Pitani ku zomwe zili patsambali

Luso limene layesedwa

Luso loganiza za malo

Maluso oganiza za malo amakuthandizani kuona m’maganizo mawonekedwe, malo ndi mmene zimagwirizanirana. Mu kafukufuku wina wa ku Italy, kulondola pa ntchito yotembenuza mawonekedwe kunali 61.4% mwa ana azaka 6–9, 88.0% mwa achikulire azaka 20–28 ndi 72.5% mwa achikulire azaka 60–82; zimenezi ndi zotsatira za magulu a kafukufukuyo, osati miyezo ya ntchito yathu yosiyana. 1

Tsiku lomaliza lowunikiridwa · magwero 13

Onani mayeso ndi zida ↓

01 / Mvetsetsani

Mmene luso limeneli lilili

Kuona, kuganizira m’maganizo ndi kupeza njira

Kutembenuza mawonekedwe m’maganizo, kukumbukira malo amene mabwalo anali, ndiponso kupeza njira pamapu zimafuna kuganiza za malo, koma ndi ntchito zosiyana. Kupeza njira m’malo aakulu kumafunanso kuphunzira mmene malowo alili ndi kugwirizanitsa zimene mukuona panopa ndi njira yoti mutsate. Musaganize kuti kuchita bwino potembenuza mawonekedwe kumatsimikizira kuti mudzapezanso njira bwino. Kafukufuku wa mayeso opeza njira amafufuza kugwirizana kumeneku paokha. 2

Kuona zithunzi m’maganizo ndi mbali ina yogwirizana nazo: ndiko kumva ngati muli ndi chithunzi m’maganizo. Kafukufuku wa zimenezi amafotokoza mmene zithunzi za m’maganizo zimagwirizanirana ndi njira zimene zimazilamulira. Sikuti aliyense ayenera kunena kuti zithunzi zake za m’maganizo zimamveka mofanana; mafunso okhudza mmene chithunzicho chimamvekera si muyeso weniweni wa kulondola potembenuza mawonekedwe. 3

Pofotokoza mwachidule mmene ubongo umagwirira ntchito, mbali zoona ndi za parietal zimathandiza kuimira ndi kusintha zinthu za malo m’maganizo; mbali za pakati pa temporal zimathandiza kuphunzira ndi kukumbukira mmene zinthu zinalili pamalo ake. Mbali zakutsogolo zimathandiza kusunga cholinga m’maganizo ndi kuyerekezera njira zina. Mbali zimenezi zimagwirizananso ndi maluso ena; palibe muyeso umodzi wokha wa kuganiza za malo umene umayesa zonsezi. 3 4

Kusiyanitsa kumeneku n’kothandiza kwambiri pa Helibrain: kutembenuza mawonekedwe m’maganizo, kukumbukira zinthu zooneka, kukumbukira motsatizana, kupeza njira ndi kuona zithunzi m’maganizo ndi ntchito zosiyana. Kusiyana kwa mmene zimachitikira kungasonyeze mbali ya ntchito imene ikuoneka yovuta kwa inu, popanda kutanthauzira zotsatira ngati matenda.

Mmene timaliziyesera

NtchitoFunso lalikuluKusiyana kofunika
Kutembenuza mawonekedwe m’maganizoKodi mawonekedwe awiriwa ndi ofanana limodzi litatembenuzidwa?Kutembenuza kapena kuonetsa ngati pagalasi; ngodya ndi malire a nthawi
Kukumbukira kachitidwe ka mawonekedweNdi malo ati amene munali zinthu?Kusunga zinthu nthawi imodzi, osati kuzisintha
Kukumbukira motsatizana kwa maloKodi malo anaonekera motsatizana motani?Dongosolo lake komanso malo ake
Kupeza njiraMuyenera kupita kuti, kapena kuloza kubwerera kuti?Kuphunzira malo ndi kusankha malo oyambira poyerekezera
Mafunso okhudza zithunzi za m’maganizoKodi chithunzi chimene mukuganizira chimamveka bwino motani?Munthu amafotokoza mmene akumvera, osati mayeso a kulondola

