Tlolela ho litaba

Bokhoni bo ka morao ho lintlha

Bokhoni ba ho nahana ka sebaka

Bokhoni ba ho nahana ka sebaka bo u thusa ho emela libopeho, libaka le likamano tsa tsona kelellong. Phuputsong e ’ngoe ea Italy, ho nepahala ha ho potoloha libopeho ka karolelano e ne e le 61.4% ho bana ba lilemo li 6–9, 88.0% ho batho ba baholo ba lilemo li 20–28 le 72.5% ho ba lilemo li 60–82; tsena ke liphetho tsa lihlopha tsa phuputso, eseng litekanyetso tsa mosebetsi oa rōna o fapaneng. 1

E qetetse ho hlahlojoa · Litšupiso tse 13

Hlahloba liteko le lisebelisoa ↓

01 / Utloisisa

Seo e leng sona

Ho bona ka kelello le ho fumana tsela

Ho potoloha sebopeho ka kelello, ho hopola moo lisekoere li neng li le hona le ho fumana tsela ’mapeng li na le lintho tse tšoanang tse amanang le sebaka, empa ke mesebetsi e fapaneng. Ho fumana tsela tikolohong e kholo ho boetse ho hloka hore u ithute tikoloho le ho amahanya seo u se bonang hona joale le tsela eo u lokelang ho e latela. U se ke ua nka hore sephetho se setle sa ho potoloha libopeho se bolela hore u tla fumana tsela hantle ka ho tšoanang. Liphuputso tsa liteko tsa ho fumana tsela li hlahloba kamano eo ka thoko. 2

Ho bona litšoantšo ka kelello ke bokhoni bo bong bo amanang le tsena: ke boikutlo ba ho ba le setšoantšo kelellong. Liphuputso tsa litšoantšo tsa kelello li hlalosa kamoo litšoantšo tseo re li emelang kelellong li sebelisanang le mekhoa ea taolo ea kelello kateng. Ho nahana ka sebaka ha ho bolele hore bohle ba lokela ho tlaleha hore litšoantšo tseo ba li bonang ka kelello li hlakile ka tekanyo e tšoanang. Lenane la lipotso mabapi le ho hlaka ha litšoantšo ha le lekanye ka kotloloho ho nepahala ha ho potoloha libopeho. 3

Tlhaloso e nolofalitsoeng ea tsamaiso ea boko e akarelletsa litsamaiso tsa pono le tsa lobe ea parietal tse emelang le ho fetola boitsebiso ba sebaka, ha litsamaiso tsa lobe ea temporal e bohareng li thusa ho ithuta le ho hopola moo lintho li neng li le hona. Taolo e tsoang karolong e ka pele ea boko e thusa ho boloka sepheo kelellong le ho bapisa likhetho tse ling. Litsamaiso tsena lia kopana le bokhoni bo bong; ha ho lintlha tse le ’ngoe tsa ho nahana ka sebaka tse lekanyang tsona kaofela. 3 4

Phapang ena e thusa haholo ho Helibrain: ho potoloha libopeho ka kelello, mohopolo oa lintho tse bonoang, mohopolo oa tatellano, ho fumana tsela le litšoantšo tsa kelello ke mesebetsi e arohaneng. Mefuta ea eona e fapaneng e ka bontša hore na ke karolo efe ea mosebetsi e u thatafallang, ntle le ho fetola liphetho hore e be tlhahlobo ea bongaka.

Kamoo re e lekanyang kateng

MosebetsiPotso ea sehloohoPhapang ea bohlokoa
Ho potoloha sebopeho ka kelelloNa libopeho tse peli lia tšoana ha se seng se potolotsoe?Ho potoloha kapa ho bonahala joaloka seiponeng; sekhutlo le moeli oa nako
Ho hopola paterone e bonoangHo ne ho e-na le lintho libakeng life?Ho boloka libaka ka nako e le ’ngoe, eseng ho fetola sebopeho
Tatellano ea sebakaLintho li ne li le libakeng life ka tatellano efe?Tatellano hammoho le sebaka
Ho fumana tselaU lokela ho ea kae, kapa ho supa ka morao hokae?Ho ithuta tikoloho le ho khetha tsela eo u e sebelisang e le tšupiso
Lenane la lipotso tsa litšoantšo tsa kelelloSetšoantšo seo u se nahanang se bonahala se hlakile hakae?Tlaleho ea motho ka boeena, eseng teko ea ho nepahala

