01 / Utloisisa
Seo e leng sona
Sebaka sa nakoana sa ho sebetsa, se thusoang ke seo u seng u se tseba
Ho boloka nomoro ea mohala ka nakoana ke ho boloka boitsebiso. Ho e hlophisa bocha, ho e kopanya le nomoro e ’ngoe kapa ho fetola nomoro ea pele ho eketsa tšebeliso ea taolo. Mohopolo o sebetsang ke sebaka sa nakoana sa ho sebetsa se thusang mesebetsi eo. Tsebo ea nako e telele e fana ka mantsoe, lipaterone le maano a tloaelehileng; ka hona tatellano e tšoanang e ka ba bonolo ho setsebi ho feta motho ea sa e tloaelang. Matla a ho hopola a itšetlehile ka hore na ke eng e nkoang e le karolo e nang le moelelo. 2
Ka tlhaloso e nolofalitsoeng ea tšebetso ea boko, marang-rang a karolong e ka pele le e ka holimo ea boko a thusa ho boloka lipakane kelellong le ho lebisa tlhokomelo; litsamaiso tsa kutlo le puo tsona li emela boitsebiso bo itseng. Ha ho lebokose le le leng la mohopolo o sebetsang, ’me lintlha tsa sebatli li ke ke tsa re bolella hore na ke karolo efe ea boko e sebelitseng haholo. Taolo ea mesebetsi ea kelello le mohopolo o sebetsang lia amana, empa ha se mabitso a fapanyetsanoang bakeng sa mosebetsi ofe kapa ofe o thata. 3
Helibrain e u thusa ho utloisisa phapang ena ka litsela tse ’maloa. Teko ea ho hopola linomoro e kōpa hore u phete tatellano; N-back e botsa hore na ntho ea hona joale e tšoana le e hlahileng pejana; lipapali tsa pono le tsa tatellano li sebelisa libaka. Liphapang tsena li bohlokoa ho feta hore na ke papali efe e hlahisang lintlha tse shebahalang li le holimo. U ka fumana sephetho se setle ka mokhoa o mong, empa se itekanetseng ka o mong, ’me bobeli ba tsona e be tse nepahetseng. 4
Kamoo re e lekanyang kateng
| Mofuta oa mosebetsi | Seo bafuputsi ba se botsang | Lintho tse ling tse amang lintlha |
|---|---|---|
| Ho pheta linomoro ka tatellano e tšoanang | Pheta tatellano ea linomoro tseo u li utloileng | Ho utloa, ho iphetela tsona, lebelo la tlhahiso le molao oa ho emisa |
| Ho hopola ha u ntse u etsa mosebetsi o mong | Hopola lintho ha u ntse u rarolla mathata a kenellang | Litlhoko tsa ho boloka le ho sebetsana le boitsebiso |
| N-back | Bapisa ntho ka ’ngoe le e hlahileng pejana | Ho nchafatsa, ho lemoha le ho etsa qeto ea hore na u arabe joang |
| Ho lemoha phetoho ea pono | Etsa qeto ea hore na sehlopha sa lintho seo u se hopolang se fetohile | Palo ea lintho, hore na li bonahala li fapane hakae le ho hakanya |
Tsena ke litekanyo tse amanang, empa ha li lekane ka tsela e tšoanang. Mesebetsi ea ho hopola ha u ntse u etsa mosebetsi o mong le ea N-back e arolelana karolo feela ea phapang e fumanoang pakeng tsa batho ka bomong. Ho bitsa boemo bo phahameng ba N-back palo ea linomoro tseo motho a ka li phetang, kapa ho bo fetolela lintlheng tsa IQ, ho tlōla netefatso e neng e tla hlokahala. 4
Papali ea rona ea pono ea ho hopola linomoro ha e tšoane le mokhoa oa ho mamela o sebelisitsoeng thutong ea Woods le basebetsi-’moho le eena. Patlisiso ea bona e bontša hore bolelele bo boholo ba tatellano eo motho a e phetang, kakaretso ea likarabo tse nepahetseng le tekanyo e ikamahanyang le boemo ba motho ea lekanyang bolelele bo mahareng li fana ka likarabo tse fapaneng, esita le ka har’a mofuta o le mong oa mosebetsi. Ha u tlaleha sephetho, boloka molao le mokhoa oa ho bala lintlha li tsamaea le sona. 5
Lilemo le litekanyetso: papiso e nepahetseng ke efe?