Kafukufuku wakale wa kutembenuza mawonekedwe m’maganizo unagwiritsa ntchito mawonekedwe awiriawiri osankhidwa mosamala. Kusintha kuchokera ku midadada ya mbali zitatu kupita ku manja kapena nkhope kungasinthe kuvuta kwa ntchitoyo ndi njira zimene anthu amagwiritsa ntchito, monga mmene kafukufuku wa zaka zomwe wafotokozedwa pansipa ukusonyezera. Zinthu zimene munthu akuona ndi mbali ya muyeso. 5 1

Masewera opezeramo njira angakhale ogwirizana ndi mmene munthu amachitira pa moyo weniweni, koma sangayese mokwanira mmene amapezera njira tsiku ndi tsiku. Kutsimikizira kwa kafukufuku umodzi wa pulogalamu ya m’manja yoyezera kupeza njira sikutsimikizira zokha masewera a Helibrain opezera njira ndi kuloza. 2

Kafukufuku wa kusatha kuona zithunzi m’maganizo amasiyanitsanso tsatanetsatane wa zinthu, mmene malo anakonzera zinthu ndi mmene munthu amamvera kuona chithunzi m’maganizo. Kunena kuti zithunzi za m’maganizo sizimveka bwino sikuyenera kutanthauzidwa kuti munthu alibe konse kukumbukira malo. 6

Zaka ndi miyezo: kodi kufananitsa koyenera n’kotani?

Zotsatirazi ndi kuyerekezera kwa kafukufuku, osati tebulo la miyezo yoimira anthu onse. Iachini ndi anzake anayesa kulondola popanda malire a nthawi pogwiritsa ntchito mizere ya mbali ziwiri, manja ndi nkhope; ziwerengero zapakati zikuphatikiza mitundu yonse ya zinthu zimene anaonetsa. 1

Zaka za guluAnthu amene anachita nawoKulondola kwapakati potembenuza mawonekedwe
Zaka 6–93661.4%
Zaka 20–283088.0%
Zaka 60–823072.5%

Ziwerengero zoyambirira za kafukufukuyu zinali 0.614, 0.880 ndi 0.725; ziwerengero za magawo zili pamwambazi zinapezeka pochulukitsa zimenezi ndi 100. Kulondola kunasiyana malinga ndi mtundu wa chinthu chimene anaonetsa; komanso maguluwa anasiyana pa maphunziro ndi mmene anthu anasankhidwira. Ziwerengerozi sizingagwiritsidwe ntchito kupereka zotsatira pa masewera athu otembenuza mawonekedwe a mbali zitatu. 1

Pofuna kuona mmene akuluakulu onse angakhalire, Salthouse anafotokoza kusiyana kwa magulu a zaka 18–60 pa luso loona ndi kusintha mawonekedwe m’maganizo; anasonyezanso chifukwa chimene kubwereza mayeso kumasokonezera kumasulira zotsatira za nthawi yaitali. Zotsatira zonsezi sizimasonyeza zimene munthu mmodzi ayenera kupeza pa mayeso ena a pa sikirini. Tilibe miyezo yoimira anthu onse ya zaka zosiyanasiyana pa mitundu ya masewera a Helibrain yotembenuza mawonekedwe, mapu kapena gululi imene yaperekedwa pano. 7

02 / Ikani pa nkhani yake

Zimene zimakhudza luso limeneli

Zizindikiro za umboni zimayankha funso lakuti, “Kodi pali zotsatira pa zimenezi?” Sizikulonjeza kuti phindu lake lidzakhala lotani. Ngati Helibrain ili ndi mlingo wa umboni, gulu la anthu ndi zotsatira zake zimatchulidwa limodzi. “Palibe mlingo” zikutanthauza kuti tilibe mlingo wogwirizana ndi zimenezi; sizikutanthauza kuti palibe zotsatira. Zimene kafukufuku wa zaka ndi zipangizo wapeza ndi umboni wokhudza kuyeza, osati mlingo wa chithandizo.

