Tlolela ho litaba

Bokhoni bo ka morao ho lintlha

Mohopolo o sebetsang

Mohopolo o sebetsang o boloka boitsebiso bo le teng kelellong ha u ntse u bo sebelisa: ho hopola nomoro ha u ntse u bala, ho latela polelo kapa ho nchafatsa moo ntho e neng e le teng. Tlhahlobo e tsebahalang e hakanya hore matla a ho boloka boitsebiso a haufi le likarolo tse 4 maemong a thata a itseng; sena ha se bolele hore motho e mong le e mong o lekanyelitsoe ho linomoro tse 4, kapa hore ke lintlha tseo u lokelang ho li fumana lipapaling tsa rona. 1

E qetetse ho hlahlojoa · Litšupiso tse 13

Hlahloba liteko le lisebelisoa ↓

01 / Utloisisa

Seo e leng sona

Sebaka sa nakoana sa ho sebetsa, se thusoang ke seo u seng u se tseba

Ho boloka nomoro ea mohala ka nakoana ke ho boloka boitsebiso. Ho e hlophisa bocha, ho e kopanya le nomoro e ’ngoe kapa ho fetola nomoro ea pele ho eketsa tšebeliso ea taolo. Mohopolo o sebetsang ke sebaka sa nakoana sa ho sebetsa se thusang mesebetsi eo. Tsebo ea nako e telele e fana ka mantsoe, lipaterone le maano a tloaelehileng; ka hona tatellano e tšoanang e ka ba bonolo ho setsebi ho feta motho ea sa e tloaelang. Matla a ho hopola a itšetlehile ka hore na ke eng e nkoang e le karolo e nang le moelelo. 2

Ka tlhaloso e nolofalitsoeng ea tšebetso ea boko, marang-rang a karolong e ka pele le e ka holimo ea boko a thusa ho boloka lipakane kelellong le ho lebisa tlhokomelo; litsamaiso tsa kutlo le puo tsona li emela boitsebiso bo itseng. Ha ho lebokose le le leng la mohopolo o sebetsang, ’me lintlha tsa sebatli li ke ke tsa re bolella hore na ke karolo efe ea boko e sebelitseng haholo. Taolo ea mesebetsi ea kelello le mohopolo o sebetsang lia amana, empa ha se mabitso a fapanyetsanoang bakeng sa mosebetsi ofe kapa ofe o thata. 3

Helibrain e u thusa ho utloisisa phapang ena ka litsela tse ’maloa. Teko ea ho hopola linomoro e kōpa hore u phete tatellano; N-back e botsa hore na ntho ea hona joale e tšoana le e hlahileng pejana; lipapali tsa pono le tsa tatellano li sebelisa libaka. Liphapang tsena li bohlokoa ho feta hore na ke papali efe e hlahisang lintlha tse shebahalang li le holimo. U ka fumana sephetho se setle ka mokhoa o mong, empa se itekanetseng ka o mong, ’me bobeli ba tsona e be tse nepahetseng. 4

Kamoo re e lekanyang kateng

Mofuta oa mosebetsiSeo bafuputsi ba se botsangLintho tse ling tse amang lintlha
Ho pheta linomoro ka tatellano e tšoanangPheta tatellano ea linomoro tseo u li utloilengHo utloa, ho iphetela tsona, lebelo la tlhahiso le molao oa ho emisa
Ho hopola ha u ntse u etsa mosebetsi o mongHopola lintho ha u ntse u rarolla mathata a kenellangLitlhoko tsa ho boloka le ho sebetsana le boitsebiso
N-backBapisa ntho ka ’ngoe le e hlahileng pejanaHo nchafatsa, ho lemoha le ho etsa qeto ea hore na u arabe joang
Ho lemoha phetoho ea ponoEtsa qeto ea hore na sehlopha sa lintho seo u se hopolang se fetohilePalo ea lintho, hore na li bonahala li fapane hakae le ho hakanya