Liphuputso tsa khale tsa ho potoloha libopeho li ne li sebelisa lipara tsa libopeho tse laoloang ka hloko. Ho fetola litene tsa mahlakore a mararo hore e be matsoho kapa lifahleho ho ka fetola bothata ba mosebetsi le maano a sebelisoang, joalokaha phuputso ea lilemo e ka tlase e bontša. Ntho e bontšoang ke karolo ea seo mosebetsi o se lekanyang. 5 1

Papali ea ho fumana tsela e ka amana le bophelo ba letsatsi le letsatsi, empa seo ha se bolele hore e lekola ka botlalo bokhoni ba ho fumana tsela bophelong. Teko ea ho fumana tsela ka fono e netefalitsoeng liphuputsong ha e pake ka bo eona hore papali ea Helibrain ea ho tsoa har’a litsela tse ferekaneng le ho supa tsela e nepahetse. 2

Liphuputso tsa aphantasia le tsona li khetholla lintlha tsa lintho, moo lintho li leng hona le litšoantšo tseo motho a li bonang ka kelello. Tlaleho ea hore litšoantšo tsa kelello ha li hlake haholo ha ea lokela ho nkoa e le bopaki ba hore ha ho na mohopolo oa sebaka ho hang. 6

Lilemo le litekanyetso: papiso e nepahetseng ke efe?

Se latelang ke papiso ea liphuputso, eseng tafole ea litekanyetso e emelang batho bohle. Iachini le basebetsi-’moho ba ile ba lekanya ho nepahala ho sa beheloang nako, ka mela ea mahlakore a mabeli, matsoho le lifahleho; lipalo tsena tsa karolelano li kopanya mefuta ea lintho tse bontšitsoeng. 1

Lilemo tsa sehlophaBarupeluoaHo nepahala ha ho potoloha ka karolelano
Lilemo tse 6–93661.4%
Lilemo tse 20–283088.0%
Lilemo tse 60–823072.5%

Likarolo tsa pele tsa phuputso e ne e le 0.614, 0.880 le 0.725; liphesente tse ka holimo ke likarolo tseo li atisitsoeng ka 100. Ho nepahala ho ne ho fapana ho latela mofuta oa ntho e bontšitsoeng, ’me lihlopha li ne li fapana ka thuto le kamoo li ileng tsa fumanoa kateng. Linomoro tsena li ke ke tsa sebelisoa ho beha lintlha papaling ea rōna ea ho potoloha libopeho tsa mahlakore a mararo. 1

Bakeng sa moelelo o pharaletseng oa batho ba baholo, Salthouse o tlalehile phapang pakeng tsa lihlopha tsa lilemo mabapi le ho bona le ho fetola litšoantšo ka kelello ho tloha lilemong tse 18 ho isa ho tse 60, a boetse a bontša hore ho pheta teko ho thatafatsa tlhaloso ea liphetoho tse lateloang nako e telele. Ha ho le e ’ngoe ea liphetho tseo e hlalosang hore na motho a le mong o lokela ho fumana lintlha tse kae tekong e ’ngoe ea skrineng. Ha re na litekanyetso tsa lilemo tse emelang batho bohle bakeng sa mefuta ea Helibrain ea ho potoloha libopeho, ’mapa kapa keriti e bontšitsoeng mona. 7

02 / Beha maemong

Lintho tse e amang

Matšoao a bopaki a araba potso ena: “Na ho na le phello sephethong see?” Ha a tšepise ntlafalo e itseng. Ha ho na le tekanyo ea motheo oa bopaki ba Helibrain, palo ea batho le sephetho tseo e sebetsang ho tsona li lula li hokahane le eona. “Ha hoa fuoa tekanyo” ho bolela hore ha re na tekanyo e lumellanang; ha ho bolele hore ha ho na phello. Liphuputso tsa lilemo le lisebelisoa ke bopaki ba mokhoa oa ho metha, eseng litekanyo tsa phekolo.

Boroko

Ha ea fuoa boemo ba bopaki bakeng sa bokhoni ba sebaka

Liphuputso tsa tlhokomelo le mohopolo li amana ka tsela e sa tobang.