Tafole e ka tlase e bontša lintlha tse lekantsoeng tsa ho pheta linomoro, eseng palo ea linomoro, sampoleng ea Ye le basebetsi-’moho le eena ea batho ba Chaena. Tekanyo e entsoe ho sebelisoa barupeluoa bohle ba 723, ka karolelano ea 10 le kheloho e tloaelehileng ea 3; likarolelano tsa lihlopha tsena tsa lilemo ha lia ka tsa lekanyetsoa bocha ka thoko ho latela lilemo. Barupeluoa e ne e le batho ba baholo ba lilemo li 18–59 ba balang Semandarine. 6
| Lilemo | Karolelano ea lintlha tse lekantsoeng | Kheloho e tloaelehileng |
|---|---|---|
| 18–29 | 11.22 | 2.87 |
| 30–39 | 9.89 | 2.92 |
| 40–49 | 9.13 | 2.77 |
| 50–59 | 8.93 | 2.84 |
Mohloli: tafole ea sengoloa ea lihlopha tsa lilemo, karolo ea A. Thuto le mokhoa o khethehileng oa ho pheta linomoro li bohlokoa. Ha ho le e ’ngoe ea lintlha tsena e leng tafole ea liperesente tsa Helibrain. Phuputso e ’ngoe e kholo ea inthanete e fumane hore mesebetsi ea mohopolo o sebetsang e fihla sehlohlolong ha batho ba le haufi le lilemo tse 30; sena se bontša hore mosebetsi le sampole tse khethiloeng li fetola mothinya. Tsena ke lipapiso tsa lihlopha, eseng ponelopele ea bokamoso ba motho ka mong. 7
02 / Beha maemong
Lintho tse e amang
Matšoao a bopaki a araba potso ena: “Na ho na le phello sephethong see?” Ha a tšepise ntlafalo e itseng. Ha ho na le tekanyo ea motheo oa bopaki ba Helibrain, palo ea batho le sephetho tseo e sebetsang ho tsona li lula li hokahane le eona. “Ha hoa fuoa tekanyo” ho bolela hore ha re na tekanyo e lumellanang; ha ho bolele hore ha ho na phello. Liphuputso tsa lilemo le lisebelisoa ke bopaki ba mokhoa oa ho metha, eseng litekanyo tsa phekolo.
Boroko
Bopaki bo botleTekanyo e bolokiloeng: ho hloka boroko ka ho feletseng → ho nepahala ha mohopolo o sebetsang; boholo ke batho ba baholo ba phetseng hantle.
Tšebetso ea mohopolo o sebetsang e ka fokotseha ka mor’a ho qeta nako u sa robala ho hang. Tekanyo ea hore na bopaki bo teng e re ke e itekanetseng; ha e bolele hore lintlha tsa hao li tla fetoha hakae ka mor’a bosiu bo le bong ba boroko bo bokhutšoanyane. 8
Khatello ea maikutlo
Bopaki bo fokolangTekanyo e bolokiloeng: khatello ea maikutlo ea nakoana → mohopolo o sebetsang.
Khatello ea maikutlo e bakiloeng laboratoring ka nakoana e ka sitisa mohopolo o sebetsang, haholo-holo ha mosebetsi o le boima. Tekanyo e amanang le eona e re bopaki bo fokola; liphello li itšetlehile ka sesosa sa khatello le nako eo mosebetsi o etsoang ka eona. 9
Boikoetliso
Bopaki ha boa lekanaTekanyo e bolokiloeng: boikoetliso bo kopantsoeng ka kakaretso → tšebetso ea kelello ka bophara.
Tekanyo ea rona e akaretsang ea boikoetliso ha e na bonnete bo bongata. E ke ke ea tiisa hore motho ea phetseng hantle o tla fumana ntlafalo e ka lebelloang mohopolong o sebetsang, kapa hore tlhahlobo ea rona ea boikoetliso e lekana le teko ea lipatlisiso. 10
Lilemo
Lipapiso tsa lilemoSephetho sa tekanyo; ha se sekala sa boleng ba phekolo.
Sebelisa sampole ea papiso e sebelisitseng mosebetsi, mokhoa oa ho bala lintlha le litšobotsi tse amehang tse tšoanang. Tafole ea lilemo mona ke bopaki ba moelelo feela; ha se molao oa hore motho e mong le e mong o lahleheloa ke tekanyo e itseng. 6
Boikoetliso ba mosebetsi
Bopaki ha boa lekanaTekanyo e bolokiloeng: phetisetso ea koetliso ea mohopolo o sebetsang mesebetsing e meng ea mohopolo o sebetsang.