Tsena ke litekanyo tse amanang, empa ha li lekane ka tsela e tšoanang. Mesebetsi ea ho hopola ha u ntse u etsa mosebetsi o mong le ea N-back e arolelana karolo feela ea phapang e fumanoang pakeng tsa batho ka bomong. Ho bitsa boemo bo phahameng ba N-back palo ea linomoro tseo motho a ka li phetang, kapa ho bo fetolela lintlheng tsa IQ, ho tlōla netefatso e neng e tla hlokahala. 4

Papali ea rona ea pono ea ho hopola linomoro ha e tšoane le mokhoa oa ho mamela o sebelisitsoeng thutong ea Woods le basebetsi-’moho le eena. Patlisiso ea bona e bontša hore bolelele bo boholo ba tatellano eo motho a e phetang, kakaretso ea likarabo tse nepahetseng le tekanyo e ikamahanyang le boemo ba motho ea lekanyang bolelele bo mahareng li fana ka likarabo tse fapaneng, esita le ka har’a mofuta o le mong oa mosebetsi. Ha u tlaleha sephetho, boloka molao le mokhoa oa ho bala lintlha li tsamaea le sona. 5

Lilemo le litekanyetso: papiso e nepahetseng ke efe?

Tafole e ka tlase e bontša lintlha tse lekantsoeng tsa ho pheta linomoro, eseng palo ea linomoro, sampoleng ea Ye le basebetsi-’moho le eena ea batho ba Chaena. Tekanyo e entsoe ho sebelisoa barupeluoa bohle ba 723, ka karolelano ea 10 le kheloho e tloaelehileng ea 3; likarolelano tsa lihlopha tsena tsa lilemo ha lia ka tsa lekanyetsoa bocha ka thoko ho latela lilemo. Barupeluoa e ne e le batho ba baholo ba lilemo li 18–59 ba balang Semandarine. 6

LilemoKarolelano ea lintlha tse lekantsoengKheloho e tloaelehileng
18–2911.222.87
30–399.892.92
40–499.132.77
50–598.932.84

Mohloli: tafole ea sengoloa ea lihlopha tsa lilemo, karolo ea A. Thuto le mokhoa o khethehileng oa ho pheta linomoro li bohlokoa. Ha ho le e ’ngoe ea lintlha tsena e leng tafole ea liperesente tsa Helibrain. Phuputso e ’ngoe e kholo ea inthanete e fumane hore mesebetsi ea mohopolo o sebetsang e fihla sehlohlolong ha batho ba le haufi le lilemo tse 30; sena se bontša hore mosebetsi le sampole tse khethiloeng li fetola mothinya. Tsena ke lipapiso tsa lihlopha, eseng ponelopele ea bokamoso ba motho ka mong. 7

02 / Beha maemong

Lintho tse e amang

Matšoao a bopaki a araba potso ena: “Na ho na le phello sephethong see?” Ha a tšepise ntlafalo e itseng. Ha ho na le tekanyo ea motheo oa bopaki ba Helibrain, palo ea batho le sephetho tseo e sebetsang ho tsona li lula li hokahane le eona. “Ha hoa fuoa tekanyo” ho bolela hore ha re na tekanyo e lumellanang; ha ho bolele hore ha ho na phello. Liphuputso tsa lilemo le lisebelisoa ke bopaki ba mokhoa oa ho metha, eseng litekanyo tsa phekolo.

Boroko

Bopaki bo botle

Tekanyo e bolokiloeng: ho hloka boroko ka ho feletseng → ho nepahala ha mohopolo o sebetsang; boholo ke batho ba baholo ba phetseng hantle.

Tšebetso ea mohopolo o sebetsang e ka fokotseha ka mor’a ho qeta nako u sa robala ho hang. Tekanyo ea hore na bopaki bo teng e re ke e itekanetseng; ha e bolele hore lintlha tsa hao li tla fetoha hakae ka mor’a bosiu bo le bong ba boroko bo bokhutšoanyane. 8

Khatello ea maikutlo

Bopaki bo fokolang

Tekanyo e bolokiloeng: khatello ea maikutlo ea nakoana → mohopolo o sebetsang.

