Bopaki ba bohlokoa le lipalo
| Se fumanoeng kakaretsong ea koetliso ea bokhoni ba sebaka | Tlhaloso |
|---|---|
| Ho hlahlobiloe liphuputso tse 217 | Pokello e pharaletseng ea mananeo a koetliso ea bokhoni ba sebaka |
| Tlhahlobo e bolokiloeng: liphuputso tse 206, boholo ba liphello tse 1,038 | Tlhahlobo e thehileng khakanyo ea ka mor'a ho ntša liphetho tse sa tloaelehang |
| Karolelano g = 0.47 ka mor'a ho ntša liphetho tse sa tloaelehang | Phello e mahareng ea koetliso e lekantsoeng ka mokhoa o tloaelehileng |
| Phetisetso mesebetsing e meng ea sebaka | Ho na le kakaretso e itseng ka har'a lefapha la bokhoni ba sebaka |
| Mesebetsi le maemo a taolo a fapaneng | Ha ho tekanyo e le 'ngoe ea koetliso kapa phaello e sebetsang ho bohle |
Kakaretso ena e hlahloba hore na liphello li tšoarella nako e kae, mabaka a li susumetsang le phetisetso. E pharaletse ho feta tlhahlobo ea mananeo a koetlisang ho potoloha libopeho ka kelello feela. Liphetho tsa eona li tšehetsa maikutlo a hore bokhoni ba sebaka bo ka fetoha, empa ha li bontše hore papali e 'ngoe le e 'ngoe e khutšoanyane ea inthanete e tla hlahisa karolelano ea liphello tse tšoanang le ea koetliso e ithutoang kapa ho fetola bohlale ka kakaretso. Uttal et al., 2013
Hantle-ntle ke eng e ka ntlafalang?
Teko ea khale ea ho potoloha libopeho ka kelello e lekanya ho bapisa lintho tse talimang mahlakoreng a fapaneng. Liteko tse ling li eketsa lintho, lintho tse sitisang tse fapaneng kapa meeli e thata ea nako. Sephetho se ka bontša ho ithuta melao le maano a teko hammoho le bokhoni bo ntlafetseng ba ho rarolla mosebetsi. Ho hlokahala hore sephetho se hlalose ho nepahala, lebelo le sete ea lintho tse sebelisitsoeng. Shepard et al., 1971 Vandenberg et al., 1978
Lipatlisiso tsa ho pheta liteko li bontša hore liphetho lia ntlafala ha liteko tsa kelello li phetoa, kahoo teko ea bobeli feela ha se teko e laoloang ea koetliso. Tekolo e molemo e lokela ho arola ho tloaela teko feela le phello e eketsehileng ea koetliso. Scharfen et al., 2018
Na boikoetliso bo thusa bohle ka ho lekana?
Tlhahlobo e kopantseng liphuputso ha e tšehetse maikutlo a hore motho e mong le e mong o fumana ntlafalo e lekanang. E hlahloba liphapang pakeng tsa mananeo a koetliso le bankakarolo, ho akarelletsa lilemo le bong, empa phello e akaretsang e ke ke ea bolela esale pele ntlafalo ea motho a le mong. Ka ho tšoanang, litlhahlobo tsa khale tsa phapang ea bong li hlalosa karolelano e itšetlehileng ka mofuta oa mosebetsi, eseng meeli e sa fetoheng ea motho ka mong. Uttal et al., 2013 Voyer et al., 1995 Linn et al., 1985
Ke eng e se amang?
Na ntlafalo e fetela ka nģ'ane ho papali?
Phetisetso mesebetsing ea sebaka e sa koetlisitsoeng ke sephetho se rutang ho feta ntlafalo ea lintho tse phetoang feela, 'me kakaretso e tlaleha phetisetso e joalo. Leha ho le joalo, sena se ntse se le moqotetsane ho feta ntlafalo mesebetsing eohle ea sebaka bophelong kapa keketseho ea bohlale ka kakaretso. Ho tšoana ha koetliso le tekolo ho ama seo motho a ka se bolelang. Uttal et al., 2013
U qoba joang ho nka phetoho ea leano e le bokhoni bo bocha?
Ngola mofuta oa mosebetsi, nako e sebelisitsoeng le hore na u kile ua o etsa pele. Haeba u qala ho sebelisa leano le fapaneng la ho bapisa, seo e ka ba ho ithuta ho molemo, empa se hlalose e le karolo ea phetoho. Sephetho sa sete e le 'ngoe ea libopeho ha se netefatse ka bosona tekanyo e akaretsang ea bokhoni ba sebaka. Shepard et al., 1971 Vandenberg et al., 1978
Phoso ea tekanyo le eona e bohlokoa. Phuputso ea pherekano ea botšepehi ba tekanyo e bontša hore liphetho tsa mesebetsi ea khale li ka tsitsa boemong ba lihlopha empa tsa se ke tsa tsitsa ha ho bapisoa batho ka bomong. Phetoho e nyenyane pakeng tsa linako tse khutšoanyane ha ea lokela ho nkoa e le phetoho e tšoarellang. Hedge et al., 2017
Sepheo sa sebele sa boikoetliso ke sefe?
