01 / Mvetsetsani
Mmene luso limeneli lilili
Kupeza yankho ndi kukumbukira zimene mukudziwa kale
Chithunzithunzi cha magulu a zithunzi chimakupemphani kuti muzindikire zimene zikusintha m’mizere kapena m’ndime, kuphatikiza malamulo ake ndi kusankha chithunzi chimene chikusowa. Izi n’zosiyana ndi kukumbukira tanthauzo la mawu, ngakhale kuti kudziwa mawu ndi kulingalira zonse zingathandize pa kuyeza luso lonse. Luso latsopano ndi zimene munthu waphunzira kale zimagwirizana; sizingagawidwe mosavuta kukhala ntchito zimene zimafuna kuphunzira ndi zimene sizifuna. 2
Kusanthula kotchuka kwa mavuto a mtundu wa Raven kumafotokoza ntchito monga kuzindikira ubale, kusunga malamulo amene mwapeza pakati pa njira, ndiponso kugwirizanitsa malamulo angapo. Choncho ntchitoyi imagwiritsanso ntchito kukumbukira kwa kanthawi kochepa ndi chidwi. Kuiyitana kuti “nzeru zopanda zinthu zina” kungabise zina mwa zimene munthu akuchita. 3
Malinga ndi kufotokoza kosavuta kwa mmene machitidwe a ubongo amagwirira ntchito, maukonde a mbali yakutsogolo ndi yapamwamba ya ubongo amathandiza kuganiza motsatira cholinga, ndipo mbali zoona zimene zili m’ubongo zimaimira chithunzithunzicho. Maukondewa amagwirizananso ndi amene amagwiritsidwa ntchito pa kudziletsa ndi kukumbukira; choncho zotsatira sizingasonyeze kuti kulingalira kumachitika m’dera limodzi lokha la ubongo. Kafukufuku wa mayeso angapo a kuganiza amapezanso kusiyana kwa mbali zosiyanasiyana za mmene munthu amachitira, osati ntchito imodzi yofanana pa mayeso onse. 4 5
Helibrain ili ndi zithunzithunzi zosayezedwa nthawi, mayeso ambiri a mtundu wa IQ, masamu ndi chithunzithunzi cha kulingalira chatsiku ndi tsiku. Zimakuthandizani kuyerekezera mitundu yosiyanasiyana ya mavuto. Ngakhale zonse zimafuna kulingalira, zimenezi sizitanthauza kuti zotsatira zake zonse ziyikidwe pamlingo umodzi wa IQ.
Mmene timaliziyesera
| Mtundu wa muyezo | Zimene ungayese | Zimene zimafunika umboni wosiyana |
|---|---|---|
| Kulingalira pogwiritsa ntchito magulu a zithunzi | Kuzindikira ubale wa mawonekedwe | Kukonza muyezo, kuvuta kwa mafunso ndi miyezo ya zaka |
| Ntchito zopeza malamulo kapena motsatizana | Kupeza ubale ndi kuugwiritsa ntchito | Kuzolowera mtundu wa mayeso ndi zimene munaphunzitsidwa kale |
| Mayeso anzeru a zigawo zingapo | Maluso ambiri ogwirizana | Kukonza muyezo wake ndi kusatsimikizika kwake |
| Chithunzithunzi chatsiku ndi tsiku | Kuthetsa vuto linalake lokhala ndi malamulo | Kusonyeza kuti luso limeneli limagwiranso ntchito pa zithunzithunzi za mitundu ina |
Gulu la mafunso limathandiza pa kafukufuku chifukwa limapereka zinthu zoyezedwa mofanana. Limakhala mayeso okhala ndi muyezo wa anthu onse pokhapokha atachitanso ntchito yosankha mafunso, kukonza mmene mayesowo amachitikira, kuyeza kudalirika kwake ndi kupeza gulu loyerekezera loyenera. Pepala la MaRs-IB limafotokoza bwino kusiyana kumeneku. 1
Mayeso athu a zithunzi afotokozedwe mogwirizana ndi malangizo akeake. Mayeso a IQ a akatswiri nthawi zambiri amakhala ndi avareji ya 100 ndi kupatuka kokhazikika kwa 15, poyerekezera munthu ndi gulu la anthu a msinkhu woyenera. Sitiyenera kuyembekezera kuti avareji ya IQ yokonzedwa molingana ndi zaka ikhale yotsika kwa munthu wamkulu chifukwa choti zotsatira zake zosakonzedwa pa ntchito zina zimasiyana ndi zaka. 6
Kutanthauzira zotsatira za mayeso obwerezabwereza kumafunanso kudziwa kuti munayesapo kangati. Kukumbukira yankho, kupeza njira yothandiza ndi kuchepa kwa mantha pa mtundu wa mayeso kungakweze zotsatira popanda kusonyeza kusintha kwa luso lonse la kulingalira. 7
Zaka ndi miyezo: kodi kufananitsa koyenera n’kotani?
