01 / Kwešiša
Ke eng
Go rarolla selo seo o sego wa se tseba le go gopola seo o šetšego o se tseba
Malepa a matrix a go nyaka gore o lemoge seo se fetogago ka methalading goba dikholomong, o kopanye melao gomme o kgethe karolo yeo e sego gona. Se se fapane le go gopola tlhaloso ya lentšu, le ge tlotlontšu le go bea mabaka ka bobedi di ka ba karolo ya tekanyetšo ye e akaretšago dilo tše dintši. Bokgoni bja go rarolla tše mpsha le bjo bo hwetšwago ka go ithuta di a tswalana; ga di aroganye gabotse mešomo yeo e nago le go ithuta go yeo e se nago gona. 2
Tshekatsheko ya kgale ya malepa a mohuta wa Raven e hlalosa ditiro tše bjalo ka go lemoga dikamano, go boloka melao ya magareng monaganong le go kgokaganya melao e mmalwa. Ka gona mošomo wo o diriša gape kgopolo ya nakwana le tlhokomelo. Ge re o bitša “bohlale bjo bo sekilego” re ka se bontšhe dilo ka moka tšeo motho a di dirago. 3
Ka pono ye bonolo ya ditshepedišo, dineteweke tša ka pele le tša karolong ya godimo ya bjoko di thuša go laola ditiro tšeo di lebišitšwego pakane, mola ditshepedišo tša pono di emela malepa. Dineteweke tše di a tsenelana le tšeo di dirišwago taolong le kgopolong; dipoelo ga di kgone go laetša gore go bea mabaka go direga karolong e tee ya bjoko. Dinyakišišo tša diteko tša temogo le tšona di hwetša phapano magareng ga dikarolo tša mošomo, go e na le tiro e tee ya go swana mo tekong e nngwe le e nngwe. 4 5
Helibrain e na le malepa a matrix ao a se nago tekanyo ya nako, teko ya IQ ye e akaretšago dikarolo tše dintši, dipalelo le lepheko la letšatši le letšatši la go bea mabaka. Di go dumelela go bapiša dinyakwa tša mathata a fapanego. Ka ge ka moka di diriša go bea mabaka, seo ga se bolele gore dintlha tša tšona ka moka di ka bewa tekanyong e tee ya IQ.
Kamoo re e lekanyago ka gona
| Mokgwa wa tekanyo | Seo o ka se lekanyago | Seo se nyakago bohlatse bjo bo fapanego |
|---|---|---|
| Go bea mabaka ka matrix | Lemoga dikamano magareng ga dibopego | Go lekanya ka nepo, bothata bja dipotšišo le maemo a mengwaga |
| Mešomo ya go hwetša molao goba tatelano | Hwetša kamano gomme o e diriše | Go tlwaela mokgwa le thuto ya pele |
| Teko ya bohlale ya dikarolo tše dintši | Bokgoni bjo bo tswalanago bjo bo akaretšago dilo tše dintši | Mokgwa wa yona wa go beakanya dipoelo le go se kgonthišege ga tšona |
| Lepheko la letšatši le letšatši | Rarolla bothata bjo itšego bja melawana | Go fetišetša bokgoni go malepa a mohuta o mongwe |
Polokelo ya dipotšišo e na le mohola dinyakišišong ka gobane e nea dilo tšeo di laolwago. E ba teko ye e nago le maemo ka morago ga mošomo o mongwe wa go kgetha dipotšišo, go laola teko, go netefatša go botega ga yona le go hwetša sehlopha sa maleba sa papetšo. Pampiri ya MaRs-IB e hlalosa phapano ye gabotse. 1
Teko ya rena ya matrix e swanetše go hlathollwa go ya ka tlhaloso ya yona. Ka tlwaelo dintlha tša diteko tša IQ tša ditsebi di diriša palogare ya 100 le phapano ya maemo ya 15, di bapišwa le sehlopha sa batho ba mengwaga e swanago. Ga go a letelwa gore motho yo mogolo a be le palogare ya IQ ya tlase yeo e lokišitšwego mengwaga feela ka gobane dipoelo tše dingwe tša mošomo o itšego di fapana go ya ka mengwaga. 6
Dipoelo tša teko ya go boeletša le tšona di swanetše go hlaloswa go ya ka gore o be o šetše o kile wa e bona gakae. Go gopola tharollo, go hwetša leano le le nago le mohola le go se sa tšhoga mokgwa wa teko go ka kaonafatša dipoelo ntle le go bontšha phetogo ya kakaretšo bokgoning bja go bea mabaka. 7
Mengwaga le ditekanyetšo: ke papetšo efe ye e swanetšego?