Sebeletsa ho rarolla ka nepo le ka bokhabane lintho tse ncha tse ka bapisoang, 'me u ele hloko liphetho tseo ka bobeli. Kakaretso e boletsoeng ha e behe nako e le 'ngoe ea letsatsi le letsatsi, palo ea linako kapa lintlha tse lokelang ho fihleloa bakeng sa mosebetsi ona oa sebatli. E tšehetsa monyetla oa ho ithuta, eseng ponelopele e etselitsoeng motho ka mong. Uttal et al., 2013 Scharfen et al., 2018
Qoba ho hlalosa bothata ba qalong ka maikutlo a akaretsang ka bong. Lipatlisiso tsa lihlopha le tlhahlobo e pharaletseng ea ho tšoana ha batho ha li bontše bokhoni ba motho ka mong. Tsela eo motho a sebetsang ka eona hona joale le bokhoni ba hae ba ho ithuta ke lipotso tse fapaneng. Voyer et al., 1995 Hyde, 2005
Ka hona, polelo e tšepahalang ka molemo ke e tobileng: ho na le bopaki ba hore koetliso ea bokhoni ba sebaka e ka ntlafatsa liphetho ka karolelano, ho akarelletsa phetisetso e itseng ka har'a lefapha leo, maemong a ithutoang. Hore na boikoetliso ba papali e itseng bo hlahisa phetisetso e itseng ho hloka teko e tobileng. Uttal et al., 2013
Leka teko ea mahala e amanang le sena
Teko ea ho potoloha libopeho ka kelello
Leka teko ea ho potoloha libopeho ka kelello ho bona hore na mosebetsi ona o joang. Haeba u itloaetsa, ngola liteko tsa pele 'me u sebelise lintho tse ncha tse ka bapisoang ha u lekola phetoho. Papali ha e tšepise keketseho ea IQ kapa phello e tloaelehileng e tlalehiloeng mananeong a koetliso ea bokhoni ba sebaka.
Lipotso tse botsoang hangata
Na g = 0.47 e bolela hore ho betere ka 47%?
Che. Ke phapang ea karolelano e lekantsoeng ka mokhoa o tloaelehileng, 'me liphetho tse sa tloaelehang li ile tsa ntšoa kakaretsong e boletsoeng. Uttal et al., 2013
Na boikoetliso bo tla phahamisa IQ ea ka?
Sephetho sa koetliso ea bokhoni ba sebaka ha se bontše hore papali ena e tla hlahisa phello eo. Ntlafalo le phetisetso li lokela ho hlalosoa ho latela seo se lekantsoeng. Uttal et al., 2013
Ke lokela ho itloaetsa metsotso e mekae?
Mehloli ena ha e behe tekanyo e le 'ngoe e loketseng batho bohle bakeng sa mosebetsi oa sebatli. Ho fana ka kemiso e tsitsitseng ho ne ho tla bolela ho nepahala ho sa tšehetsoeng ke bopaki. Uttal et al., 2013 Scharfen et al., 2018
Mehloli
- Voyer et al. (1995). Boholo ba phapang ea bong bokhoning ba sebaka: Tlhahlobo e kopantseng liphuputso le ho hlahloba lintlha tsa bohlokoa..
- Linn et al. (1985). Ho hlaha le ho hlalosoa ha liphapang tsa bong bokhoning ba sebaka: Tlhahlobo e kopantseng liphuputso.
- Shepard et al. (1971). Ho potoloha libopeho tse mahlakore a mararo ka kelello.
- Vandenberg et al. (1978). Ho potoloha libopeho ka kelello, teko ea sehlopha ea ho bona sebaka sa mahlakore a mararo ka kelello.
- Uttal et al. (2013). Ho feto-fetoha ha bokhoni ba sebaka: Tlhahlobo e kopantseng liphuputso tsa koetliso..
- Hyde (2005). Khopolo-taba ea ho tšoana ha bong..
- Scharfen et al. (2018). Liphello tsa ho pheta liteko tsa bokhoni ba kelello: Tlhahlobo e kopantseng liphuputso.
- Hedge et al. (2017). Pherekano ea botšepehi ba tekanyo: Hobaneng mesebetsi e tšepahalang ea kelello e sa bontše liphapang tse tšepahalang tsa batho ka bomong.