Nachi chiyerekezo cha zaka cha ntchito inayake chochokera mu MaRs-IB, Tables 1 and 3. Kulondola kwapakati ndi kuchuluka kwa mafunso amene anayankhidwa molondola motsatira ndondomeko ya kafukufukuyo; si muyezo wa IQ kapena maperesenti a anthu onse. 1
| Zaka | Chiwerengero cha anthu | Kulondola kwapakati |
|---|---|---|
| 11.27–13.39 | 185 | 61% |
| 13.40–15.91 | 184 | 68% |
| 15.93–17.99 | 184 | 73% |
| 18.00–33.15 | 106 | 81% |
Ichi chinali chitsanzo cha kafukufuku wa kakulidwe, osati muyezo woyimira anthu a mibadwo yonse. Ziwerengero zake sizingagwiritsidwe ntchito kuwerengera zotsatira za zithunzithunzi zathu zosiyana, ndipo sizikunena za zaka zoposa zimene gulu la akuluakulu linali nazo. Gulu la akuluakulu linatenganso nthawi yaitali pa funso lililonse poyerekezera ndi magulu aang’ono, kusonyeza chifukwa chake kulondola kuyenera kuganiziridwa limodzi ndi njira yoyankhira. 1
Pa zaka zazikulu za ukalamba, kafukufuku wa Salthouse wa akuluakulu azaka 18–60 anasonyeza kusiyana pakati pa magulu a zaka pa kulingalira, komanso zotsatira zazikulu za mayeso obwerezabwereza. Kuyerekezera magulu a zaka, kusintha kwa munthu kwa nthawi yaitali, ndi zotsatira za IQ zokonzedwa molingana ndi zaka zimayankha mafunso atatu osiyana. Sitiziphatikiza kuti tipange tebulo la zaka ndi zotsatira lopanda umboni. 8
02 / Ikani pa nkhani yake
Zimene zimakhudza luso limeneli
Zizindikiro za umboni zimayankha funso lakuti, “Kodi pali zotsatira pa zimenezi?” Sizikulonjeza kuti phindu lake lidzakhala lotani. Ngati Helibrain ili ndi mlingo wa umboni, gulu la anthu ndi zotsatira zake zimatchulidwa limodzi. “Palibe mlingo” zikutanthauza kuti tilibe mlingo wogwirizana ndi zimenezi; sizikutanthauza kuti palibe zotsatira. Zimene kafukufuku wa zaka ndi zipangizo wapeza ndi umboni wokhudza kuyeza, osati mlingo wa chithandizo.
Tulo
Sanaikidwe mulingo pa kulingalira pa zinthu zatsopanoUmboni wokhudza kukhala tcheru ndi wamphamvu kuposa zonena za phindu lenileni pa kulingalira.
Kusowa tulo kungakhudze njira zimene zimagwiritsidwa ntchito pa mayeso a nthawi. Mlingo wa umboni wokhudza kukhala tcheru suonetsa kuti tulo kapena kusagona kumawonjezera kapena kuchepetsa IQ ndi mfundo zingati pa nthawi inayake. 9
Kupsinjika maganizo
Umboni wochepaChiwerengero chosungidwa: kupsinjika maganizo kwadzidzidzi → kukumbukira kwa kanthawi kochepa ndi kusinthasintha kwa maganizo.
Kupsinjika maganizo kwadzidzidzi kungasokoneze njira zina zothandizira kuganiza. Tisunga mlingo wotsika wa umboni wa zotsatira zogwirizana ndi kuganiza, m’malo mopereka mlingo watsopano pa nzeru zogwiritsa ntchito pa zinthu zatsopano. 10
Kuchita masewera olimbitsa thupi
Umboni wochepa kwambiriChiwerengero chosungidwa: anthu osiyanasiyana ndi kuganiza kwa zinthu zonse.