Papetšo ye ya mengwaga ye e lebanego le mošomo e tšwa go MaRs-IB, Tables 1 and 3. Palogare ya dikarabo tše di nepagetšego ke phesente ya dipotšišo tšeo di arabilwego gabotse go ya ka mokgwa wa nyakišišo yeo; ga se dintlha tša IQ goba maemo a phesente ya setšhaba ka moka. 1
| Mengwaga | Bar 참여 | Palogare ya go nepagala |
|---|---|---|
| 11.27–13.39 | 185 | 61% |
| 13.40–15.91 | 184 | 68% |
| 15.93–17.99 | 184 | 73% |
| 18.00–33.15 | 106 | 81% |
Se e be e le sehlopha sa nyakišišo ya kgolo, e sego tekanyo ya mengwaga ka moka yeo e emelago batho ka kakaretšo. Dinomoro tša sona di ka se dirišwe go bala dintlha tša sehlopha sa rena se se fapanego sa malepa, e bile ga di bolele selo ka mengwaga ye e fetago mengwaga ya batho ba bagolo yeo e akareditšwego. Sehlopha sa batho ba bagolo le sona se tšere nako e telele go feta tša bafsa go araba potšišo e nngwe le e nngwe; se bontšha gore go nepagala ga se gwa swanela go arolwa le mokgwa wa go arabela. 1
Nyakišišo ya Salthouse ya batho ba mengwaga ya 18–60 e begile diphapano tša go bea mabaka magareng ga dihlopha tša mengwaga, gammogo le khuetšo e kgolo ya go boeletša teko. Papetšo ya dihlopha tša mengwaga, phetogo ye e bonagalago ge go latelwa batho ka nako le dintlha tša IQ tšeo di lokišitšwego mengwaga di araba dipotšišo tše tharo tše di fapanego. Ga re di kopanye go hlama tafola ya mengwaga le dintlha yeo e se nago motheo. 8
02 / E bee maemong a yona
Seo se e amago
Maswao a bohlatse a araba potšišo ye e rego: “Na se se na le khuetšo go dipoelo tše?” Ga a holofetše koketšego ye itšego. Ge go na le tekanyetšo ya motheo wa bohlatse ya Helibrain, e dula e kgomaretše sehlopha sa batho le dipoelo tšeo e šomago go tšona. “Ga se ya fiwa maemo” e ra gore ga re na tekanyetšo ye e swanago; ga e re gore ga go na khuetšo. Dikutollo tša mengwaga le didirišwa ke bohlatse bja go lekanya, ga se maemo a kalafo.
Boroko
Ga se ya lekanyetšwa bakeng sa go bea mabaka ka bohlale bja go rarolla tše mpshaBohlatse bja go dula o phafogile bo matla go feta bja gore boroko bo oketša go bea mabaka ka tekanyo e itšego.
Go hloka boroko go ka ama ditshepedišo tše di thušago motho nakong ya teko ya nako. Tekanyetšo ya go dula o phafogile ga e hlatsele gore lenaneo le itšego la boroko le fokotša goba le oketša dintlha tša IQ ka palo e itšego. 9
Kgateletšego
Bohlatse bjo bo lekanyeditšwegoTekanyetšo ye e bolokilwego: kgateletšego ya bjale → kgopolo ya nakwana le go fetofetoga.
Kgateletšego ya bjale e ka šitiša ditiro tšeo di thekgago bokgoni. Re boloka boemo bja kgonthišetšo bja Tlase bja dipoelo tše di tswalanago tša phethagatšo, ga re fe bohlale bja go rarolla tše mpsha tekanyetšo e mpsha. 10
Boitšhidullo
Bohlatse bo a fokola kuduTekanyetšo ye e bolokilwego: batho ba go fapana le temogo ka kakaretšo.
