01 / Sobanukirwa
Icyo ari cyo
Umwanya wo gukorera mu bwenge, ufashijwe n’ibyo usanzwe uzi
Kwibuka nimero ya telefoni akanya gato ni ukuyibika mu bwenge. Kuyihinduranya, kuyihuza n’undi mubare cyangwa gusimbuza umubare wayo wa mbere bisaba no kugenzura uko uyikoresha. Kwibuka no gukoresha amakuru bitanga uwo mwanya w’igihe gito ufasha gukora ibyo. Ubumenyi umaze igihe ufite bugufasha gukoresha amagambo, ibishushanyo n’ingamba umenyereye; ni yo mpamvu urukurikirane rumwe rushobora korohereza umuhanga kurusha utangiye. Ubushobozi bugenderana n’uko amakuru agabanywamo ibice bifite icyo bisobanuye. 2
Mu buryo bworoshye bwo gusobanura imikorere y’ubwonko, imiyoboro yo mu ruhanga no mu gice cyo hejuru cy’ubwonko ifasha kugumana intego no kuyoboresha ibitekerezo, mu gihe imiyoboro y’ibyumviro n’ururimi ifasha kumva amakuru yihariye. Nta gasanduku kamwe k’ubwonko kabikamo ibyo wibuka mu gihe gito, kandi amanota yo kuri mushakisha ntatubwira agace k’ubwonko kari gakora cyane. Kwifata no kugenzura ibyo ukora bifitanye isano no kwibuka no gukoresha amakuru, ariko si amagambo asimburana asobanura buri mukoro ugoye. 3
Helibrain igufasha kureba ubwo bushobozi mu buryo butandukanye. Ikizamini cyo kwibuka imibare gisaba gusubiramo urukurikirane; umukino wa N-back ugusaba kureba niba ikintu kigaragaye ubu gihuye n’icyagaragaye mbere; imikino y’ibyo wabonye n’iy’uruhererekane ikoresha imyanya. Itandukaniro riri hagati y’iyo mikino ni ryo ry’ingenzi kurusha kureba amanota asa n’aho ari menshi. Ushobora gutsinda cyane mu mukino umwe ariko ukagira amanota asanzwe mu wundi, kandi ibyo byombi bikaba ari ibisubizo nyabyo. 4
Uko tugipima
| Ubwoko bw’umukoro | Icyo abashakashatsi basaba | Ibindi amanota agenderaho |
|---|---|---|
| Gusubiramo imibare uko yakurikiranye | Subiramo mu buryo bumwe urukurikirane rw’imibare wavuzwe | Kumva, gusubiramo mu mutwe, umuvuduko wo kuyerekana n’itegeko ryo guhagarika |
| Kwibuka mu gihe ukora undi mukoro | Wibuke ibintu mu gihe ukemura ibibazo bibisobekeranye | Ibisabwa byo kubika amakuru no kuyakoresha |
| N-back | Gereranya buri kintu n’icyatanzwe mbere | Kuvugurura amakuru, kumenya icyo wabonye no gufata icyemezo cyo gusubiza |
| Kureba niba ishusho yahindutse | Hitamo niba urukurikirane wari wibutse rwahindutse | Umubare w’ibintu, itandukaniro rigaragara n’ugukeka |
Ibi ni ibipimo bifitanye isano, ariko ntibipimirwa ku rugero rumwe. Imikino yo kwibuka mu gihe ukora undi mukoro n’iya N-back bihuriye gusa ku gice cy’ubutandukane bw’abantu ku giti cyabo. Kwita urwego rwo hejuru rwa N-back ngo ni urugero rwo kwibuka imibare, cyangwa kuruhinduramo amanota ya IQ, byirengagiza igenzura ryakwemeza ko ibyo bipimo bihuye. 4
Umukino wacu wo kwibuka imibare uyireba kuri ecran; si uburyo bwo kuyumva bwakoreshejwe mu bushakashatsi bwa Woods na bagenzi be ku kwibuka imibare. Ubushakashatsi bwabo bwerekana ko umubare munini w’imibare ushobora gusubiramo, umubare w’ibisubizo byose nyabyo n’ikigereranyo gihuza ibipimo by’imibare bigenda bihinduka, bishobora gutanga ibisubizo bitandukanye no mu bwoko bumwe bw’umukoro. Buri gihe jyanisha igisubizo n’itegeko n’uburyo amanota yabazwe. 5
Imyaka n’amanota fatizo: ni irihe gereranya rikwiye?