Umunthu wa umboni wokhudza masewera olimbitsa thupi ndi kuganiza uli wotsika kwambiri m’gulu lathu la umboni. Sutsimikizira kuti nzeru zogwiritsa ntchito pa zinthu zatsopano zidzawonjezeka m’njira yodziwikiratu. 11
Zaka
Kuyerekezera zakaKafukufuku wa kakulidwe ndi wa akuluakulu; amagwiritsa ntchito milingo yosiyanasiyana ya zotsatira.
Zotsatira zosakonzedwa zimasintha malinga ndi zaka ndi mtundu wa ntchito, pamene zotsatira zokonzedwa molingana ndi zaka zimayerekezera munthu ndi gulu la zaka zake. Palibe chimodzi mwa zimenezi chimene chimasonyeza “zaka zimene ubongo umagwira ntchito bwino koposa” pa aliyense. 12
Kuyeserera
Umboni wa mayeso obwerezabwerezaKuwonjezeka kwa zotsatira pa mayeso a kuganiza obwerezabwereza.
Zotsatira za kuyeserera zapezeka pa mayeso osiyanasiyana a luso la kuganiza. Kutanthauzira kwake kumadalira nthawi imene yadutsa, ngati mafunso abwerezedwa ndi mtundu wa mayeso; sikutanthauza nthawi zonse kuti luso lawonjezeka kwa nthawi yaitali. 7
Zipangizo
Umboni wa nthawi yoyezeraUmakhudza kwambiri zigawo za mayeso amene akuyeza nthawi.
Nthawi ndi njira yolowetsamo yankho zingakhudze gawo la mayeso limene likuwerengedwa nthawi. Mtundu wopanda malire a nthawi umachepetsa vuto limodzi, koma suchotsa kusiyana kwa mmene chithunzi chikuonekera, mmene munthu angagwiritsire ntchito mayeso kapena mmene amazolowera mafunso. 13
Kodi luso limene mwayeseza limathandiza pa ntchito ziti?
Kusamutsira luso ku ntchito zina kuyenera kuwonetsedwa ndi umboni
N’zomveka kuphunzira mmene malamulo a zithunzithunzi amagwirira ntchito ndi kusangalala mukazolowera mtundu wa mayesowo. Koma kunena kuti kuyeserera kumeneku kumakulitsa nzeru kapena kuchita bwino pa ntchito zina zosagwirizana kumafuna kuyeza ntchito zimene sizinaphunzitsidwe ndi kukhala ndi gulu loyerekezera loyenera. Kukwera kwa zotsatira pa mayeso amene mwayeserera sikupereka umboni wofunikira pa zinthu zimenezi. 14
Kuphunzitsa kukumbukira kwa kanthawi kochepa ndi chitsanzo chofunika kusamala nacho: anthu angachite bwino pa ntchito zimene aphunzitsidwa, koma kusanthula kwakukulu sikunapeze umboni wokhutiritsa wakuti luso limeneli limasamukira kutali n’kukulitsa nzeru. Izi sizikutanthauza kuti kuyeserera kulibe phindu; zimangochepetsa zimene tinganene potengera zotsatira zake. 15
Pa vuto la tsiku ndi tsiku, gwiritsani ntchito njira yolingalira yeniyeniyo: fotokozani zimene mukungoganiza, jambulani mmene zinthu zikugwirizanirana ndipo onaninso zolakwa. Chithunzi chokonza mfundo ndi kope lolembamo zolakwa zingakuthandizeni kusunga zimenezi. Mungadziwe ngati zikuthandiza pa ntchito imene mukufuna poyesa ntchitoyo; kuziika patsamba lino sikutanthauza kuti zimakweza muyezo wobisika wa nzeru.
03 / Yesani ndi kuyerekezera
Yesani pa Helibrain
Yesani zithunzithunzi za magulu a zithunzi kuti muone mmene mumapezera malamulo, kapena mayeso ambiri ngati mukufuna kuyesa mitundu ingapo ya ntchito nthawi imodzi. Kumbukirani kusatsimikizika ndi malire amene afotokozedwa pa zotsatira. Chithunzithunzi chatsiku ndi tsiku cha manambala ndi mtundu wina wa kuthetsa mavuto, osati njira ina yoyezera IQ.
Mukabwereza mayeso, lembani kuti munayesapo kangati m’malo moyerekezera zotsatira zabwino koposa za munthu amene wazolowera ndi zotsatira zoyamba za munthu wina. Werengani mayankho ogwirizana ndi nkhaniyi kuti mudziwe kusiyana kwa maperesenti a IQ, kulingalira pogwiritsa ntchito magulu a zithunzi ndi zotsatira za kuyeserera mobwerezabwereza.
