01 / Te ase
Nea ɛyɛ
Kɔ so yɛ adwuma na paw nea wopɛ sɛ wode w’adwene si so
Sɛ wode w’adwene si ade so bere tenten a, ɛkyerɛ sɛ woma adwuma no botae tra w’adwene mu, sɛ bere tenten biara nni hɔ a woyɛ pii mpo. Sɛ wopaw nea ɛho hia a, ɛkyerɛ sɛ woma nsɛm a ɛfa adwuma no ho di kan bere a nsɛm afoforo ne no resi akan. Enti adwuma a wode twɛn sɛnkyerɛnne wɔ komm mu ne adwuma a ɛde kɔla ne nsɛmfua si akan no bisa nsɛmmisa ahorow. Nkontaa a ɛba fam wɔ emu biara mu no nkyerɛ simma dodow a obi betumi de adwene asi dwumadi biara so. 2
Sɛ yɛkyerɛ adwene nhyehyɛe no tiawa a, yɛbɛka nhyehyɛe a ɛma obi yɛ krado, de n’adwene kɔ nsɛm so, na ɔde ahosodi di dwuma ho asɛm. Amemene mu nsensanee ne thalamus boa ma yɛyɛ krado; saa nneɛma yi ne adwene ntam nkɔso a ɛwɔ anim ne akyi amemene no mu yɛ adwuma bom. Saa nkɔso yi nso ka nkate nhyehyɛe a ɛfata nea woreyɛ no ho. Eyi boa ma yɛte asɛm no ase, nanso ɛnyɛ mfonini a ɛkyerɛ sɛ sɔhwɛ nkontaa baako fi amemene no fã baako. 2
Yɛn adwene-siw-bere sɔhwɛ no hwɛ sɛnea woyɛ krado ma sɛnkyerɛnne. Kɔ-anɔ-kɔ sɔhwɛ no ka sɛnea wubesi mmuae mu kwan ho; Stroop de nsɛmfua ne kɔla a ɛsi akan ka ho. Obi betumi ayɛ yiye bere a ɔrehwɛ sɛ ebia sɛnkyerɛnne bi bɛba, nanso nsɛmfua a ɛsi akan atwetwe n’adwene; anaa ɛbɛyɛ nea ɛne no bɔ abira. Sɛ yɛhwɛ mfonini no nyinaa a, ɛma yehu nea adwuma biara hwehwɛ, sen sɛ yɛde wɔn nyinaa bɛka abom ayɛ adwene-si-so nkontaa a ne ntease nni mu. 3
Sɛnea yesusuw ho
| Sɔhwɛ a agye din | Nea ɛhwehwɛ titiriw | Nneɛma a ɛsɛ sɛ yɛhwɛ wɔn nyinaa |
|---|---|---|
| Adwene no krado sɔhwɛ | Yɛ krado ma sɛnkyerɛnne a yɛnhwɛ kwan | Mmuae ahoɔhare a obi taa de bua, mmuae a ɛkyɛ ne bere a wannya mmuae |
| Nneɛma a ɛkɔ so ho sɔhwɛ | Bua mpɛn pii bere a wohwehwɛ nea ɛsono ho | Nea wohuu, nea ɛyeraa ne mmuae a ɛnteɛ a obi de ma, ne mmuae a ɛkɔ so pɛpɛɛpɛ |
| Stroop sɔhwɛ | Paw ink no kɔla ɛmfa nsɛmfua a ɛsi akan no ho | Mmuae pɛpɛɛpɛyɛ ne sɔhwɛ mu akwanside |
| Mfonini a wɔde ba ntɛmntɛm nnidiso mu | Paw botae ahorow a ɛba ntɛmntɛm wɔ wɔn ho wɔn ho akyi | Botae a edi hɔ no mmuae pɛpɛɛpɛyɛ, sɛ wutumi huu nea edi kan no a |
Sɔhwɛ a ɛfa adwene a wode si ade so bere tenten ho no hia bere a ɛdɔɔso na nsakrae betumi ada adi. Nna ho nhwehwɛmu mu no, mmuae a ɛkyɛ kɛse a wɔbɛfrɛ no sɛ ɛyɛ nkwasea ne sɔhwɛ no tenten gyina sɔhwɛ pɔtee no mmara so; ɛnyɛ ayaresa mu gyinapɛn a ɛfa obiara ho. Ɛnsɛ sɛ wobu yɛn agodie tiawa no sɛ sɔhwɛ PVT a wɔde yɛɛ nna a wɔanyi ho nhwehwɛmu wɔ lab mu no. 4