Imbonerahamwe ikurikira igaragaza amanota yapimwe ku gipimo rusange yo kwibuka imibare, si umubare w’imibare, mu itsinda ry’Abashinwa ryakoreshejwe mu bushakashatsi bwa Ye na bagenzi be. Igipimo cyashyizweho hashingiwe ku bantu 723 bose, ku buryo impuzandengo ari 10 n’itandukaniro risanzwe ari 3; izo mpuzandengo z’amatsinda y’imyaka ntizapimwe ukwazo hagendewe ku myaka. Abitabiriye bari abantu bakuru bafite imyaka 18–59 basoma Igishinwa cya Mandarin. 6
| Imyaka | Impuzandengo y’amanota yapimwe | Itandukaniro risanzwe |
|---|---|---|
| 18–29 | 11.22 | 2.87 |
| 30–39 | 9.89 | 2.92 |
| 40–49 | 9.13 | 2.77 |
| 50–59 | 8.93 | 2.84 |
Aho byavuye: imbonerahamwe y’amatsinda y’imyaka mu nyandiko y’ubushakashatsi, igice A. Amashuri wize n’uburyo bwihariye bwo gupima kwibuka imibare na byo bigira uruhare. Nta mibare yo muri iyi mbonerahamwe yakwereka umwanya umuntu afite mu manota ya Helibrain. Ubundi bushakashatsi bunini bwakorewe kuri interineti bwasanze imikino yo kwibuka no gukoresha amakuru igera ku rwego rwo hejuru hafi y’imyaka 30; ibyo bigaragaza ko umukoro n’itsinda byatoranyijwe bihindura uko amanota agenda ahinduka. Ibi ni igereranya ry’amatsinda, si ubuhanuzi bw’ibizaba ku muntu ku giti cye. 7
02 / Shyira mu mimerere yabyo
Ibibigiraho ingaruka
Ibyiciro by’ibimenyetso bisubiza ikibazo ngo “ese iki gisubizo cyagize ingaruka kuri iki gipimo?” Ntibisezeranya inyungu runaka. Iyo hari igipimo cy’ibimenyetso kuri Helibrain, itsinda n’igisubizo kirebwa bigumana isano. “Nta cyiciro cyashyizweho” bivuga ko nta gipimo gihuye n’iki kibazo dufite; ntibivuga ko nta ngaruka zihari. Ibyagaragaye ku myaka no ku bikoresho ni ibimenyetso byerekeye gupima, si ibyiciro by’ubuvuzi.
Ibitotsi
Ibimenyetso bifatikaIgipimo cyabitswe: kubura ibitotsi byose → ukuri mu kwibuka no gukoresha amakuru; ahanini abantu bakuru bafite ubuzima bwiza.
Ushobora kunanirwa kwibuka no gukoresha amakuru neza nyuma yo kubura ibitotsi byose. Igipimo cyerekana niba hari ibimenyetso ni Giciriritse; ntikivuga uko amanota yawe azahinduka nyuma y’ijoro rimwe waryamye igihe gito. 8
Imihangayiko
Ibimenyetso bikeIgipimo cyabitswe: imihangayiko y’akanya gato → kwibuka no gukoresha amakuru.
Imihangayiko iterwa mu bushakashatsi ishobora kubangamira kwibuka no gukoresha amakuru, cyane cyane iyo umukoro ugoye. Igipimo cyacu gihuye n’ubu bushakashatsi kiri Hasi; ingaruka ziterwa n’ikintu gitera imihangayiko n’igihe umukoro ukorewe. 9
Imyitozo ngororamubiri
Ibimenyetso bidahagijeIgipimo cyabitswe: imyitozo ngororamubiri muri rusange, ihurijwe hamwe → ubushobozi bwo gutekereza muri rusange.
Icyizere dufitiye igipimo cyacu rusange cy’imyitozo ngororamubiri kiri hasi cyane. Ntigishobora kwemeza ko umuntu ufite ubuzima bwiza azunguka ubushobozi bwo kwibuka no gukoresha amakuru ku rugero rushobora guhanurwa, cyangwa ngo cyemeze ko isuzuma ryacu ry’imyitozo ari ubushakashatsi bugereranya amatsinda. 10
Imyaka
Igereranya ry’imyakaIbyagaragaye mu bipimo; si igipimo cy’ingaruka z’uburyo bwo kuvura cyangwa kwitoza.
Koresha itsinda ry’igereranya ryakoresheje umukoro, uburyo bwo kubara amanota n’ibindi biranga abantu bihuye n’ibyawe. Imbonerahamwe y’imyaka hano itanga amakuru yo kugereranyaho, si itegeko rivuga ko buri wese atakaza ubushobozi bungana. 6
Imyitozo
Ibimenyetso bidahagijeIgipimo cyabitswe: kwimura ibyo wungukiye mu myitozo yo kwibuka no gukoresha amakuru ukabishyira mu yindi mikoro y’ubwo bushobozi.