Tulo

Sizinapimidwe pa luso loganiza za malo

Zotsatira za chidwi ndi kukumbukira sizikukhudza mwachindunji luso limeneli.

Kusagona mokwanira kungasokoneze chidwi ndi kukumbukira zimene zimathandiza pa ntchitoyi. Umboni wathu wa kukhala tcheru sumasonyeza kuti kulondola potembenuza mawonekedwe kapena kupeza njira kumachepa mwanjira inayake. 8

Kupsinjika maganizo

Sizinapimidwe pa kutembenuza mawonekedwe

Umboni wosatsimikizika kwambiri wa kukumbukira zinthu m’maganizo sugwirizana mwachindunji.

Kupsinjika maganizo kungasinthe kuchuluka kwa kudziletsa kumene ntchito yoganiza za malo imafuna, koma tilibe chiwerengero chofanana chotsimikizika cha zotsatira pa kutembenuza mawonekedwe kapena masewera athu opezeramo njira. 9

Kuchita masewera olimbitsa thupi

Umboni ndi wochepa kwambiri

Chiwerengero chosungidwa: luso loganiza lonse, magulu osiyanasiyana.

Chiwerengero chonse cha masewera olimbitsa thupi ndi chotsika kwambiri. Sichingalosere kuti munthu wina aliyense adzawonjezera zotsatira zake pa luso la malo, kapena kudziwa kuchuluka kwa masewera oyenera pa masewera athu. 10

Zaka

Kuyerekezera zaka

Zinthu zoonetsedwa, njira, maphunziro ndi mtundu wa ntchito n’zofunika.

Tebulo likusonyeza kusiyana kwa magulu a zaka pa zinthu zoonetsedwa za mtundu umodzi. Kusiyana kwa zaka sikuyenera kubisa kufanana kwakukulu pakati pa anthu kapena kusiyana kwa maluso osiyanasiyana oganiza za malo. 1

Kuyeserera

Sizinapimidwe mwalamulo pano

Kusanthula pamodzi kwa maphunziro a luso la malo; musasinthe ndi chiwerengero cha maphunziro ena onse.

M’mankhani a kafukufuku amene anaunikidwa, kuphunzitsa luso la malo kungathandize kukulitsa luso limeneli. Mmene zimenezi zikugwirizanirana ndi zotsatira zina zimadalira ntchito yophunzitsidwayo ndi ntchito imene munthu akuyesera kugwiritsa ntchito luso lake; si muyeso wa zaka. 11

Zipangizo

Mmene muyeso umachitikira

Kapangidwe ka sikirini ndi njira yoyankhira zingasinthe ntchitoyo.

Kusintha sikirini kungasinthe kukula kwa mawonekedwe, ngodya imene maso amawaonera ndi mmene munthu ayankhira. Umboni wa kuyeza nthawi umasonyeza kuti poyerekezera zotsatira za ntchito za liwiro, m’pofunika kulembanso zipangizo zimene zinagwiritsidwa ntchito. 12

Kodi luso limene mwayeseza limathandiza pa ntchito ziti?

Maluso a malo angaphunzitsidwe, koma cholinga chake n’chofunikabe

Kusanthula pamodzi kwa Uttal ndi anzake kukusonyeza kuti luso loganiza za malo silimangokhala lokhazikika. Kunaphunzira mmene maphunziro pa ntchito zosiyanasiyana za malo amathandizira ndi mmene luso limasamutsidwira ku ntchito zina. Izi zimathandiza kunena zinthu mosamala, osalonjeza kuti kuchita masewera aliwonse a malo kungathandize pa luso lililonse la tsiku ndi tsiku kapena zotsatira za maphunziro. 11

Pa nthawi yomweyo, maphunziro onse a masewera ophunzitsa ubongo amachenjeza kuti kuchita bwino pa ntchito imene munthu anaphunzira sikutanthauza kuti luso lake lonse loganiza lakula. Kuti kuchita masewera kukhale kothandiza, tchulani cholinga chake: kutembenuza zinthu zatsopano m’maganizo, kukumbukira dongosolo la malo, kujambula molondola kapena kuphunzira njira. Maluso amenewa ndi ofunika ngakhale palibe chifukwa chonenera kuti luso limasamukira ku chilichonse. 13

