01 / Kwešiša
Ke eng
Lefelo la nakwana la go šoma ka tshedimošo, le thušwa ke seo o šetšego o se tseba
Go boloka nomoro ya mogala monaganong ka nakwana ke go boloka tshedimošo. Go fetoša tatelano ya yona, go e kopanya le nomoro e nngwe goba go fetoša nomoro ya mathomo go nyaka taolo. Kgopolo ya mošomo ke lefelo la nakwana la monagano leo le thušago ka ditiro tše. Tsebo ya nako e telele e re nea mantšu, dipaterone le mekgwa yeo re e tlwaetšego, ka gona motho yo a nago le phihlelo a ka hwetša tatelano e swana e le bonolo go feta motho wa mathomo. Bokgoni bo ithekgile ka seo se balwago bjalo ka karolo e tee ye e nago le mohola. 2
Ka kakaretšo ye e nolofaditšwego ya ditshepedišo tša bjoko, dikgokagano tša ka pele le tša ka godimo lehlakoreng la bjoko di thuša go boloka dipakane di šoma le go laola tlhokomelo. Ditshepedišo tša dikwi le tša polelo di thuša go emela mohuta o itšego wa tshedimošo. Ga go lepokisi le tee la kgopolo ya mošomo; gape dintlha tša gago tša go dira teko ka sebatli ga di re botše gore ke karolo efe ya bjoko yeo e šomilego kudu. Taolo ya ditiro tša monagano le kgopolo ya mošomo di a tswalana, eupša maina ao ga a bolele selo se tee ge go bolelwa ka mošomo o mongwe le o mongwe wo o thata. 3
Helibrain e go thuša go bona phapano ye ka ditsela tše mmalwa. Teko ya go gopola dinomoro e go kgopela go boeletša tatelano; ya N-back e go botšiša ge e ba selo sa bjale se swana le seo o se bonego pejana; dipapadi tša pono le tatelano di diriša mafelo. Phapano yeo e bohlokwa kudu go feta gore ke papadi efe yeo e go neago dintlha tše dikgolo kudu. O ka dira gabotse mohuteng o mongwe wa teko, wa hwetša dintlha tša magareng go o mongwe, gomme dipoelo tše ka bobedi tša ba tše nepagetšego. 4
Kamoo re e lekanyago ka gona
| Mohuta wa mošomo | Bonyakišiši bo botšiša eng? | Dintlha di ithekgile gape ka eng? |
|---|---|---|
| Tatelano ya dinomoro go ya pele | Boeletša tatelano ye o e kwelego ka tatelano ya yona | Go kwa, go boeletša monaganong, lebelo la go tšweletša tatelano le molao wa go emiša |
| Teko ya tatelano ye e raraganego | Gopola dilo mola o rarolla dipotšišo tše dingwe magareng | Go boloka tshedimošo le go e šoma ka bobedi |
| N-back | Bapetša selo se sengwe le seo se tšweleditšwego pejana | Go mpshafatša tshedimošo, go lemoga le go kgetha karabo |
| Go lemoga phetogo ya pono | Ahlola ge e ba peakanyo ye o e gopolago e fetogile | Palo ya dilo tšeo di bontšhitšwego, kamoo di bonagalago di fapana ka gona le go akanya |
Ditekanyo tše di a tswalana, eupša ga di lekanye selo ka yuniti e tee. Diteko tša tatelano ye e raraganego le tša N-back di swana fela ka karolo ya go fapana ga dipoelo magareng ga batho. Go bitša boemo bja godimo bja N-back gore ke tatelano ya dinomoro, goba go bo fetoša dintlha tša IQ, go feta bohlatse bjo bo nyakegago go netefatša phetogo yeo. 4
Papadi ya rena ya go gopola tatelano ya dinomoro ka pono ga se teko ya go kwa dinomoro yeo Woods le bašomi mmogo le yena ba e dirišitšego nyakišišong ya bona. Nyakišišo ya bona e bontšha gore palo e kgolo kudu ya dinomoro tšeo motho a kgonago go di gopola, palomoka ya tše di nepagetšego le palogare ya botelele bja tatelano ye e fetošwago go ya ka dipoelo tša gago di ka nea dikarabo tše di fapanego, gaešita le ka gare ga mohuta o tee wa teko. Dula o bolela molao wa teko le mokgwa wa go bala dintlha ge o hlalosa dipoelo. 5
Mengwaga le ditekanyetšo: ke papetšo efe ye e swanetšego?