Ntlafalo mosebetsing oo u ikoetliselitseng oona e fapane le phetisetso. Tekanyo ea rona ea phetisetso e haufi e bontša bonnete bo fokolang haholo; maano ao u seng u a tloaetse le lintho tse phetoang li ka phahamisa lintlha tsa papali ntle le ntlafalo e akaretsang. 11
Lisebelisoa
Bopaki ba nakoSephetho sa tekanyo; ha se sekala sa phekolo.
Nako ea pontšo le ea ho kenya likarabo skrineng e ka fapana ho ea ka sesebelisoa. Sebelisa sesebelisoa le mokhoa o tšoanang ha u bapisa linako tse fapaneng, haholo-holo haeba nako ea pontšo kapa lebelo la karabo li ama sephetho. 12
Ke eng e fetisetsoang, hona ke eng e sa fetisetsoeng?
Ntlafalo e lokela ho bonahala hokae?
Ho ithuta mosebetsi ho ka etsa hore u o etse hamolemo. Potso e thata ke hore na ntlafalo eo e fetela le mesebetsing eo u sa e tloaelang empa e sebelisang mekhoa e tšoanang. Lipatlisiso tsa koetliso ea N-back li bontša hore phetisetso ea fapana: phetoho ea tšebetso e itšetlehile ka hore na sephetho se tšoana hakae le mosebetsi oo u ikoetliselitseng oona. Sena ha se fane ka lebaka la ho nka boemo bo phahameng ba papali e le bopaki ba matla a kelello a akaretsang a eketsehileng. 11
Phetisetso e hōle ke ntlafalo sephethong se fapaneng haholo, joaloka bohlale, katleho lithutong kapa tšebetso ea letsatsi le letsatsi. Tlhahlobo e kholo e kopantseng lipatlisiso tsa koetliso ea mohopolo o sebetsang ha ea ka ea fumana bopaki bo kholisang ba melemo e akaretsang ea phetisetso e hōle. Ka hona lipapali tsa Helibrain li u fa monyetla oa ho ikoetlisa le ho bona tšebetso ea hao mosebetsing; ha re li hlahise e le mokhoa oa ho eketsa bohlale. 13
Ho na le phapang ea bohlokoa pakeng tsa ho fetola matla a hao a ho hopola le ho fetola boima ba mosebetsi. Noto, setšoantšo kapa lipalo tse bohareng tse ngotsoeng li ka fokotsa boitsebiso boo u lokelang ho bo boloka kelellong. Ho sebelisa thuso e joalo hoa utloahala; empa seo ha se pake hore thuso eo e fetotse boholo ba mohopolo o sebetsang. Lisebelisoa tsa rona tsa limmapa tsa mehopolo le thuto li thusa ho hlophisa mosebetsi; molemo oa tsona o lokela ho ahloloa ho latela mosebetsi oo.
03 / Leka ’me u bapise
E leke ho Helibrain
Qala ka mosebetsi oa ho boloka boitsebiso le o mong oa ho bo nchafatsa, ebe u bala litlhaloso tsa tsona ka thoko. Ngola hore na u sebelisitse mokhoa ofe oa ho araba, hore na u ile ua iphetela lintho ka lentsoe kapa ua li arola ka lihlopha, le hore na mosebetsi oo u ne u se u o tloaetse. Lintlha tsa hao tse phahameng ka ho fetisisa ka mor’a liteko tse ngata li araba potso e fapaneng le lintlha tse tloaelehileng tekong ea pele.
Likarete tse ka tlase li khetholla boikoetliso ba mosebetsi ka booona ho lisebelisoa tse u thusang ho hlophisa boitsebiso. Ha li kopanngoe ho etsa peresente e le ’ngoe ea mohopolo o sebetsang. Ha u batla ho ipapisa le uena, boloka maemo a tšoana ’me u shebe mokhoa o hlahang linakong tse ’maloa ho e-na le ho itšetleha ka teko e le ’ngoe e khahlang.
Liteko le lipapali
Teko ea ho hopola linomoro
Ho hopola tatellano e bonoang; ha ho tšoane le ho utloa linomoro.
Teko ea ho hopola lintho tse bonoang
Hopola moo lintho li neng li le teng pateroneng e bontšitsoeng ka nakoana.
Teko ea ho hopola tatellano
Pheta libaka ka tatellano.
Teko ea Chimp
Hopola moo linomoro li neng li le teng pele li patoa.
Teko ea lebelo la ho bala lipalo ka kelello
Sebelisa mohopolo oa nakoana ha u bala; tsebo ea lipalo le eona e bohlokoa.
Teko ea IQ
Teko e pharaletseng e nang le karolo ea mohopolo hammoho le likarolo tse ling.
