01 / Sobanukirwa
Icyo ari cyo
Gukomeza gukurikirana umukoro no guhitamo icyo witaho
Kwita ku kintu igihe kirekire bivuga gukomeza kuzirikana intego y’umukoro uko igihe gihita, n’iyo haba hari igihe nta byinshi byo gukora. Kwita ku kintu cy’ingenzi bivuga gushyira imbere amakuru akenewe igihe ahanganye n’andi makuru. Bityo umukoro wo kureba niba hari ikimenyetso kigaragaye ahantu hatuje n’umukoro wo gutandukanya ibara n’ijambo bivuga ibintu bitandukanye. Amanota make kuri umwe muri yo ntapima iminota umuntu ashobora kumara yibanze ku bikorwa byose. 2
Uburyo bworoshye bwo gusobanura imikorere yabyo butandukanya uburyo bwo gukanguka no kwitegura, kwerekeza ku makuru no kugenzura uko usubiza. Imikorere y’uduce tw’ubwonko two hepfo no hagati igira uruhare mu gukanguka, igafatanya n’imiyoboro yo mu ruhanga no mu gice cyo hejuru y’ubwonko ishinzwe kwita ku bintu; iyo miyoboro ikoresha ibice by’ibyumviro bihuye n’ibyo urimo gukora. Ibi ni ibisobanuro rusange bifasha, si ikarita ihuza amanota y’ikizamini kimwe n’agace kamwe k’ubwonko. 2
Umukoro wacu wo kwita ku kintu upima uko uba witeguye kwakira ibimenyetso. Umukoro wa go/no-go wongeraho kwifata ntusubize, mu gihe uwa Stroop wongeraho amagambo n’amabara bihanganye. Umuntu ashobora kuba mwiza mu kureba ibimenyetso biza rimwe na rimwe ariko agateshwa umutwe n’amagambo avuguruzanya, cyangwa bikaba ibinyuranye. Kugira ngo usobanukirwe neza, reba ibisabwa na buri mukoro aho kubihuriza mu manota rusange yo kwibanda atagira ibisobanuro. 3
Uko tugipima
| Umukoro uzwi | Icyo usaba cyane | Ibyo urebera hamwe |
|---|---|---|
| Umukoro wo kwitegura ibimenyetso mu bwenge no mu ngingo z’umubiri | Komeza kwitegura kwakira ibimenyetso bitunguranye | Umuvuduko usanzwe wo gusubiza, ibisubizo bitinze n’igihe utitaye ku bimenyetso |
| Umukoro wo gukomeza gusubiza | Subiza kenshi mu gihe ureba niba hari ibidasanzwe | Ibyo wabonye, ibyacitse, ibisubizo by’ikinyoma no guhorana umuvuduko umwe wo gusubiza |
| Umukoro wa Stroop | Hitamo ibara ry’ino nubwo ijambo rihabanye na ryo | Ukuri kw’ibisubizo n’ingaruka zo kurangazwa n’amakuru ahanganye |
| Kwerekana amashusho yihuta akurikirana | Hitamo ibimenyetso bigaragara bikurikiranye hafi | Ukuri ku kimenyetso kiza nyuma, bitewe n’uko wabonye icya mbere |
Umukoro upima kwita ku kintu igihe kirekire ugomba kumara igihe gihagije kugira ngo impinduka zigaragare. Mu bushakashatsi ku bitotsi, igipimo cyo kwita ku kimenyetso no kumara igihe ugerageza bigenwa n’uburyo bwihariye bw’ubushakashatsi; si ibipimo ngenderwaho rusange byo gusuzuma indwara. Umukino wacu mugufi ntugomba gufatwa nk’ikizamini cya PVT cyo muri laboratwari cyakoreshejwe mu kwemeza ingaruka zo kubura ibitotsi. 4
Kudashobora kubona vuba ikimenyetso cya kabiri ni urundi rugero rwerekana ko ibisubizo biterwa n’umukoro: mu bihe bimwe na bimwe byo kwerekana amashusho yihuta, kubona ikimenyetso kimwe bituma by’akanya gato bigorana kuvuga ikindi cyakurikiyeho. Ibyo ntibivuga ko ubwonko buzima buri gihe iyo ibintu bibiri bibaye hafi mu buzima busanzwe. 5
Itandukaniro riri hagati y’amanota y’ibice bibiri bishobora kutizewe nk’uko igisubizo kimenyerewe cy’ubushakashatsi kibigaragaza. Kuba impuzandengo y’ingaruka za Stroop mu itsinda ry’abantu yizewe ntibivuga ko amanota y’umuntu ku giti cye yo mu mukoro mugufi azamushyira ku mwanya umwe buri gihe. 6
Imyaka n’amanota fatizo: ni irihe gereranya rikwiye?