Adwene mu ntwitwiridii yɛ nhwɛso foforo a ɛkyerɛ sɛ sɔhwɛ no tebea ho hia: bere a wɔde mfonini ahorow ba ntɛmntɛm wɔ tebea pɔtee bi mu no, botae baako a obi hu betumi ama ayɛ den kakra sɛ ɔbɛka nea edi hɔ no. Ɛnkyerɛ sɛ amemene no gyae adwuma bere biara a nsɛm abien si wɔ asetena mu ntɛmntɛm. 5
Nsonsonoe nkontaa betumi ayɛ basaa sen sɛnea sɔhwɛ mu nsonsonoe a agye din kyerɛ. Sɛ kuw bi mu nsonsonoe a Stroop sɔhwɛ da no adi yɛ pɛpɛɛpɛ a, ɛnkyerɛ sɛ sɔhwɛ tiawa bi mu nsonsonoe no betumi akyekyɛ ankorankoro no gyinabea pɛpɛɛpɛ. 6
Mfe ne gyinapɛn: ntotoho bɛn na ɛfata?
Fortenbaugh ne ne mfɛfo no de nkontaa ho nhwɛso buu sɛnea nnipa yɛɛ adwuma wɔ sɔhwɛ a nneɛma ba mu nkakrankakra no mu. Mfe kuw a ɛwɔ ase ha no kyerɛ sɛnea wɔn akontaabu no kɔɔ so; ɛnyɛ nkontaa a wɔanya wɔ yɛn sɛnkyerɛnne hwɛ sɔhwɛ no mu a wɔde mfe ho nsenia ayɛ. 1
| Mfe | Nea nhwehwɛmu no akontaabu kyerɛe | Nea ɛnkyerɛ |
|---|---|---|
| Mfe 10 kosi mmabun mfinimfini | Tumi no kɔɔ soro ntɛmntɛm, na mmuae nso bɛyɛɛ ntɛm | Bere tenten pɔtee a abofra bi betumi de adwene asi ade so |
| Mmabun mfe a edi akyiri kosi mfe aduannan mfiase | Tumi a wɔde si adwene so bere tenten no kɔɔ so nyaa nkɔanim nkakrankakra | Sɛ obi bua ntɛm paa a, ɛno kyerɛ sɛ ɔwɔ ahwɛyiye paa |
| Bɛyɛ mfe 43 akyi | Tumi a akontaabu no kyerɛe no so tewee, na mmuae bɛyɛɛ ahwɛyiye kɛse | Nsakrae a ɛba mpofirim wɔ awoda pɔtee bi da so |
Wɔn a wɔwɔ “adwene no asi so paa” kuw mu no, mfe 43.1 na na ɛyɛ beae a nkontaa a ɛda nsɛm no mu nsonsonoe adi no sesae; na 95% ahotoso ntam kwan no yɛ mfe 38.0–48.2. Beae a nkontaa sesa no yɛ nnipa kuw ho akontaabu a ebia ɛnte saa pɛpɛɛpɛ; ɛnyɛ bere a obiara bɛdu ho. Sukuu, sɛnea wɔyɛɛ sɔhwɛ no ne nnipa a wɔpaw wɔn nso ho hia. 1
02 / Fa tebea a ɛfata mu
Nea ɛka ho nkɛntɛnso
Adanse nkyerɛkyerɛmu bua asɛmmisa yi: “Nkɛntɛnso wɔ adeyɛ yi so anaa?” Ɛnhyɛ nkɔanim pɔtee bi ho bɔ. Sɛ Helibrain adanse gyinabea wɔ hɔ a, wɔka nnipa kuw ne nea wɔsusuw ho no ho. “Wɔmmuu ho nkontaa” kyerɛ sɛ yenni gyinabea a ɛne eyi hyia; ɛnkyerɛ sɛ nkɛntɛnso biara nni hɔ. Mfe ne mfiri ho nsɛm a wɔahu yɛ susuw ho adanse, ɛnyɛ ayaresa ho gyinabea.