Bohlatse bja boitšhidullo le temogo ka kakaretšo bo na le kgonthišetšo ya Tlase kudu polokelong ya rena. Ga bo thekge gore go tla ba le koketšego ye e bolelegago pele ga nako bokgoning bja go rarolla tše mpsha. 11
Mengwaga
Dipapetšo tša mengwagaDinyakišišo tša kgolo le tša batho ba bagolo; ditekanyo tša dintlha di fapane.
Dipoelo tša mošomo wa motheo di a fetošega go ya ka mengwaga le mohuta wa teko, mola dintlha tšeo di lokišitšwego mengwaga di bapiša motho le sehlopha sa mengwaga ya gagwe. Ga go le e tee ya tšeo e neago “mengwaga ya go fihla tlhogong ya bohlale” e tee. 12
Go itlwaetša
Bohlatse bja go boeletša tekoDipoelo tše kaone ge diteko tša temogo di boeletšwa.
Dinyakišišo di bontšha khuetšo ya go itlwaetša go ralala le diteko tša bokgoni bja temogo. Tlhaloso ya dipoelo e ithekgile ka nako magareng ga diteko, dipotšišo tšeo di boeletšwago le mohuta wa teko; ga se ka mehla e lego koketšego ya bokgoni ya sa ruri. 7
Didirišwa
Bohlatse bja nakoDi bohlokwa kudu dikarolong tša teko ya nako ye e beilwego.
Nako le mokgwa wa go tsenya karabelo di ka ama karolo ya teko yeo e nago le tekanyo ya nako. Mokgwa wo o se nago nako ye e beilwego o fokotša thibelo e tee, eupša ga o tloše diphapano tša go bontšhwa ga dilo ka pono, tša go fihlelelwa ga teko goba tša go tlwaela dipotšišo. 13
Ke eng seo se fetišetšwago, gomme ke eng seo se sa fetišetšwego?
Go fetišetša bokgoni ke sona seo se swanetšego go hlatsetšwa
Go a kwagala go ithuta kamoo melao ya matrix e šomago ka gona le go ipshina ka go ba le bokgoni kudu mokgweng woo. Tše dingwe tša dipolelo tše dikgolo—gore go itlwaetša mo go kaonafatša bohlale goba mošomo mafelong ao a sa tswalanego—di nyaka dipoelo tšeo di sa itlwaetšwago le sehlopha sa maleba sa papetšo. Dintlha tše di kaonefalago ka morago ga go itlwaetša ga di nee mehuta yeo ya taolo. 14
Tlhahlo ya kgopolo ya nakwana e re lemoša: mešomo yeo e itlwaetšwago e ka kaonafala, mola tshekatsheko e kgolo ya diphetho e sa hwetše bohlatse bjo bo kgodišago bja gore bokgoni bjoo bo fetišetšwa kgole go bohlale ka kakaretšo. Se ga se dire gore go itlwaetša go hloke mohola; se hlalosa feela seo dipoelo tša sona di se bontšhago. 15
Ge o rarolla bothata bja letšatši le letšatši, diriša mokgwa wa go bea mabaka thwii: bolela dikakanyo tša gago ka go lebanya, thala dikamano gomme o lekole diphošo. Mmapa wa dikgopolo le puku ya diphošo di ka boloka mošomo woo. O ka lekola ge e ba di thuša mošomong woo ka bowona; go bewa ga tšona letlakaleng le ga se polelo ya gore di godiša bohlale bjo bo sa bonagalego.
03 / E leke gomme o bapetše
E leke go Helibrain
Leka mošomo wa matrix go hlahloba go hwetša melao, goba teko ya dikarolo tše dintši ge o nyaka mehuta e mmalwa ya mešomo ka nako e tee. Gopola go se kgonthišege le mellwane ya dipoelo tšeo di hlalositšwego. Lepheko la dinomoro la letšatši le letšatši ke mokgwa o mongwe wa go rarolla mathata, ga se tekanyo e nngwe ya IQ.
Ge o boeletša teko, ngwala gore o šetše o lekile gakae go e na le go bapiša dipoelo tša gago tše di kaone kudu tša ka morago ga go itlwaetša le tša motho yo mongwe yo a sa kago a e leka. Dikarabo tše di tswalanago di hlalosa phapano magareng ga diphesente tša IQ, go bea mabaka ka matrix le khuetšo ya go boeletša teko.