Lisebelisoa le boikoetliso
Koetliso ea ho hopola linomoro
Ikoetlisetse bolelele ba linomoro boo u bo khethang; koetliso ena ha e lekanye maemo a tloaelehileng.
Koetliso ea ho hopola likarete
Ikoetlisetse tatellano ka maano a reriloeng.
'Mapa oa mehopolo
Ngola likamano leqepheng ho fokotsa lintho tseo u lokelang ho li boloka kelellong.
Moralo oa ho pheta-pheta ka linako
Rera linako tsa ho pheta hamorao; sena se thusa ho ithuta ha nako e telele.
Tlhahlobo ea boikoetliso ba mohopolo
Lekola mesebetsi e fapaneng ea mohopolo ntle le ho e kopanya ho etsa tlhahlobo ea bongaka.
Likarabo tse amanang
- Na nako ea ho hopola linomoro tse utloiloeng e tšoana le mohopolo oa linomoro tse bonoang? →
- IQ e tloaelehileng ho latela lilemo ke efe? →
- Na koetliso ea boko e ka ntlafatsa IQ ea hao? →
- Ho arola linomoro ka lihlopha ho u thusa joang ho hopola tse ngata? →
- Ke hobane’ng ha tatellano ea linomoro tse hopoloang ka morao hangata e le khutšoanyane ho feta e hopoloang ka pele? →
- Liteko tsa IQ tsa inthaneteng li nepahetse hakae? →
- Motho ea tloaelehileng a ka hopola linomoro tse kae? →
- Mohopolo o sebetsang o ka boloka lintho tse kae? →
- Liphesentele tsa lintlha tsa IQ tsa 115, 130 le 145 ke life? →
- Na ho etsa teko ea IQ hape ho ka phahamisa lintlha tsa hao? →
- Na mohopolo oa lifoto ke oa sebele? →
- Phapang ke efe pakeng tsa n-back e le ’ngoe le n-back e habeli? →
- Teko ea n-back e lekanya eng hantle? →
- Lintlha tse ntle tsa IQ ke life? →
Lipotso tse botsoang khafetsa
Na mohopolo o sebetsang o tšoana le mohopolo oa nako e khutšoanyane?
Lia amana. Ho boloka mohopolo oa nako e khutšoanyane ho boloka boitsebiso bo le teng ka nakoana; mesebetsi ea mohopolo o sebetsang hangata e eketsa ho nchafatsa kapa ho sebetsana le boitsebiso. Phapang e itšetlehile ka tlhaloso ea mosebetsi. 2
Na ho khona ho hopola linomoro tse 7 ke sephetho se tloaelehileng sa mohopolo o sebetsang?
Palo ea linomoro tseo motho a li phetang e itšetlehile ka mokhoa oa ho li hlahisa le oa ho bala lintlha. Tatellano e tloaelehileng ea linomoro tse 7 le tatellano e sa tloaelehang ea likarolo tse 7 ha li hloke matla a tšoanang a mohopolo. 5
Na boemo bo phahameng ba N-back bo bolela IQ e phahameng?
Ha ho mokhoa o netefalitsoeng oa ho fetolela boemo bo le bong ba N-back lintlheng tsa IQ. Bopaki ba koetliso ea mohopolo o sebetsang ha bo tiise hore bohlale bo tla eketseha ka kakaretso. 13
Litšupiso
Lihokelo li isa ho DOI kapa rekoto ea mohloli oa pele. Lipapiso tsa lipatlisiso li hlalosa mesebetsi e qotsitsoeng; ha li netefatse hore mefuta ea rona ea sebatli e lekantsoe ka nepo.
- Cowan (2001). The magical number 4 in short-term memory: A reconsideration of mental storage capacity.
- Conway et al. (2005). Working memory span tasks: A methodological review and user’s guide.
- Diamond (2012). Executive Functions.
- Redick et al. (2013). Complex span and n-back measures of working memory: A meta-analysis.
- Woods et al. (2010). Improving digit span assessment of short-term verbal memory.
- Ye et al. (2022). The Chinese Brief Cognitive Test: Normative Data Stratified by Gender, Age and Education.
- Hartshorne & Germine (2015). When Does Cognitive Functioning Peak? The Asynchronous Rise and Fall of Different Cognitive Abilities Across the Life Span.
- Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
- Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
- Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
- Soveri et al. (2017). Working memory training revisited: A multi-level meta-analysis of n-back training studies.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
- Melby-Lervåg et al. (2016). Working Memory Training Does Not Improve Performance on Measures of Intelligence or Other Measures of “Far Transfer”.