Nna
Adanse paNkontaa a wɔakora so: sɛ obi annya nna koraa → bere a obi antumi amma mmuae wɔ sɔhwɛ a wɔhwɛ sɛnkyerɛnne mu.
Sɛ obi annya nna koraa a, ɛda adi sɛ ɛbɛma sɛnea ɔhwɛ sɛnkyerɛnne no ayɛ mmerɛw. Yɛn adanse dodow ho gyinabea a ɛfa eyi ho yɛ Mfinimfini; bere tenten ne mpɛn dodow a mmuae no bɛkyɛ gyina sɔhwɛ no ne bere a obi ankɔ nna no so. 7
Ahohia
Wɔnyɛɛ sɔhwɛ yi ho nseniaAhohia a ɛba prɛko pɛ ho nhwehwɛmu nkyerɛ nkɔso pɔtee bi a ɛfa sɛnea obi hwɛ sɛnkyerɛnne ho.
Ahohia tumi nya adwene dwumadi ahorow so nkɛntɛnso a ɛsono. Yɛmfa nea nhwehwɛmu kyerɛ wɔ adwene mu nkae ne adwuma sesa ho no nyɛ adanse a ɛkyerɛ sɛ ahwɛyiye nyinaa so tew. 8
Apɔw-mu-teɛteɛ
Adanse no nnuNkontaa a wɔakora so: adwene dwumadi nyinaa ho nkyekyɛmu, na ɛnyɛ ahwɛyiye sɔhwɛ yi.
Apɔw-mu-teɛteɛ ne adwene dwumadi ahorow ho akontaabu no mu awerɛhyem sua paa. Sɛ yɛde adwene dwumadi ahorow bɔ mu bu nkyekyɛmu a, ɛnkyerɛ sɛ obiara renya bere a mmuae bɛkyɛ kakraa bi wɔ browser sɔhwɛ mu. 9
Mfe
Mfe ho ntotohoAdanse a ɛfa adwuma pɔtee ho wɔ nkwa nna mu.
Tumi a obi de si adwene so bere tenten ne sɛnea ɔyɛ ahwɛyiye bere a obua no nni mfe ho nsakrae koro. Hwɛ mfomso ne mmuae a ɛkɔ so pɛpɛɛpɛ ne ahoɔhare ho; mfa mmuae a ɛyɛ nyaa nkyerɛ sɛ onni ahwɛyiye. 1
Ntetee ne ahomegye
Adanse no nnuNkontaa a wɔakora so: ahomegye tiawa → adwuma; nea ɛba no sesa gyina adwuma no so.
Ahomegye tiawa betumi aboa wɔ nneɛma bi mu, nanso ahoɔden a obi nya foforo no nkyerɛ sɛ mmuae pɛpɛɛpɛyɛ nso atu mpɔn. Ahomegye nkɛntɛnso wɔ adwuma so no nyɛ pɛpɛɛpɛ sɛnea mmara bi a ɛfa berekyerɛfo a wɔde di dwuma bere nyinaa bɛkyerɛ no. 10
Mfiri
Bere susuw ho adanseTebea a wɔde susuw adwuma no.
