01 / Кхета
ХӀун ду
ХӀума кхетар а, хьалха хаар а
Матрицан хаттаро мажараш я столбцашкара хийцамаш хьажа, низамаш цхьаьна кхолла а, чохь йисина дакъа харжа а оьшу. ХӀара дашан маьӀна хьалха диц ца даранла кхин-башха ду, маца дошам а, ойла дар а йоккхачу талламе пайда хила йиш ю. ТӀекхетамца а, Ӏамалца гулделла кхетам а цхьаьна бу; Ӏамал йолу я йоцу гӀуллакхашна юкъара билгалйина чӀагӀар кхоьлла ца бу. 2
Raven-сан хаттарийн классически талламехь зӀенаш къасто, юккъера низамаш ойланехь ларъяр а, дукха низам цхьаьна лелор а санна гӀуллакхаш дийца. Цундела, кху гӀуллакхо ойланехь диц ца дар а, ларлуш хилар а тӀехьхила йиш ю. Цунах «цхьаьна кхетам» ма аьлча, адамо гӀуллакхехь кхочушдо хӀун дуйла къайла йисар ю. 3
Декъашхойн низамаш кхетамца хьажа, Ӏалашонна тӀехь болх буйцу лаьмнаш а, паретал а ю; визулан системо хаттарехь йолу кепаш гучуйо. ХӀара низамаш жоп нийсйаран а, диц ца даран а гӀуллакхашца юкъара бу; жамӀо ойла дар мозга цхьана декъехь ду аьлла дӀахьажийта ца йиш ю. Кхетамехь талламаш а, массо гӀуллакхехь цхьаьна амал яц, гӀуллакхан дакъошна юкъара башхаллаш ю аьлла гучуйо. 4 5
Helibrain тӀехь хан бахьана ца йолу матрицан хаттарш, дукха декъашхо долу IQ-сан тест, арифметика а, дийнахьара мантикан хаттар а ю. Уьш хийла хаттарийн башхаллашца дӀахьажо гӀо до. Церан массо гӀуллакхехь ойла дар хиларан бахьан, массо баллаш цхьаьна IQ шкале чу хӀотто йиш ю аьлла дац.
Муха хьажо
| Хьажам | Муьлхха хӀума хьажа йиш ю | ДӀаьххье кхин далил оьшу муха |
|---|---|---|
| Матрицан ойла | Кепашна юкъара зӀенаш къасто | Нисдар, хаттарийн кхачам а, шо-шарах долу норма а |
| Низамаш кхолларан я сери гӀуллакхаш | ЗӀе каро а, цуьнан пайда эца а | Кеп довзаран а, хьалха Ӏамина хилар а |
| Дукха декъашхо долу кхетамехь тест | Юкъара йолу кхетамехь кхачамаш хийла къасто | Цуьнан нийсдар а, хьажамашна ларйаран кхачам а |
| Дийнахьара хаттар | Цхьаьна чулацам йолу гӀуллакх дӀахьажо | Цхьа хаттарийн гулламал кхечу гӀуллакхашка кхиар |
Хаттарийн гулламо талламашна пайда бо, ткъа цуьнан дакъош цхьана хьалехь гулдина ду. Норма болу тест хиларанна хаттар харжар, дӀахьажоран низам, нийсам а, лаьцна дӀахьажоран нийса гуллам а тӀехь кхин болх бан деза. MaRs-IB докладо хӀара башхаллаш нийса дийца. 1
Тхан матрицан тестан жамӀ цуьнан дийцарца цхьаьна хьажа деза. Профессиональни IQ хьажамашца йуккъералла 100, стандартни башхалла 15 хӀоттош хилар маьӀна бу; и шо-шарашна хьалххе хӀоттийна гулламца дӀахьажо. Йоккхача шарах болу адаман IQ йуккъералла шо-шарах нийсйина хьажамехь лахало аьлла хьисап дац, хӀокху сырым гӀуллакхехь хьажамаш шо-шарах башха хила тарлу аьлла. 6
Тест юха йича, хьалха хьажа йина хан а кхеташ хила деза. Жоп диц ца дар, пайда болуш йолу Ӏамал каро а, гӀуллакхан кепна сиха ца тешар а жамӀ лакхайо йиш ю, амма хӀара ойла дар хьалха массо хьалехь хийцна дуйла ца билгало. 7
Возраст а, нормаш а: муьлххачу хьажамашца дӀахьажа деза?