Ho hloka boroko ho ka ama tlhokomelo le mohopolo tse tšehetsang mesebetsi ena. Bopaki ba rōna ba ho lula u falimehile ha bo bontše ka ho toba hore ho nepahala ha ho potoloha libopeho kapa bokhoni ba ho fumana tsela bo fokotseha hakae. 8

Khatello ea maikutlo

Ha ea fuoa boemo ba bopaki bakeng sa ho potoloha libopeho

Bopaki bo sa tiang haholo ba mohopolo o sebetsang bo amana ka tsela e sa tobang.

Khatello ea maikutlo e ka fetola hore na mosebetsi oa sebaka o hloka taolo ea kelello e kae, empa ha re na tekanyo e lumellanang ea bopaki bakeng sa lintlha tsa papali ena ea ho potoloha libopeho kapa ho tsoa litseleng tse ferekaneng. 9

Boikoetliso

Bopaki ha boa lekana

Tekanyetso e bolokiloeng: temoho ka kakaretso, batho ba tsoang lihlopheng tse sa tšoaneng.

Tekanyetso e akaretsang ea boikoetliso e tlase haholo. E ke ke ea bolela esale pele hore lintlha tsa sebaka tsa motho ka mong li tla ntlafala hakae, kapa hore na boikoetliso ba mofuta ofe bo loketse lipapali tsa rōna. 10

Lilemo

Lipapiso tsa lilemo

Mofuta oa ntho e bontšoang, leano, thuto le sebopeho sa mosebetsi lia ameha.

Tafole e bontša phapang ea lihlopha tsa lilemo bakeng sa mofuta o le mong oa lintho tse bontšitsoeng. Phapang ea lilemo ha ea lokela ho pata ho tšoana ho hoholo pakeng tsa batho kapa phapang pakeng tsa likarolo tse fapaneng tsa bokhoni ba sebaka. 1

Ho ikoetlisa ka mosebetsi

Ha hoa hlahlojoa ka molao mona

Tlhahlobo e kopanyang liphuputso tsa koetliso ea sebaka; u se ke ua e nkela sebaka ka tekanyetso ea koetliso e akaretsang.

Koetliso ea sebaka e ka ntlafatsa bokhoni ba sebaka bo lekantsoeng liphuputsong tse hlahlobiloeng. Hore na sephetho seo se sebetsa hakae ho itšetlehile ka mosebetsi o koetlisitsoeng le mosebetsi o mong oo ntlafatso e fetelang ho oona; ha se tekanyetso ea lilemo. 11

Lisebelisoa

Boemo ba ho lekanya

Sebopeho sa skrine le mokhoa oa ho kenya likarabo li ka fetola mosebetsi.

Ho fetola skrine ho ka fetola boholo ba sebopeho, sekhutlo seo leihlo le se bonang le litlhoko tsa ho araba. Bopaki ba nako bo tšehetsa hore ha re bapisa lebelo re lule re ela hloko sesebelisoa se sebelisitsoeng. 12

Ke eng e fetisetsoang, hona ke eng e sa fetisetsoeng?

Bokhoni ba sebaka bo ka koetlisoa, empa sepheo se ntse se le bohlokoa

Tlhahlobo e kopanyang liphuputso tsa Uttal le basebetsi-’moho e bontša hore bokhoni ba sebaka ha boa lokela ho nkoa bo sa fetohe ho hang. E hlahloba koetliso le hore na ntlafatso e fetela joang mesebetsing e meng ea sebaka. Sena se tšehetsa qeto e lekanyelitsoeng ho feta tšepiso ea hore ho ikoetlisetsa papali efe kapa efe ea sebaka ho tla ntlafatsa bokhoni bohle ba letsatsi le letsatsi kapa liphetho tsa sekolo. 11

Ka nako e tšoanang, litlhahlobo tse akaretsang tsa koetliso ea boko li lemosa hore ntlafatso mosebetsing oo u o koetlisitseng ha ea lokela ho nkoa e le ntlafatso e akaretsang ea temoho. Ha u ikoetlisa ka sepheo se itseng, bolela hore na u batla ho ntlafatsa eng: ho potoloha lintho tseo u sa li tloaelang, ho hopola moo lintho li neng li le hona, ho taka ka nepo kapa ho ithuta tsela. Tsena ke bokhoni ba bohlokoa le haeba re se na lebaka la ho bolela hore ntlafatso e tla fetela nthong e ’ngoe le e ’ngoe. 13