Mfiri no mmuae a ɛkyɛ betumi asesa mmuae bere a wɔsusu. Nneɛma a ɛtwetwe adwene, mfiri a wɔde hyɛ mmuae ne browser tab a wɔde asie no nso sesa nea nhyiam bi susuw; kyerɛw eyinom to hɔ bere a wode mmɔdenbɔ toto ho. 11
Dɛn na nkɔanim no trɛw kɔ so, na dɛn na ɛntrɛw kɔ so?
Tete ahokokwaw bi, afei sɔ nea ɛkyerɛ no hwɛ wɔ ɔkwan foforo so
Sɛ wode ahwɛ-sɛnkyerɛnne anaa ahosodi agodie bi bɔ ntetee a, ebetumi ama mmuae mmara a ɛwɔ mu ayɛ wo dea. Sɛ yebetumi aka sɛ ɛboa wɔ nneɛma afoforo mu a, ɛsɛ sɛ yɛde adwuma a wɔamfa antenetee no di dwuma, na yɛde nnipa kuw a ɛfata toto ho; sɛ yɛkyerɛ sɛ nkontaa a obi nya wɔ ntetee no mu kɔ soro nkutoo a, ɛnnɔɔso. Adwene ntetee ho nhwehwɛmu hwɛ nsonsonoe a ɛda sɛ obi sua adwuma bi ankasa ne nsɛm a emu nni den a ɛkyerɛ nkɔanim wɔ nneɛma nyinaa mu ntam. 12
Saa ara na biribi a ɛtwetwe w’adwene nyɛ ahwɛyiye sɔhwɛ a wɔahyɛ da ayɛ. Nnwinnade a ɛboa ma wodi nneɛma a ɛtwetwe adwene ho dwuma betumi aboa wo ama woakyerɛw nea wobɛsan ayɛ bere a wusan ba adwuma no ho nkaesɛm; nanso mfaso a ɛwɔ so ne sɛ, sɛ wosan ba a wubetumi ayɛ adwuma a ɛho hia no pɛpɛɛpɛ anaa. Simma dodow baako biara nni hɔ a ɛkyerɛ sɛ obiara bɛhwere saa bere no. Adwuma a wɔhwɛ wɔ beae a nnipa yɛ adwuma ne sɔhwɛ a wɔyɛ wɔ lab mu a ɛfa adwuma sesa ho no bua asɛmmisa ahorow. 13
Fa adwene si so berekyerɛfo, nneɛma a ɛtwetwe adwene ho nkrataa anaa adesua nhyehyɛe di dwuma ma adwuma bi, na hwɛ adwuma no ankasa sɛnea ɛkɔ. Sɛ adwuma no yɛ mmerɛw a, ebetumi aba sɛ tebea a woyɛɛ no mu asom dwoe anaa na woayɛ nhyehyɛe pa. Sɛ yɛbɛka sɛ adwinnade no ama w’adwene tumi a ɛwɔ wo mu akɔ soro a, ɛhwehwɛ nhwehwɛmu foforo.
03 / Sɔ hwɛ na fa toto ho
Sɔ wɔ Helibrain
Paw sɔhwɛ a ɛne asɛmmisa a wopɛ sɛ wubua no hyia. Sɛ wopɛ sɛ wuhu sɛnea wubetumi ayɛ krado wɔ twɛn a wɔyɛ komm mu a, sɔ adwene-siw-bere hwɛ; sɛ wopɛ sɛ wusi mmuae bi ano a, sɔ kɔ-anɔ-kɔ hwɛ; sɛ nsɛm a ɛsi akan rehaw wo a, sɔ Stroop hwɛ. Fa mmuae pɛpɛɛpɛyɛ ne ahoɔhare nyinaa toto ho, na kae sɛnea sɔhwɛ no tenten te.