Fortenbaugh na bagenzi be basesenguye uko abantu bakora umukoro wo gukomeza gusubiza, aho ibimenyetso bizamuka buhoro buhoro. Ibyiciro by’imyaka biri hasi bigaragaza uko imikorere yabazwe muri ubwo bushakashatsi; si ibipimo fatizo by’amanota kuri test yacu yo kureba ibimenyetso. 1
| Igihe cy’imyaka | Ibyagaragajwe n’icyitegererezo cy’ubushakashatsi | Ibyo bidashimangira |
|---|---|---|
| Imyaka 10 kugeza hagati mu bwangavu | Ubushobozi bwiyongera vuba, kandi abantu bagatangira gusubiza vuba | Igihe ntarengwa gihamye umwana ashobora kwita ku kintu |
| Impera z’ubwangavu kugeza mu ntangiriro z’imyaka 40 | Ubushobozi bwo gukomeza kwita ku kintu bukomeza kwiyongera buhoro | Ko usubiza vuba kurusha abandi ari we wita cyane ku kintu |
| Nyuma y’imyaka igera kuri 43 | Ubushobozi bwabazwe buragabanuka, ariko uburyo bwo gusubiza bukarushaho kwitonda | Impinduka itunguranye ku isabukuru runaka |
Mu isesengura ry’igihe umuntu “yibanda ku mukoro”, imyaka y’ihinduka ry’imikorere yabazwe yari 43.1, kandi 95% by’intera y’icyizere yari hagati ya 38.0–48.2. Iyo myaka y’ihinduka ni igereranya ry’icyitegererezo cy’abantu bose, rifite ukutamenya neza; si igihe ntarengwa cy’umuntu ku giti cye. Amashuri, uko umukoro uteye n’uko abantu batoranyijwe na byo bigira uruhare. 1
02 / Shyira mu mimerere yabyo
Ibibigiraho ingaruka
Ibyiciro by’ibimenyetso bisubiza ikibazo ngo “ese iki gisubizo cyagize ingaruka kuri iki gipimo?” Ntibisezeranya inyungu runaka. Iyo hari igipimo cy’ibimenyetso kuri Helibrain, itsinda n’igisubizo kirebwa bigumana isano. “Nta cyiciro cyashyizweho” bivuga ko nta gipimo gihuye n’iki kibazo dufite; ntibivuga ko nta ngaruka zihari. Ibyagaragaye ku myaka no ku bikoresho ni ibimenyetso byerekeye gupima, si ibyiciro by’ubuvuzi.
Ibitotsi
Ibimenyetso bifatikaIgipimo cyabitswe: kubura ibitotsi byose → kutabona ibimenyetso kubera kutaba maso.
Kubura ibitotsi byose bishobora gutuma umuntu ataba maso neza. Igipimo cyacu gihuye n’ubu bushakashatsi kiri Giciriritse; ubukana n’incuro umuntu atabona ibimenyetso biratandukana bitewe n’ikizamini n’igihe yamaze adasinziriye. 7
Imihangayiko
Nta gipimo cyashyizweho kuri uyu mukoroIbyagaragaye ku mihangayiko y’akanya gato ntibitanga ingaruka imwe ku guhora umuntu yiteguye.