Khatello ea maikutlo e bakiloeng laboratoring ka nakoana e ka sitisa mohopolo o sebetsang, haholo-holo ha mosebetsi o le boima. Tekanyo e amanang le eona e re bopaki bo fokola; liphello li itšetlehile ka sesosa sa khatello le nako eo mosebetsi o etsoang ka eona. 9

Boikoetliso

Bopaki ha boa lekana

Tekanyo e bolokiloeng: boikoetliso bo kopantsoeng ka kakaretso → tšebetso ea kelello ka bophara.

Tekanyo ea rona e akaretsang ea boikoetliso ha e na bonnete bo bongata. E ke ke ea tiisa hore motho ea phetseng hantle o tla fumana ntlafalo e ka lebelloang mohopolong o sebetsang, kapa hore tlhahlobo ea rona ea boikoetliso e lekana le teko ea lipatlisiso. 10

Lilemo

Lipapiso tsa lilemo

Sephetho sa tekanyo; ha se sekala sa boleng ba phekolo.

Sebelisa sampole ea papiso e sebelisitseng mosebetsi, mokhoa oa ho bala lintlha le litšobotsi tse amehang tse tšoanang. Tafole ea lilemo mona ke bopaki ba moelelo feela; ha se molao oa hore motho e mong le e mong o lahleheloa ke tekanyo e itseng. 6

Boikoetliso ba mosebetsi

Bopaki ha boa lekana

Tekanyo e bolokiloeng: phetisetso ea koetliso ea mohopolo o sebetsang mesebetsing e meng ea mohopolo o sebetsang.

Ntlafalo mosebetsing oo u ikoetliselitseng oona e fapane le phetisetso. Tekanyo ea rona ea phetisetso e haufi e bontša bonnete bo fokolang haholo; maano ao u seng u a tloaetse le lintho tse phetoang li ka phahamisa lintlha tsa papali ntle le ntlafalo e akaretsang. 11

Lisebelisoa

Bopaki ba nako

Sephetho sa tekanyo; ha se sekala sa phekolo.

Nako ea pontšo le ea ho kenya likarabo skrineng e ka fapana ho ea ka sesebelisoa. Sebelisa sesebelisoa le mokhoa o tšoanang ha u bapisa linako tse fapaneng, haholo-holo haeba nako ea pontšo kapa lebelo la karabo li ama sephetho. 12

Ke eng e fetisetsoang, hona ke eng e sa fetisetsoeng?

Ntlafalo e lokela ho bonahala hokae?

Ho ithuta mosebetsi ho ka etsa hore u o etse hamolemo. Potso e thata ke hore na ntlafalo eo e fetela le mesebetsing eo u sa e tloaelang empa e sebelisang mekhoa e tšoanang. Lipatlisiso tsa koetliso ea N-back li bontša hore phetisetso ea fapana: phetoho ea tšebetso e itšetlehile ka hore na sephetho se tšoana hakae le mosebetsi oo u ikoetliselitseng oona. Sena ha se fane ka lebaka la ho nka boemo bo phahameng ba papali e le bopaki ba matla a kelello a akaretsang a eketsehileng. 11

Phetisetso e hōle ke ntlafalo sephethong se fapaneng haholo, joaloka bohlale, katleho lithutong kapa tšebetso ea letsatsi le letsatsi. Tlhahlobo e kholo e kopantseng lipatlisiso tsa koetliso ea mohopolo o sebetsang ha ea ka ea fumana bopaki bo kholisang ba melemo e akaretsang ea phetisetso e hōle. Ka hona lipapali tsa Helibrain li u fa monyetla oa ho ikoetlisa le ho bona tšebetso ea hao mosebetsing; ha re li hlahise e le mokhoa oa ho eketsa bohlale. 13

Ho na le phapang ea bohlokoa pakeng tsa ho fetola matla a hao a ho hopola le ho fetola boima ba mosebetsi. Noto, setšoantšo kapa lipalo tse bohareng tse ngotsoeng li ka fokotsa boitsebiso boo u lokelang ho bo boloka kelellong. Ho sebelisa thuso e joalo hoa utloahala; empa seo ha se pake hore thuso eo e fetotse boholo ba mohopolo o sebetsang. Lisebelisoa tsa rona tsa limmapa tsa mehopolo le thuto li thusa ho hlophisa mosebetsi; molemo oa tsona o lokela ho ahloloa ho latela mosebetsi oo.