Nnwinnade a ɛwɔ ase ha no boa ma woyɛ nhyiam nhyehyɛe na wudi nneɛma a ɛtwetwe adwene ho dwuma. Sɛ wopɛ nnyegyei bi, wode berekyerɛfo wowie dwumadi bi anaa woka sɛ wode w’adwene sii ade so a, ɛnyɛ adwene mu ahwɛyiye ho nsenia a wɔagye atom. Yɛn wɛbsaet no de eyinom ma sɛ akwan ahorow a wobɛfa so ahwehwɛ adwuma mu ne ayɛ adwuma ho nhyehyɛe; ɛnyɛ sɔhwɛ ahorow a wotumi de baako si foforo ananmu.
Sɔhwɛ ne agodie
Adwene a wɔde si biribi so bere sɔhwɛ
Sɛnea woyɛ krado ma sɛnkyerɛnne wɔ bere tenten mu.
Kɔ anaa nkɔ sɔhwɛ
Bua botae ho sɛnkyerɛnne, na nnya mmuae bere a biribi a ɛsono aba.
Stroop sɔhwɛ
Paw ink no kɔla bere a nsɛmfua a ɛne no nhyia wɔ hɔ.
Adwuma sesa ho sɔhwɛ
Di mmara a wɔde yɛ adwuma a ɛresesa no akyi.
Nsensanee a wɔtwe sɔhwɛ
Fa aniwa so hwehwɛ nneɛma, di dwuma nnidiso nnidiso, na sesa dwumadi.
Mmuae bere sɔhwɛ
Fa sɔhwɛ tiawa bi toto mmuae ahoɔhare ho; ɛnkyɛ sɛnea wɔsɔ ahwɛ sɛ obi tumi hwɛ sɛnkyerɛnne bere tenten.
Nnwinnade ne ntetee
Adwene si so berekyerɛfo
Yɛ nhyehyɛe ma adwuma bere ne ahomegye.
Adesua nhyiam nhyehyɛe
Paw ade a wubesua ne bere a wubetumi de asua.
Nneɛma a ɛtwetwe adwene ho nkrataa
Kyerɛw nsusuwii a ɛtwetwe adwene no to nkyɛn.
Adwuma mfiase boafo
Dannan adwuma a emu nna hɔ no ma ɛnyɛ ade a wubetumi ayɛ kan.
Adwuma a adwene si so ho akontaabu
Bu bere a wode bɛyɛ adwuma a biribiara rentwitware mu no.
Nhyiam bere akontaabu
Hwɛ bere a ɛda nhyiam ahorow ntam a wubetumi de ayɛ adwuma.
Adwene-si-so nnyegyei sɔhwɛ
Fa wo suahu toto nnyegyei tebea ahorow ho.
Adwene-si-so nnyegyei
Paw nnyegyei a ɛyɛ dɛ ma wo aso.
Mumuyɛ berekyerɛfo
Bu bere ma mumuyɛ; berekyerɛfo no nkyerɛ sɛ ɛma adwene dwumadi sesa.
Ahomegye ahomegyeɛ
Di ahomegyeɛ nhyehyɛe bi akyi, nanso mfa no nkyerɛ sɛ ɛyɛ ayaresa ma ahwɛyiye.
Nna ne adwene-si-so nsɛmhwɛfo
Hwɛ nhyehyɛe a wɔakora afi wo nsɛm mu; abusuabɔ nkyerɛ nea ɛde biribi bae.