Лахахь MaRs-IB-ра Tables 1 and 3-ра гӀуллакхна хьалххе билгалйинчу шо-шарах дӀахьажор ю. Йуккъералла нийсалла — талламехь долу низамца нийса жоп делла хаттарийн процент ю; IQ я йуккъераллин процентил дац. 1
| Шо-шаран кхачам | Декъашхой | Нийса жопан йуккъералла |
|---|---|---|
| 11.27–13.39 | 185 | 61% |
| 13.40–15.91 | 184 | 68% |
| 15.93–17.99 | 184 | 73% |
| 18.00–33.15 | 106 | 81% |
ХӀара кхиаран талламехь гуллам хилла, йуккъераллин шо-шарахь норма долу гуллам дац. Цуьнан хьисапаш тхан кхечу хаттарийн гулламе балл лоранна лела йиш яц; кхин йоккха долу шо-шарах а хаам ца хуьлу. Йоккхача шарах долчу гулламахь, жима-шарах долчу гулламал, цхьа хаттарна кхин хан хьалха аьлла хилла. Цунах нийса жоп а, жоп лоран низам а кхечуьнца дӀакхачийта ца де аьлла хетало. 1
Йоккхача шарах долчуьнга Salthouse-ра 18–60 шо долчуьнгахь кросс-секционни талламехь ойланехь долчу башхаллаш а, тест юха йаран гӀуллакхаш а гучуйинчу. Шо-шарашна юкъара дӀахьажор, ханан дуьххьарлера хийцам а, шо-шарах нийсйинчу IQ хьажам а — кхин-кхин хаттаршна жоп ло. Тхо уьш кхин хьалха ца хилла йоккха шо-шаран таблица хӀоттош цхьаьна ца кхолла. 8
02 / Хьал кхеташ хьажа
Кхочушдарна хӀун тӀехь до
Далилшна белгалонашо жоп ло: «ХӀокху жамӀан тӀе тӀехь хилар дуй?» Цара башха кхиам ваьшна ма дех. Helibrain-н далилшан даража йолуш хилча, цуьнан декъашхойн барам а, жамӀ а цхьаьна билгалдо. «Даража ца йина» маӀна ду тханна цхьаьна къастош йолу даража яц; иза тӀехь хилар дац аьлла ма ду. Возраст а, гӀирсаш а йоьзна далилш хьажаман далилш ду, леченин даражаш дац.
Сон
ТӀекхетамца ойла даранна хьажам хӀоттийна дацЛарлуш хиларна далил, цхьаьна ойла дика хилара хьалха долу кхин далил бу.
Сон дӀаяккхарна хан билгалйинчу сессин гӀуллакхаш тӀехьхила йиш ю. Ларлуш хиларан далило билгалйинчу сонан планна IQ хьисапан кхачам я пайда хьалха ца билгало. 9
Стресс
Далил кӀезиг дуЛарйина хьал: къаьстина стресс → ойланехь диц ца дар а, хьал хувцаран а Ӏамал.
Къаьстина стресс цуьнан Ӏалашонна тӀехь дӀахьедарш йоха йиш ю. Тхуна тӀехьхилар чулацам долчу кхетамехь гӀуллакхашна Low аьлла йисина; цунах тӀекхетамца ойла даран кхин хьалха йоцу рейтинг ма хӀотто. 10
Физически гӀуллакх
Далил кӀезиг дуЛарйина хьал: хийла гулламаш а, йукъара кхетам а.
Физически гӀуллакхан а, кхетамехь а долчу йукъара далилехь тхуна Very low аьлла кхачам бу. Цунах тӀекхетамца ойла дар болуьйту кхачам кхин сиха лакхало аьлла билгало ца йо. 11
Шо
Шо-шарах дӀахьажорКхиаран а, йоккхача шарах долчу а талламаш; баллаш хьажаран низамаш кхин-башха ду.
Хьажамехь сырым кхиам шо-шарах а, гӀуллакхал а хийцало; шо-шарах нийсйина хьажамо адаман жамӀ шо-шарах хьалххе билгалйинчу гулламца дӀахьажо. Цхьаьна «мозган массо хьалхарчу шо» яц. 12
Ӏамал
Юха тест йан далилКхетамехь гӀуллакх юха йича балл лакхала.
Кхетамехь хаттарийн тесташ юха йича, Ӏамал йаран тӀехьхилар дӀаязйина. ЖамӀ хьажаранна юкъахь хан, цхьа хаттар кхин-кхин хилар а, тестан кеп а хьалха хьажа деза; хӀара кхиам сиха ойла даран гӀуллакх кхиарна далил ца хуьлу. 7
ГӀирсаш
Ханна тӀехь далилХан хьажаран дакъошна къаьстина маьӀна ду.
Хан а, чуйоьллар а тестан хан билгалйинчу дакъа тӀехьхила йиш ю. Хан билгалйо йоцу кепо цхьана кхачам кӀезиг йо, амма визуальни гучуйалар, аьтто кхочушъяр а, хаттар довзаран башхаллаш а ца йо. 13
ХӀун кхечу гӀуллакхашка кхочушдо, а хӀун дац?