03 / Leka ’me u bapise

E leke ho Helibrain

Qala ka mosebetsi oa ho boloka boitsebiso le o mong oa ho bo nchafatsa, ebe u bala litlhaloso tsa tsona ka thoko. Ngola hore na u sebelisitse mokhoa ofe oa ho araba, hore na u ile ua iphetela lintho ka lentsoe kapa ua li arola ka lihlopha, le hore na mosebetsi oo u ne u se u o tloaetse. Lintlha tsa hao tse phahameng ka ho fetisisa ka mor’a liteko tse ngata li araba potso e fapaneng le lintlha tse tloaelehileng tekong ea pele.

Likarete tse ka tlase li khetholla boikoetliso ba mosebetsi ka booona ho lisebelisoa tse u thusang ho hlophisa boitsebiso. Ha li kopanngoe ho etsa peresente e le ’ngoe ea mohopolo o sebetsang. Ha u batla ho ipapisa le uena, boloka maemo a tšoana ’me u shebe mokhoa o hlahang linakong tse ’maloa ho e-na le ho itšetleha ka teko e le ’ngoe e khahlang.

Liteko le lipapali

Lisebelisoa le boikoetliso

Likarabo tse amanang

Lipotso tse botsoang khafetsa

Na mohopolo o sebetsang o tšoana le mohopolo oa nako e khutšoanyane?

Lia amana. Ho boloka mohopolo oa nako e khutšoanyane ho boloka boitsebiso bo le teng ka nakoana; mesebetsi ea mohopolo o sebetsang hangata e eketsa ho nchafatsa kapa ho sebetsana le boitsebiso. Phapang e itšetlehile ka tlhaloso ea mosebetsi. 2

Na ho khona ho hopola linomoro tse 7 ke sephetho se tloaelehileng sa mohopolo o sebetsang?

Palo ea linomoro tseo motho a li phetang e itšetlehile ka mokhoa oa ho li hlahisa le oa ho bala lintlha. Tatellano e tloaelehileng ea linomoro tse 7 le tatellano e sa tloaelehang ea likarolo tse 7 ha li hloke matla a tšoanang a mohopolo. 5

Na boemo bo phahameng ba N-back bo bolela IQ e phahameng?

Ha ho mokhoa o netefalitsoeng oa ho fetolela boemo bo le bong ba N-back lintlheng tsa IQ. Bopaki ba koetliso ea mohopolo o sebetsang ha bo tiise hore bohlale bo tla eketseha ka kakaretso. 13

Litšupiso

Lihokelo li isa ho DOI kapa rekoto ea mohloli oa pele. Lipapiso tsa lipatlisiso li hlalosa mesebetsi e qotsitsoeng; ha li netefatse hore mefuta ea rona ea sebatli e lekantsoe ka nepo.

  1. Cowan (2001). The magical number 4 in short-term memory: A reconsideration of mental storage capacity.
  2. Conway et al. (2005). Working memory span tasks: A methodological review and user’s guide.
  3. Diamond (2012). Executive Functions.
  4. Redick et al. (2013). Complex span and n-back measures of working memory: A meta-analysis.
  5. Woods et al. (2010). Improving digit span assessment of short-term verbal memory.
  6. Ye et al. (2022). The Chinese Brief Cognitive Test: Normative Data Stratified by Gender, Age and Education.
  7. Hartshorne & Germine (2015). When Does Cognitive Functioning Peak? The Asynchronous Rise and Fall of Different Cognitive Abilities Across the Life Span.
  8. Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
  9. Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
  10. Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
  11. Soveri et al. (2017). Working memory training revisited: A multi-level meta-analysis of n-back training studies.
  12. Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
  13. Melby-Lervåg et al. (2016). Working Memory Training Does Not Improve Performance on Measures of Intelligence or Other Measures of “Far Transfer”.