Lenane la rōna la lipotso tsa litšoantšo tsa kelello ha se ntho eo bohle ba lokelang ho ikitlaelletsa ho e phahamisa. Kamano pakeng tsa litšoantšo tseo motho a li bonang ka kelello le bokhoni ba hae e rarahane ho feta hore “setšoantšo se hlakileng se bolela ho nahana hantle ka sebaka.” Khetha sepheo seo u se nkang e le sa bohlokoa ’me u sebelise sephetho se lekang sona ka kotloloho. 3

03 / Leka ’me u bapise

E leke ho Helibrain

Bapisa mosebetsi oa ho fetola sebopeho le mosebetsi oa mohopolo, ’me haeba ho thusa, u kenye le mosebetsi oa ho fumana tsela. Bala ka hloko molao oa ho araba: qalong ho ka ba thata ho khetholla setšoantšo se shebileng joaloka seiponeng le se potolotsoe. Boloka lintlha tsa liteko tse behiloeng nako li arohane le tse sa beheloang nako.

Papali ea ho taka e kenyelelitsoe e le mosebetsi o haufi le bokhoni ba pono le motsamao: e sebelisa taolo ea letsoho hammoho le sepheo se bonoang. Lisebelisoa tsa mohopolo li u lumella ho ikoetlisetsa maano ao u a khethang; ha li behe maemo a tšoanang a liperesente tsa bokhoni ba sebaka bakeng sa mesebetsi ena kaofela.

Liteko le lipapali

Lisebelisoa le boikoetliso

Likarabo tse amanang

Lipotso tse botsoang khafetsa

Na ho hlokahala hore motho a bone litšoantšo tse hlakileng ka kelello hore a be le bokhoni ba sebaka?

Ho hlaka ha setšoantšo seo motho a se bonang ka kelello le bokhoni ba sebaka ke lintho tse fapaneng tse lekanyetsoang. Liphuputso tsa aphantasia li fumane hore batho ba bang ba ka boloka karolo e ’ngoe ea bokhoni ba mohopolo oa sebaka le hoja ba sa bone litšoantšo tse hlakileng ka kelello. 6

Na ho potoloha libopeho ka kelello le ho fumana tsela ke ntho e le ’ngoe?

Che. Li na le litlhoko tse ling tsa sebaka tse tšoanang, empa ho fumana tsela ho boetse ho hloka hore u ithute tikoloho ’me u khethe litsela kapa tsela eo u e sebelisang e le tšupiso. 2

Na nka ntlafala ka ho ikoetlisa?

Liphuputso tsa koetliso ea sebaka li tšehetsa ntlafatso bokhoning ba sebaka bo lekantsoeng, empa hore na bo fetela hokae ho itšetlehile ka mosebetsi. Ha li tiise hore papali e ’ngoe le e ’ngoe e tla u tsoela molemo ka kakaretso. 11

Litšupiso

Lihokelo li isa ho DOI kapa rekoto ea mohloli oa pele. Lipapiso tsa lipatlisiso li hlalosa mesebetsi e qotsitsoeng; ha li netefatse hore mefuta ea rona ea sebatli e lekantsoe ka nepo.

  1. Iachini et al. (2019). The Effect of Body-Related Stimuli on Mental Rotation in Children, Young and Elderly Adults.
  2. Coutrot et al. (2019). Virtual navigation tested on a mobile app is predictive of real-world wayfinding navigation performance.
  3. Pearson (2019). The human imagination: the cognitive neuroscience of visual mental imagery.
  4. Squire (2009). Memory and Brain Systems: 1969–2009.
  5. Shepard et al. (1971). Mental Rotation of Three-Dimensional Objects.
  6. Bainbridge et al. (2021). Quantifying aphantasia through drawing: Those without visual imagery show deficits in object but not spatial memory.
  7. Salthouse (2009). When does age-related cognitive decline begin?.
  8. Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
  9. Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
  10. Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
  11. Uttal et al. (2013). The malleability of spatial skills: A meta-analysis of training studies..
  12. Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
  13. Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.