Mmuae a ɛfa ho
- Sɛ nnyegyee na yɛte no na aniwa de hu no yɛ nea ɛma yɛyɛ biribi ntɛm a, nnyegyee no na ɛyɛ ntɛm? →
- Onipa dodow no ara adwene tumi si biribi so bere tenten sɛn? →
- So, wɔn a wɔka kasa abien yɛ Stroop sɔhwɛ no yiye sen afoforo? →
- Kafein betumi ama mmuae bere atu mpɔn? →
- So nnipa betumi ayɛ nneɛma pii bere koro? →
- Stroop sɔhwɛ no betumi ahu ADHD? →
- So ahome kakra boa adwene a wɔde si biribi so? →
- So sɛ biribi twa wo adwene mu a, egye simma 23 ankasa ansa na woasan de w'adwene asi adwuma no so? →
- Adɛn nti na me mmuae bere yɛ nyaa wɔ fon so sen kɔmputa so? →
- Ɛyɛ dɛn na mmuae bere sesa bere a mfe rekɔ anim? →
- Mmuae bere sɔhwɛ no, mmɔdenbɔ dodow sɛn na ɛma nea efi mu ba no yɛ nea wobetumi de anya ahotoso? →
- So onipa betumi de mmuae ama wɔ bere a ennu millisekɔn 100 mu? →
- Ɛsono bɛn na ɛda mmuae bere a ɛyɛ mmerɛw ne nea ɛhwehwɛ sɛ wopaw ntam? →
- Nna nna na nna a wonnyae no brɛ mmuae bere? →
- Mmuae bere pa yɛ dɛn? →
- Stroop sɔhwɛ mu abasobɔde bɛn na ɛyɛ papa? →
- Dɛn ne adwene mu twa a ɛba ntɛm no, na ɛkyɛ bere tenten sɛn? →
- Adɛn nti na Stroop sɔhwɛ no yɛ den? →
Nsɛmmisa a wɔtaa bisa
Nkontaa sɛ adwene si so tenten yɛ sikɔne 8 yɛ nyansahu mu gyinapɛn anaa?
Bere dodow baako pɛ nni hɔ a ɛkyerɛ adwene-si-so wɔ sɔhwɛ ahorow nyinaa mu. Sɛnea obi yɛ krado bere tenten, kenkan ade, na ɔpaw nsɛm a ɛho hia no hwehwɛ susudua ahorow. 2
Sɛ mmuae yɛ nyaa a, ɛkyerɛ sɛ obi nni ahwɛyiye anaa?
Ɛnyɛ bere nyinaa. Sɛ obi bu nneɛma ho akontaa yiye ansa na wabua a, mmuae betumi ayɛ nyaa nanso ɛda so yɛ pɛpɛɛpɛ. Mfe ho nhwehwɛmu no hwɛɛ ɔkwan a obi faa so bua no ne ne tumi no mu nsonsonoe. 1
Saa agodie yi betumi ahu sɛ obi wɔ ADHD anaa?
Dabi. Adwene-siw-bere anaa Stroop agodie tiawa rentumi mfa abakɔsɛm, nhwehwɛmu a ɛkɔ akyiri ne ayaresa ho ntease a ɛho hia ma yare ho hu mma. 14
Nhwehwɛmu fibea ahorow
Nkitahodi no de wo kɔ DOI anaa fibea no ankasa kyerɛwtohɔ so. Nhwehwɛmu mu ntotoho no kyerɛ nnwuma a wɔaka ho asɛm no; ɛnyɛ adanse sɛ yɛagye yɛn browser mu nkyerɛase atom.
- Fortenbaugh et al. (2015). Sustained Attention Across the Life Span in a Sample of 10,000.
- Petersen & Posner (2012). The Attention System of the Human Brain: 20 Years After.
- Scarpina et al. (2017). The Stroop Color and Word Test.
- Basner et al. (2011). Maximizing Sensitivity of the Psychomotor Vigilance Test (PVT) to Sleep Loss.
- Dux et al. (2009). The attentional blink: A review of data and theory.
- Hedge et al. (2017). The reliability paradox: Why robust cognitive tasks do not produce reliable individual differences.
- Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
- Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
- Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
- Albulescu et al. (2022). "Give me a break!" A systematic review and meta-analysis on the efficacy of micro-breaks for increasing well-being and performance.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
- Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.
- Mark et al. (2005). No task left behind?.
- International Test Commission (2001). International Guidelines for Test Use.