Ingaruka z’imihangayiko ziratandukana bitewe n’ubushobozi bwo kugenzura umuntu arimo gupima. Ntabwo duhindura ibyagaragaye ku kwibuka no gukoresha amakuru no guhinduranya imirimo ngo tubyite igipimo ku kwita ku kintu mu buryo bwose. 8
Imyitozo ngororamubiri
Ibimenyetso bidahagijeIgipimo cyabitswe: ubushobozi bwo gutekereza muri rusange, buhuriweho mu bushakashatsi bwinshi; si uyu mukoro wo kwita ku kintu.
Igipimo rusange cy’ingaruka z’imyitozo ngororamubiri ku bushobozi bwo gutekereza kiri hasi cyane. Impuzandengo ivanga ubushobozi butandukanye ntisezeranya ko umuntu azajya atabona ibimenyetso bike mu mukino wo kuri mushakisha. 9
Imyaka
Igereranya ry’imyakaIbimenyetso by’umwihariko ku mukoro mu gihe cy’ubuzima.
Ubushobozi bwo gukomeza kwita ku kintu n’uburyo bwo kwitonda usubiza bigira uko bihinduka n’imyaka gutandukanye. Reba amakosa n’uko ibisubizo bihoraho hamwe n’umuvuduko, aho gufata gusubiza buhoro nk’ikimenyetso cyo kutita ku kintu. 1
Imyitozo n’akaruhuko
Ibimenyetso bidahagijeIgipimo cyabitswe: uturuhuko tugufi → imikorere; ingaruka zirahinduka bitewe n’umukoro.
Uturuhuko tugufi dushobora gufasha kuri bimwe mu bikorwa, ariko kumva ufite ingufu nyinshi si kimwe no gukora neza kurushaho. Ingaruka z’akaruhuko ku mikorere ntizigaragara kimwe nk’uko itegeko rimwe ry’igihe cyo kuruhuka kuri bose ryabivuga. 10
Ibikoresho
Ibimenyetso ku giheIbihe bipimirwamo.
Ubukererwe bw’igikoresho bushobora guhindura igihe gipimwa mbere yo gusubiza. Ibigutesha umutwe, guhindura uko winjiza igisubizo cyangwa gufungura indi tab nabyo bihindura ibyo umukino upima; ubyandike igihe ugereranya ibisubizo. 11
Ni ibihe byo wize ushobora gukoresha ahandi, kandi ni ibihe udashobora?
Itoze ubuhanga, hanyuma ugenzure ukwawo ibyo uvuga ku nyungu zabwo
Kwitoza umukino wo gukurikirana ibimenyetso cyangwa kwifata bishobora gutuma umenyera amategeko yo gusubiza. Kugira ngo werekane ko hari inyungu yagutse bisaba gupima umukoro utigeze witoza no kuwugereranya n’itsinda rikwiye; kwerekana gusa ko amanota yo mu mukino witoje yiyongereye ntibihagije. Isuzuma ry’imikino itoza ubwonko ritandukanya kwiga umukoro neza n’ibindi birego bidafite ibimenyetso bikomeye by’uko ubushobozi muri rusange bwiyongera. 12
Nubwo bimeze bityo, ikintu kigutesha umutwe si ikizamini cyagenzuwe cyo gupima kwita ku kintu. Igikoresho kigufasha gucunga ibikubuza gishobora kugufasha kwandika aho ugarukira, ariko akamaro kacyo kagomba kureberwa ku kuba usubira ku kazi k’ingenzi kandi ugakora neza. Nta mubare w’iminota rusange buri muntu atakaza. Kwitegereza abantu ku kazi no gukora ubushakashatsi bwo guhinduranya imirimo muri laboratwari bisubiza ibibazo bitandukanye. 13
Koresha isaha yo kwibanda, agakarita ko gushyiraho ibikurangaza ku ruhande cyangwa umushinga w’amasomo mu gutegura umurimo no gucunga ibigutesha umutwe. Niba uwo murimo urushijeho koroha, bishobora kuba byatewe n’uko ahantu ukorera harushijeho kuba heza cyangwa gahunda ikarushaho kumvikana. Kuvuga ko igikoresho cyongereye ubushobozi bw’ibanze bwo kwita ku kintu byasaba ubushakashatsi bwihariye.