Mayeso ndi masewera
Mayeso a kulingalira pogwiritsa ntchito magulu a zithunzi
Pezani chithunzi chosowa pozindikira malamulo a zithunzi.
Mayeso a IQ
Mayeso a zigawo zingapo, okhala ndi malire ake ndi kufotokoza kwa zotsatira.
Chithunzithunzi cha tsiku ndi tsiku choyesa kulingalira
Gwiritsani ntchito malamulo kuthetsa gulu latsopano la manambala la tsiku ndi tsiku.
Mayeso a liwiro lowerengera m’mutu
Ganizirani ndi kuwerengera musanathe nthawi; kudziwa masamu kumathandizanso.
Mayeso a nsanja ya London
Konzani masitepe ovomerezeka opita ku cholinga.
Zida ndi kuyeseza
Chithunzi chokonza mfundo
Onetsani zimene mukuganiza ndi mmene zinthu zikugwirizanirana.
Kope lolembamo zolakwa
Lembani cholakwa pa yankho ndi chifukwa chimene munasinthira maganizo.
Chida choyeserera masamu a m’mutu
Yeserani mtundu winawake wa kuwerengera.
Mbiri ya Ubongo
Yesani ntchito za mbali zosiyanasiyana popanda kuziona ngati zimayezedwa pamlingo umodzi.
Mayankho okhudzana ndi zimenezi
- Kodi avareji ya IQ imakhala yotani pa msinkhu uliwonse? →
- Kodi mayeso a IQ a pa intaneti ndi olondola motani? →
- Kodi ziwerengero za IQ za 115, 130 ndi 145 zili pa percentile yanji? →
- Kodi kubwereza mayeso a IQ kungakweze mphambu yanu? →
- Kodi nambala yabwino ya IQ ndi iti? →
- Kodi mayeso a kulingalira pogwiritsa ntchito magulu a zithunzi amayesa chiyani? →
Mafunso amene anthu amafunsa kawirikawiri
Kodi kulingalira pogwiritsa ntchito magulu a zithunzi n’chimodzimodzi ndi IQ?
Ndi mtundu umodzi wofunika wa ntchito yolingalira. Mayeso ambiri a IQ amaphatikiza maluso angapo ndipo amafunika kukonzedwa paokha kuti akhale ndi muyezo. 2
Kodi avareji ya IQ iyenera kutsika anthu akamakalamba?
IQ yokonzedwa molingana ndi zaka imayerekezera munthu ndi gulu loyenera la zaka zake. Kusiyana kwa zotsatira zosakonzedwa pa ntchito sikuyenera kusokonezedwa ndi kutsika kwa avareji ya IQ yokonzedwa molingana ndi zaka. 6
Kodi kuyeserera zithunzithunzi mobwerezabwereza kungakweze zotsatira zanga?
Inde, zotsatira za kuyesanso zingakweze zotsatira. Zimenezi zokha sizikutsimikizira kuti mudzachita bwino pa ntchito zosazolowereka kapena kuti luso lanu lonse lasintha kwa nthawi yaitali. 7
Magwero
Maulalo amapita ku DOI yoyambirira kapena ku mbiri ya gwero. Zofananitsa za kafukufuku zikufotokoza ntchito zimene zinayesedwa, osati kutsimikizira kuti mitundu yathu ya pa msakatuli ndi yolondola.
- Chierchia et al. (2019). The matrix reasoning item bank (MaRs-IB): novel, open-access abstract reasoning items for adolescents and adults.
- Neisser et al. (1996). Intelligence: Knowns and unknowns..
- Carpenter et al. (1990). What one intelligence test measures: A theoretical account of the processing in the Raven Progressive Matrices Test..
- Diamond (2012). Executive Functions.
- Hampshire et al. (2012). Fractionating Human Intelligence.
- Pearson (2020). WISC-V Interpretive Report: About Scores.
- Scharfen et al. (2018). Retest effects in cognitive ability tests: A meta-analysis.
- Salthouse (2009). When does age-related cognitive decline begin?.
- Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
- Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
- Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
- Hartshorne & Germine (2015). When Does Cognitive Functioning Peak? The Asynchronous Rise and Fall of Different Cognitive Abilities Across the Life Span.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
- Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.
- Melby-Lervåg et al. (2016). Working Memory Training Does Not Improve Performance on Measures of Intelligence or Other Measures of “Far Transfer”.