibrain keessatti qabxiin gaarii ykn hamaan hin jiru. Baaloonaa hunda yeroo 64 afuufuun giddugaleessaan qabxii baay'ee argamsiisa, garuu baaloonaawwan keessaa gara walakkaa ni dho'u. Qorannoo jalqabaa keessatti dargaggoonni baaloonaawwan walitti qaban irratti giddugaleessaan afuufaa 29.4 raawwataniiru [1].

Baay'ee afuufuun jireenya dhugaa keessattis balaa nan fudhadha jechuu dhaa?

Dirqama miti. Qorannoo jalqabaa keessatti namoonni caalaatti afuufan qumaara taphachuu, tamboo xuuxuu fi dhugaatii alkoolii dhuguu xiqqoo caalaatti akka raawwatan gabaasan [1]. Garuu qorannoon qorannoowwan 22, hojii kanaa fi gaaffilee barbaacha miira cimaa fi ariifannaa safaran gidduu walitti dhufeenya xiqqaa qofa argate [3]. Qabxiin baaloonaa kee tapha kana ibsa; jireenya kee miti.

Baaloonaawwan dho'an giddugaleessa koo keessatti maaliif hin lakkaa'aman?

Baaloonaa dho'u tokko lakkaa'uu osoo hin xumurin dhaaba; kanaaf hammam itti fufuu akka yaadde dhoksa. Sababa kanaaf qabxiin ijoo BART, giddugaleessi sirreeffame, baaloonaawwan ati walitti qabde qofa fayyadama. Taphi baaloonaa Helibrain as irratti qorannoo jalqabaa hordofa [1].

Taphi baaloonaa Helibrain dhuguma bilisaa?

Eeyyee. Taphi baaloonaa Helibrain fi bu'aan kee guutuun bilisaa dha: galmee hin qabu, imeelii hin barbaadu, kaffaltii hin qabu. Helibrain appii isaa irraa galii argata; appiin sun karoora bilisaa fi karoora kaffaltii qabu qaba. Taphachuuf appii sana si hin barbaachisu.

Qorannoowwan walqabatan

Qorannoowwan sammuu bilisaa 43 hunda ilaali

Kana irratti guyyaa guyyaan hojjechuu barbaaddaa? Appiin Helibrain (ammaaf Afaan Ingiliffaan) karoora bilisaa fi karoora kaffaltii qabu qaba.

Maddoota

  1. Lejuez CW, Read JP, Kahler CW, Richards JB, Ramsey SE, Stuart GL, Strong DR, Brown RA (2002). Safartuu amala balaa fudhachuu madaaluu: Hojii Balaa Fudhachuu Fakkii Baaloonaa (BART). Journal of Experimental Psychology: Applied 8(2):75–84. doi.org/10.1037/1076-898X.8.2.75
  2. White TL, Lejuez CW, de Wit H (2008). Amaloota qorannoo BART yeroo irra deebi'amee irratti: Hojii Balaa Fudhachuu Fakkii Baaloonaa. Experimental and Clinical Psychopharmacology 16(6):565–570. doi.org/10.1037/a0014083 (barreeffama guutuu bilisaa: pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4244869/)
  3. Lauriola M, Panno A, Levin IP, Lejuez CW (2014). Garaagarummaa dhuunfaa murtii balaa qabu keessatti: xiinxala walitti qabaa barbaacha miira cimaa fi ariifannaa, Hojii Balaa Fudhachuu Fakkii Baaloonaa fayyadamuun. Journal of Behavioral Decision Making 27(1):20–36. doi.org/10.1002/bdm.1784

Fuulli kun akkamitti qophaa'e: gareen Helibrain qorannoowwan armaan olitti tarreeffaman irraa barreesse; Robert(Afaan Ingiliffaa) (barataa PhD damee baayoo-fiiziksii) immoo Sadaasa 4, 2026 irratti gamaaggale. Maddoonni yeroo jijjiiraman fuula kana ni haaromsina.