03 / Gerageza ugereranye
Gerageza kuri Helibrain
Hitamo umukoro ujyanye n’ikibazo ushaka gusubiza. Niba ushaka kumenya niba ushobora gutegereza ikimenyetso ahantu hatuje, koresha umukoro wo kwita ku kintu igihe kirekire; niba ushaka kumenya niba ushobora kwifata ntukore igikorwa wari witeguye gukora, gerageza go/no-go; niba amakuru ahanganye, gerageza Stroop. Gereranya ukuri n’umuvuduko, kandi uzirikane igihe umukoro wamara.
Ibikoresho bifatika bikurikira bifasha gutegura igihe ukorera no gucunga ibigutesha umutwe. Guhitamo amajwi ukunda, kurangiza igihe wari wateganyije cyangwa kwivugaho ko wibanze si ibipimo by’amanota fatizo yo kwita ku kintu. Urubuga rwacu rutanga ibi nk’uburyo butandukanye bwo kureba uko ukora no gutunganya akazi, si ibizamini bisimburana.
Ibizamini n’imikino
Ikizamini cy’igihe ushobora gukomeza kwita ku kintu
Gupima uko ukomeza kwitegura kwakira ibimenyetso mu gihe runaka.
Ikizamini cyo kumenya igihe cyo gukora n’igihe cyo kutagikora
Subiza ku bimenyetso ugomba gukurikira, ariko wirinde gusubiza ku bidakenewe.
Ikizamini cya Stroop
Hitamo ibara ry’ino mu gihe hari amagambo avuguruzanya.
Ikizamini cyo guhinduranya imirimo
Komeza gukora neza igihe itegeko rireba umukoro rihindutse.
Ikizamini cyo guhuza utudomo dukurikirana
Huza gushakisha amakuru n’ibikorwa bikurikirana no guhinduranya.
Ikizamini cy’igihe cyo kugira icyo ukora
Igereranya rigufi ry’umuvuduko wo gusubiza; rimara igihe gito kurusha isuzuma ryo gukomeza kuba maso.
Ibikoresho n’imyitozo
Isaha yo kwibanda
Teganya igihe cyo gukora n’akaruhuko.
Umushinga w’igihe cyo kwiga
Hitamo icyo wiga n’igihe gishoboka cyo kukyigaho.
Agakarita ko gushyiraho ibikurangaza ku ruhande
Andika ibitekerezo bikurangaza kugira ngo ubyishyire ku ruhande.
Uburyo bwo gutangiza umukoro
Hindura umukoro utumvikana neza mo igikorwa cya mbere.
Igikoresho cyo guteganya igihe cyo gukora nta nkomyi
Teganya ibihe byo gukora utarangazwa.
Igikoresho cyo kubara igihe cy’inama
Reba igihe ufite hagati y’inama.
Ikizamini cy’amajwi afasha kwibanda
Gereranya uko wumva umeze mu gihe wumvise amajwi atandukanye.
Amajwi afasha kwibanda
Hitamo amajwi yo mu byo wumva, uyumve ku rugero rutakubangamiye.
Isaha yo gutekereza utuje
Pima igihe cyo kwitoza; iyo saha si ikimenyetso cy’ingaruka ku mikorere y’ubwonko.
Umukoro wo guhumeka
Kurikiza umuvuduko wo guhumeka utawufata nk’uburyo bwo kuvura ikibazo cyo kwita ku kintu.
Igikoresho cyo kureba amakuru y’ibitotsi no kwibanda
Reba uko amakuru yawe bwite agenda ahinduka; isano iri hagati y’ibintu ntigaragaza ko kimwe gitera ikindi.