Mafunso athu okhudza zithunzi za m’maganizo si cholinga chimene aliyense ayenera kuyesetsa kuchikulitsa. Kugwirizana pakati pa kuona chithunzi m’maganizo ndi mmene munthu amachitira pa ntchito n’kovuta kwambiri kuposa kunena kuti “chithunzi chomveka bwino chimatanthauza kuganiza bwino za malo.” Sankhani cholinga chimene chili chofunika kwa inu, ndipo gwiritsani ntchito mayeso amene amachiyesa. 3

03 / Yesani ndi kuyerekezera

Yesani pa Helibrain

Yerekezerani ntchito yosinthira mawonekedwe ndi ntchito yokumbukira; ngati mukufuna, onjezerani ntchito yopezera njira. Werengani mosamala malamulo oyankhira: poyamba, chithunzi chooneka ngati pagalasi ndi chowoneka chotembenuzidwa zingafanane. Sungani padera zotsatira za mayeso a nthawi ndi opanda malire a nthawi.

Masewera ojambulira aphatikizidwa chifukwa amagwiritsa ntchito luso loyendetsa dzanja limodzi ndi kutsatira zimene maso akuona. Zida zokumbukira zimakuthandizani kuyesa njira zimene mwasankha; sizikhazikitsa chiwerengero chimodzi choyerekezera maluso a malo pa ntchito zonsezi.

Mayeso ndi masewera

Zida ndi kuyeseza

Mayankho okhudzana ndi zimenezi

Mafunso amene anthu amafunsa kawirikawiri

Kodi kuona bwino zithunzi m’maganizo n’kofunika kuti munthu akhale ndi luso loganiza za malo?

Mmene munthu amamvera kuona chithunzi m’maganizo ndi mmene amachitira pa ntchito ya malo ndi zinthu ziwiri zosiyana zimene zimayesedwa mosiyana. Kafukufuku wa kusatha kuona zithunzi m’maganizo wapeza kuti anthu ena angathe kukumbukira malo ngakhale kuti saona bwino zithunzi m’maganizo. 6

Kodi kutembenuza mawonekedwe m’maganizo ndi kupeza njira n’zofanana?

Ayi. Zonse zimafuna luso lina loganiza za malo, koma kupeza njira kumafunanso kuphunzira malo ndi kusankha njira kapena malo oyambira poyerekezera. 2

Kodi ndingakulitse luso langa poyeserera?

Kafukufuku wa maphunziro a luso la malo akusonyeza kuti luso loyesedwa lingakulitsidwe; kuchuluka kwake kumadalira ntchito imene munthu akuyeserera. Izi sizikutsimikizira kuti masewera aliwonse angathandize pa zinthu zambiri. 11

Magwero

Maulalo amapita ku DOI yoyambirira kapena ku mbiri ya gwero. Zofananitsa za kafukufuku zikufotokoza ntchito zimene zinayesedwa, osati kutsimikizira kuti mitundu yathu ya pa msakatuli ndi yolondola.

  1. Iachini et al. (2019). The Effect of Body-Related Stimuli on Mental Rotation in Children, Young and Elderly Adults.
  2. Coutrot et al. (2019). Virtual navigation tested on a mobile app is predictive of real-world wayfinding navigation performance.
  3. Pearson (2019). The human imagination: the cognitive neuroscience of visual mental imagery.
  4. Squire (2009). Memory and Brain Systems: 1969–2009.
  5. Shepard et al. (1971). Mental Rotation of Three-Dimensional Objects.
  6. Bainbridge et al. (2021). Quantifying aphantasia through drawing: Those without visual imagery show deficits in object but not spatial memory.
  7. Salthouse (2009). When does age-related cognitive decline begin?.
  8. Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
  9. Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
  10. Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
  11. Uttal et al. (2013). The malleability of spatial skills: A meta-analysis of training studies..
  12. Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
  13. Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.