Diteko le dipapadi
Teko ya go nagana ka matrix
Hwetša karolo yeo e sego gona ka go lemoga melao ya pono.
Teko ya IQ
Tekanyetšo ya dikarolo tše dintši, yeo e nago le mellwane le tlhaloso ya dintlha tša yona.
Lepheko la tlhaologanyo la letšatši le letšatši
Diriša melawana keriting e mpsha ya dinomoro ya letšatši le letšatši.
Teko ya lebelo la dipalo
Bea mabaka gomme o dire dipalelo ka nako ye e beilwego; tsebo le yona e bohlokwa.
Teko ya Tora ya London
Rulaganya tatelano ya metsamao yeo e dumeletšwego go fihla pakane.
Didirišwa le go itlwaetša
Mmapa wa dikgopolo
Beakanya dikakanyo le dikamano.
Puku ya diphošo
Ngwala phošo ya tharollo le mabaka a go e phošolla.
Tlhahlo ya dipalelo tša monaganong
Itlwaetše mohuta o itšego wa dipalelo.
Tlhahlo ya bjoko
Hlahloba mešomo ya mafelo a mmalwa ntle le go tšea ditekanyo tša tšona bjalo ka tše di ka dirišanago.
Dikarabo tše di tswalanago
- Palogare ya IQ ke efe go ya ka mengwaga? →
- Diteko tša IQ tša inthaneteng di nepagetše gakaaka'ng? →
- Dikelo tša IQ tša 115, 130 le 145 di wela diperesenteleng dife? →
- Na go dira teko ya IQ gape go ka godiša dintlha tša gago? →
- Dintlha tše dibotse tša IQ ke dife? →
- Teko ya go nagana ka matrix e lekanya eng? →
Dipotšišo tše di botšišwago gantši
Na go bea mabaka ka matrix go swana le IQ?
Ke mohuta o mongwe o bohlokwa wa teko ya go bea mabaka. Tekanyetšo e kgolo ya IQ e kopanya bokgoni bjo bo mmalwa gomme e nyaka mokgwa wa yona wa go beakanya dipoelo. 2
Na palogare ya IQ e swanetše go fokotšega ge batho ba dutše ba gola?
IQ yeo e lokišitšwego mengwaga e bapiša motho le sehlopha sa maleba sa mengwaga ya gagwe. Diphapano tša dipoelo tša motheo tša mešomo ga se tša swanela go gakantšhwa le palogare ya IQ ya mengwaga yeo e lokišitšwego ye e lego tlase. 6
Na go itlwaetša malepa kgafetšakgafetša go ka oketša dintlha tša ka?
Ee, dipoelo tša teko ya go boeletša di ka oketša dintlha. Dipoelo tšeo di nnoši ga di hlatsele go kaonafala mošomong wo o sa o tlwaelago goba phetogo ya bokgoni ya kakaretšo ya sa ruri. 7
Ditšhupetšo
Dikgokagano di išwa go DOI ya mathomo goba rekoto ya mothopo. Dipapetšo tša nyakišišo di hlalosa mešomo yeo go boletšwego ka yona, ga di netefatše gore diphetolelo tša rena tša go šomiša ka sephephediši di a lekana.
- Chierchia et al. (2019). The matrix reasoning item bank (MaRs-IB): novel, open-access abstract reasoning items for adolescents and adults.
- Neisser et al. (1996). Intelligence: Knowns and unknowns..
- Carpenter et al. (1990). What one intelligence test measures: A theoretical account of the processing in the Raven Progressive Matrices Test..
- Diamond (2012). Executive Functions.
- Hampshire et al. (2012). Fractionating Human Intelligence.
- Pearson (2020). WISC-V Interpretive Report: About Scores.
- Scharfen et al. (2018). Retest effects in cognitive ability tests: A meta-analysis.
- Salthouse (2009). When does age-related cognitive decline begin?.
- Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
- Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
- Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
- Hartshorne & Germine (2015). When Does Cognitive Functioning Peak? The Asynchronous Rise and Fall of Different Cognitive Abilities Across the Life Span.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
- Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.
- Melby-Lervåg et al. (2016). Working Memory Training Does Not Improve Performance on Measures of Intelligence or Other Measures of “Far Transfer”.