Ibisubizo bifitanye isano
- Ese igihe cyo kugira icyo ukora umaze kumva kiba kigufi kurusha umaze kubona? →
- Ikigereranyo cy’igihe umuntu ashobora gukomeza kwita ku kintu kingana iki? →
- Ese abantu bavuga indimi ebyiri bitwara neza kurushaho mu kizamini cya Stroop? →
- Ese kafeyine ituma umuntu agira icyo akora vuba? →
- Ese koko abantu bashobora gukora imirimo myinshi icyarimwe? →
- Ese ikizamini cya Stroop gishobora gusuzuma ADHD? →
- Ese gufata akaruhuko gato byongera ubushobozi bwo kwita ku kintu? →
- Ese koko bisaba iminota 23 kugira ngo wongere kwibanda nyuma yo kurangazwa? →
- Kuki igihe cyanjye cyo kugira icyo nkora kiba kirekire kuri telefoni kurusha kuri mudasobwa? →
- Igihe cyo gusubiza ku kimenyetso gihinduka gute uko imyaka yiyongera? →
- Ni igerageza ringana iki rituma ikizamini cy’igihe cyo kugira icyo ukora cyizerwa? →
- Ese igihe umuntu afata kugira ngo asubize gishobora kuba munsi ya milisekondi 100? →
- Itandukaniro riri hagati y’igihe cyo kugira icyo ukora mu buryo bworoshye n’igihe cyo guhitamo icyo ukora ni irihe? →
- Kubura ibitotsi bigabanya umuvuduko wo kugira icyo witabira ku rugero rungana iki? →
- Igihe cyiza cyo kugira icyo ukora umaze kubona ikimenyetso kiba kingana iki? →
- Amanota meza mu Ikizamini cya Stroop ni ayahe? →
- Guhuma kw’icyerekezo biturutse ku kwibanda ni iki, kandi bimara igihe kingana iki? →
- Kuki ikizamini cya Stroop kigora? →
Ibibazo bikunze kubazwa
Kwita ku kintu amasegonda 8 ni igipimo fatizo cya siyansi?
Nta gihe kimwe abantu bose bashobora kwitaho mu mikoro yose. Gukomeza kwitegura, gusoma no guhitamo amakuru y’ingenzi bisaba ibipimo bitandukanye. 2
Gusubiza buhoro bivuga ko umuntu atita ku kintu neza?
Si ngombwa. Kwitonda bishobora gutuma umuntu asubiza buhoro ariko agakomeza gusubiza neza. Ubushakashatsi bwakurikiranye impinduka mu myaka bwatandukanyije ingamba zo gusubiza n’ubushobozi. 1
Iyi mikino ishobora gusuzuma ADHD?
Oya. Umukino mugufi wo kwita ku kintu cyangwa wa Stroop ntushobora gutanga amateka y’ubuzima, isuzuma rirambuye n’ubusobanuro bw’inzobere bikenewe kugira ngo indwara isuzumwe. 14
Amasoko
Ihuza rijyana ku mwirondoro w’umwimerere wa DOI cyangwa ku nyandiko y’aho isoko ryatangajwe. Igereranya rishingiye ku bushakashatsi risobanura imikoro yavuzwe, ntirigaragaza ko verisiyo zacu zo muri mushakisha zemejwe n’ubushakashatsi.
- Fortenbaugh et al. (2015). Sustained Attention Across the Life Span in a Sample of 10,000.
- Petersen & Posner (2012). The Attention System of the Human Brain: 20 Years After.
- Scarpina et al. (2017). The Stroop Color and Word Test.
- Basner et al. (2011). Maximizing Sensitivity of the Psychomotor Vigilance Test (PVT) to Sleep Loss.
- Dux et al. (2009). The attentional blink: A review of data and theory.
- Hedge et al. (2017). The reliability paradox: Why robust cognitive tasks do not produce reliable individual differences.
- Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
- Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
- Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
- Albulescu et al. (2022). "Give me a break!" A systematic review and meta-analysis on the efficacy of micro-breaks for increasing well-being and performance.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
- Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.
- Mark et al. (2005). No task left behind?.
- International Test Commission (2001). International Guidelines for Test Use.