Кхечу гӀуллакхашка кхиар далилца билгало деза
Матрицан низамаш Ӏамо а, цу кепехь дика хила а, цхьаьна хазахетарш бу. И Ӏамало кхетам я башха доцу декъашхойн гӀуллакхашна кхиам бо аьлла, йоккха къастам кхолла хьалха дӀахьайта деза. Цу гӀуллакхашна Ӏамал йоцу жамӀаш, нийса дӀахьажаран гуллам а оьшу. Ӏамина хаттарна балл лакхало цу шартан меттиг дӀа ца йо. 14
Ойланехь диц ца дарна Ӏамало хӀара кхетам тӀехьхиларца хьажа гӀо до: Ӏамина гӀуллакхаш дика хуьлу, амма кхетамехь далил долу кхечуьнца дӀакхачарна кхечу далилехь чулацам ца карийна, мета-кхетамехь гӀуллакхехь. ХӀара Ӏамал пайда йоцуш ю аьлла дац; амма цуьнан жамӀаш хӀун билгало йуйла сацо. 15
Дийнахьара хаттарна ойла даран Ӏамал цхьаьна леладе: хьалххе хӀумма хьалха билгалйе, зӀенаш схьайазде, гӀалаташ юха хьажа. Тхан кхарталла а, гӀалатийн лист а цу болхца болуш хила йиш ю. Цара Ӏалашонна гӀо бо йуйла цу гӀуллакхехь дӀахьажо; хӀара агӀонахь йиш хиларо латентни кхетамехь балл лакхало аьлла къастам ца йо.
03 / Хьажа а, дӀахьажа а
Helibrain тӀехь хьажа
Низамаш карор хьажа матрицан гӀуллакх хьажа, я цхьа сессина дукха гӀуллакхаш оьшуш хилча, йоккха кхетамехь тест харжа. ЖамӀашца церан билгалйина хьал а, чулацам а ларде. Дийнахьара хьисапан хаттар кхечу гӀуллакхан кеп ю, IQ хьажамна кхечу хьажам дац.
Тест юха йича, хьалххе йина кхолламаш дӀаязде; Ӏамал йина баллал вукхун хьалхарчу хьажамца ца дӀахьажийта. IQ процентил, матрицан ойла а, тест юха йаран тӀехьхилар а къасто кхечу жопашна хьажа.
Тесташ а, гӀуллакхаш а
Матрицехь ойлан хьажаран тест
Визуальни низамаш схьахаржий, йисина дакъа каро.
IQ тест
Цуьнан билгалйинчу чулацамашца а, балл дийцарца а дукха декъашхо йолу хьажам.
Дийнахьара ойланан муьлхха хаттар
Керла дийнахьара хьисапан торехь долу гӀуллакх дӀахьажа.
Хьисапаш дарехь тезалла хьажаран тест
Ханан чохь хьисап а, ойла а де; кхетам а маьӀна долуш ду.
Лондонин турнан тест
Ӏалашонна кхачаран йиш йолу амалийн низам план йе.
ГӀирсаш а, Ӏамал яр а
Цхьаьна хаттарш
Часто лоьхуш долу хаттарш
Матрицан ойла IQ санна юй?
И цхьаьна коьрта ойланан гӀуллакх ю. Йоккхача IQ хьажамо хийла кхачам цхьаьна оьцу, цуьнан стандартни низам а хӀотто деза. 2
Адам йоккхийча IQ йуккъералла лахало дезий?
Шо-шарах нийсйина IQ хьажамо адам шо-шарашна нийса хьалххе хӀоттийна гулламца дӀахьажо. Сырым гӀуллакхехь долу башхаллаш шо-шарах нийсйинчу IQ йуккъералла лахалаца цхьаьна хьажо ма деза. 6
Хаттарш кхин-кхин Ӏамало сан балл лакхайо йиш юй?
ХӀаъ, тест юха йаран тӀехьхиларо балл лакхайо йиш ю. Цу жамӀо цхьаьна хьажийна, ца довзаш йолчу гӀуллакхашна кхиам я гӀуллакхехь йоккха кхетамехь хийцам гучуйо ца йо. 7
Далилш
ЗӀе хьалхарчу DOI-га я источникан регистраци агӀонга дӀакхочуш ю. Талламашан хьажамашо далил хьалха йолчу гӀуллакхаш дийца; тхан браузеран версеш талламашца нийса дуйла ца гойту.
- Chierchia et al. (2019). The matrix reasoning item bank (MaRs-IB): novel, open-access abstract reasoning items for adolescents and adults.
- Neisser et al. (1996). Intelligence: Knowns and unknowns..
- Carpenter et al. (1990). What one intelligence test measures: A theoretical account of the processing in the Raven Progressive Matrices Test..
- Diamond (2012). Executive Functions.
- Hampshire et al. (2012). Fractionating Human Intelligence.
- Pearson (2020). WISC-V Interpretive Report: About Scores.
- Scharfen et al. (2018). Retest effects in cognitive ability tests: A meta-analysis.
- Salthouse (2009). When does age-related cognitive decline begin?.
- Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
- Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
- Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
- Hartshorne & Germine (2015). When Does Cognitive Functioning Peak? The Asynchronous Rise and Fall of Different Cognitive Abilities Across the Life Span.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
- Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.
- Melby-Lervåg et al. (2016). Working Memory Training Does Not Improve Performance on Measures of Intelligence or Other Measures of “Far Transfer”.