Kongera amanota mu mukoro witoje bitandukanye no kuyongera mu yindi mikoro. Igipimo cyacu cyo kwimura inyungu mu mikoro isa n’uwo witoje kiri hasi cyane; ingamba umenyereye n’amakuru wasubiyemo kenshi bishobora kuzamura amanota y’umukino, ariko ntibivuze ko ubushobozi bwawe muri rusange bwiyongereye. 11
Ibikoresho
Ibimenyetso ku giheIbyagaragaye mu bipimo; si igipimo cy’ingaruka z’uburyo bwo kuvura cyangwa kwitoza.
Uko amakuru agaragara kuri ecran n’igihe igikoresho gifata mu kwakira ibyo ukoze bishobora gutandukana bitewe n’igikoresho. Koresha igikoresho n’uburyo bumwe mu bigeragezo bisubirwamo, cyane cyane iyo igihe cyo kwerekana amakuru cyangwa umuvuduko wo gusubiza bigira uruhare. 12
Ni ibihe byo wize ushobora gukoresha ahandi, kandi ni ibihe udashobora?
Ibyo wunguka bigira aho bigarukira
Kwiga umukoro bishobora gutuma urushaho kuwukora neza. Ikibazo gikomeye ni ukumenya niba ubwo buhanga bwakwifashishwa no mu mikoro mishya ikoresha imikorere isa. Ubushakashatsi ku myitozo ya N-back bwerekana ko inyungu zigenda zigabanuka uko igisubizo gipimwa kirushaho gutandukana n’umukoro witojwe. Ntibikwiye rero gufata urwego rwo hejuru wagezeho mu mukino nk’ikimenyetso cy’uko ubushobozi bwo gutekereza muri rusange bwiyongereye. 11
Kwimura inyungu kure bivuga gutera imbere mu bindi bintu bitandukanye cyane, urugero ubwenge, gutsinda mu mashuri cyangwa gukora neza imirimo ya buri munsi. Isesengura rinini ry’ubushakashatsi ku myitozo yo kwibuka no gukoresha amakuru ntiryabonye ibimenyetso bifatika by’inyungu rusange zo kwimurira ubushobozi mu bindi bintu bitandukanye cyane. Bityo imikino ya Helibrain itanga uburyo bwo kwitoza no kureba uko ukora umukoro; ntituyigaragaza nk’uburyo bwo kongera ubwenge. 13
Hari itandukaniro rifatika hagati yo kongera ubushobozi bwawe no kugabanya ibyo umukoro ugusaba. Inyandiko, igishushanyo cyangwa kubara intambwe ku yindi ku rupapuro bishobora kugabanya amakuru ukeneye kugumana mu bwenge. Gukoresha igikoresho gifasha hanze ni ingirakamaro, ariko ntibigaragaza ko cyongereye ubushobozi bwo kwibuka. Ikarita y’ibitekerezo n’ibikoresho byacu byo kwiga bifasha gutunganya umukoro; akamaro kabyo kagomba kugenzurwa kuri uwo mukoro ubwawo.
03 / Gerageza ugereranye
Gerageza kuri Helibrain
Banza ukoreshe umukoro wo kubika amakuru, n’undi wo kuyavugurura, hanyuma usome ibisobanuro bya buri mukoro ukwawo. Andika uburyo wasubije, niba wasubiraga amakuru mu ijwi cyangwa warayashyize mu matsinda, n’uko wari umenyereye umukoro. Amanota meza cyane wabonye nyuma yo kugerageza kenshi asubiza ikibazo gitandukanye n’amanota asanzwe yo mu nshuro ya mbere.
Amakarita akurikira atandukanya kwitoza umukoro ubwawo no gukoresha ibikoresho bigufasha gutunganya amakuru. Ntabwo ashingira ku gipimo kimwe cy’amanota y’ijanisha yo kwibuka no gukoresha amakuru. Niba ushaka kwigereranya uko igihe gihita, kora mu bihe bisa kandi ushake uko amanota agenda ahinduka mu bigeragezo bitandukanye, aho kwishingikiriza ku mukino umwe watsinze cyane.
Ibizamini n’imikino
Ikizamini cyo kwibuka imibare
Kwibuka urukurikirane rw’imibare ureba kuri ecran; si kimwe no kuyumva.
Ikizamini cyo kwibuka ibyo wabonye
Wibuke imyanya iri mu gishushanyo cyerekanwe akanya gato.
Ikizamini cyo kwibuka urukurikirane
Subiramo imyanya uko yakurikiranye.
Ikizamini cy’inguge
Wibuke imyanya ifite imibare mbere y’uko ihishwa.
Ikizamini cy’umuvuduko wo kubara
Koresha amakuru agumana mu bwenge mu gihe ubara; ubumenyi bw’imibare na bwo burafasha.
Ikizamini cya IQ
Isuzuma rigari ririmo ibice byo kwibuka n’ibindi.
Ibikoresho n’imyitozo
Umutoza wo kwibuka imibare
Itoze kwibuka imibare y’uburebure wahisemo; iyi myitozo si isuzuma rigereranya n’abandi.
Umutoza wo kwibuka amakarita
Itoze urukurikirane ukoresheje ingamba zitekerejweho.
Ikarita y’ibitekerezo
Shyira isano iri hagati y’amakuru ku rupapuro kugira ngo ugabanye ayo ukeneye kugumana mu bwenge.
Umushinga wo gusubiramo utonze
Teganya gusubiramo nyuma; ibi bifasha kwiga amakuru agumana igihe kirekire.
Isuzuma ry’ubushobozi bwo kwibuka
Gerageza imikino itandukanye yo kwibuka, utayifatanya ngo uyite isuzuma ry’indwara.
Ibisubizo bifitanye isano
- Ese kwibuka imibare wumvise ni kimwe no kwibuka imibare wabonye? →
- Impuzandengo ya IQ ihinduka ite uko umuntu agenda akura? →
- Ese imyitozo y’ubwonko ishobora kongera IQ yawe? →
- Gushyira imibare mu matsinda bigufasha bite kwibuka imibare myinshi? →
- Kuki kwibuka imibare uhereye ku ya nyuma usubira inyuma bikunze kugorana kurusha kuyibuka uhereye ku ya mbere? →
- Ibizamini bya IQ bikorerwa kuri interineti bipima neza ku rugero rungana iki? →
- Umuntu usanzwe ashobora kwibuka imibare ingahe? →
- Ubwonko bushobora gufata ibintu bingahe mu kwibuka by’igihe gito? →
- Amanota ya IQ ya 115, 130 na 145 aba mu ijanisha bwoko ki? →
- Ese gusubira gukora ikizamini cya IQ bishobora kongera amanota yawe? →
- Ese kwibuka ibintu nk’ifoto birashoboka koko? →
- Itandukaniro riri hagati ya n-back imwe na n-back ebyiri ni irihe? →
- Ikizamini cya n-back gipima iki mu by’ukuri? →
- Amanota meza ya IQ ni ayahe? →
Ibibazo bikunze kubazwa
Kwibuka no gukoresha amakuru mu gihe gito ni kimwe no kwibuka mu gihe gito gusa?
Bifitanye isano. Kubika amakuru mu gihe gito bituma aguma mu bwenge akanya; imikino yo kwibuka no kuyakoresha akenshi isaba no kuyavugurura cyangwa gukora indi mirimo. Itandukaniro riterwa n’uko umukoro usobanuwe. 2
Kwibuka imibare 7 ni amanota asanzwe yo kwibuka no gukoresha amakuru?
Icyo amanota yo kwibuka imibare asobanura giterwa n’uko yerekanwe n’uko amanota yabazwe. Urukurikirane rw’imibare 7 umenyereye n’urukurikirane rushya rugizwe n’ibice 7 ntibisaba urwego rumwe rwo kwibuka. 5
Urwego rwo hejuru rwa N-back rusobanura ko IQ iri hejuru?
Oya. Nta buryo bwemejwe bwo guhindura urwego rumwe rwa N-back mo amanota ya IQ. Ibimenyetso ku myitozo yo kwibuka no gukoresha amakuru ntibyemeza ko ubwenge muri rusange bwiyongera. 13
Amasoko
Ihuza rijyana ku mwirondoro w’umwimerere wa DOI cyangwa ku nyandiko y’aho isoko ryatangajwe. Igereranya rishingiye ku bushakashatsi risobanura imikoro yavuzwe, ntirigaragaza ko verisiyo zacu zo muri mushakisha zemejwe n’ubushakashatsi.
- Cowan (2001). The magical number 4 in short-term memory: A reconsideration of mental storage capacity.
- Conway et al. (2005). Working memory span tasks: A methodological review and user’s guide.
- Diamond (2012). Executive Functions.
- Redick et al. (2013). Complex span and n-back measures of working memory: A meta-analysis.
- Woods et al. (2010). Improving digit span assessment of short-term verbal memory.
- Ye et al. (2022). The Chinese Brief Cognitive Test: Normative Data Stratified by Gender, Age and Education.
- Hartshorne & Germine (2015). When Does Cognitive Functioning Peak? The Asynchronous Rise and Fall of Different Cognitive Abilities Across the Life Span.
- Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
- Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
- Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
- Soveri et al. (2017). Working memory training revisited: A multi-level meta-analysis of n-back training studies.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
- Melby-Lervåg et al. (2016). Working Memory Training Does Not Improve Performance on Measures of Intelligence or Other Measures of “Far Transfer”.