Tafola ye e bontšha dintlha tše lekanyeditšwego tša teko ya tatelano ya dinomoro, e sego palo ya dinomoro, go tšwa go sehlopha sa batho ba China sa Ye le bašomi mmogo le yena. Sekala se be se dirilwe go dirišwa dipoelo tša batho ka moka ba 723, ka palogare ya 10 le go fapana ga maemo ya 3; dipalopalo tša dihlopha tša mengwaga ga se dipoelo tšeo di lekanyeditšwego ka thoko go ya ka mengwaga. Barutegi e be e le batho ba bagolo ba mengwaga ya 18–59 bao ba balago Semandarine. 6
| Mengwaga | Palogare ya dintlha tše lekanyeditšwego | Go fapana ga maemo |
|---|---|---|
| 18–29 | 11.22 | 2.87 |
| 30–39 | 9.89 | 2.92 |
| 40–49 | 9.13 | 2.77 |
| 50–59 | 8.93 | 2.84 |
Mothopo: tafola ya mengwaga ya sehlogo, karolo ya A. Thuto le mokgwa wo o dirišitšwego wa teko ya tatelano ya dinomoro di bohlokwa. Ga go na palo tafoleng yeo e go botšago gore o maemong afe a dipersentile ge o bapetšwa le Helibrain. Nyakišišo ye nngwe e kgolo ya inthanete e hweditše gore dipoelo tša mošomo wa kgopolo ya mošomo di fihlile godimo ge batho ba le mengwaga e ka bago 30. Se se bontšha gore mohuta wa teko le sehlopha sa batho tšeo di kgethilwego di ka fetoša mothaladi wa dipoelo. Tše ke dipapetšo tša dihlopha, ga se ponelopele ya bokamoso bja motho yo mongwe. 7
02 / E bee maemong a yona
Seo se e amago
Maswao a bohlatse a araba potšišo ye e rego: “Na se se na le khuetšo go dipoelo tše?” Ga a holofetše koketšego ye itšego. Ge go na le tekanyetšo ya motheo wa bohlatse ya Helibrain, e dula e kgomaretše sehlopha sa batho le dipoelo tšeo e šomago go tšona. “Ga se ya fiwa maemo” e ra gore ga re na tekanyetšo ye e swanago; ga e re gore ga go na khuetšo. Dikutollo tša mengwaga le didirišwa ke bohlatse bja go lekanya, ga se maemo a kalafo.
Boroko
Bohlatse bjo bobotseTekanyetšo ye e bolokilwego: go se robale le gatee → go nepagala ga kgopolo ya mošomo; kudu batho ba bagolo ba phetšego gabotse.
Go se robale le gatee go ka senya mošomo wa kgopolo ya mošomo. Tekanyetšo ya gore bohlatse bo gona ke Magareng; ga e bolele gore dintlha tša gago di tla fetoga gakaakang ka morago ga go robala nako e kopana bošego bjo tee. 8
Kgateletšego
Bohlatse bjo lekanyeditšwegoTekanyetšo ye e bolokilwego: kgateletšego ya nakwana → kgopolo ya mošomo.
Kgateletšego ya nakwana ka laborathoring e ka šitiša kgopolo ya mošomo, kudukudu ge mošomo o nyaka boiteko bjo bogolo. Tekanyetšo ya rena ya gore bohlatse bo gona ke Tlase; ditlamorago di ithekgile ka selo seo se bakago kgateletšego le nako ya teko. 9
Boitšhidullo
Bohlatse bo bonala bo le bonyenyane kuduTekanyetšo ye e bolokilwego: boitšhidullo ka kakaretšo bjo bo hlahlobjago ka dihlopha tše kopantšwego → bokgoni bja monagano ka kakaretšo.
Tekanyetšo ya rena ya boitšhidullo ka kakaretšo e na le kgonthišetšo ya Tlase kudu. Ga e netefatše gore motho yo a phetšego gabotse o tla kaonafala ka tsela ye e ka bolelelwago pele, goba gore teko ya rena ya boitšhidullo e lekana le nyakišišo ya boitekelo. 10
Mengwaga
Dipapetšo tša mengwagaSeo tekanyo e se hweditšego; ga se tekanyetšo ya kalafo.
Diriša sehlopha sa papetšo seo se dirišitšego teko le mokgwa wa go bala dintlha tše di swanago le tšeo di šomišitšwego go wena, gomme se nago le batho ba go swana le wena ka ditsela tše bohlokwa. Tafola ya mengwaga ye ke bohlatse bja maemo, ga se molao wa gore yo mongwe le yo mongwe o lahlegelwa ke bokgoni ka tekanyo e swanago. 6
Go itlwaetša
Bohlatse bo bonala bo le bonyenyane kuduTekanyetšo ye e bolokilwego: phetisetšo ya tlhahlo ya kgopolo ya mošomo go diteko tše dingwe tša kgopolo ya mošomo.
Go kaonafala tekong yeo o e itlwaeditšego ga go swane le go fetisetsa bokgoni ditekong tše dingwe. Tekanyetšo ya rena ya phetisetšo ya kgaufsi ke Tlase kudu; mekgwa yeo o e tlwaetšego le diswantšho tšeo di ipoeletšago di ka godiša dintlha tša papadi ntle le go kaonafatša bokgoni ka kakaretšo. 11
Didirišwa
Bohlatse bja nakoSeo se hweditšwego ka mokgwa wa tekanyo; ga se tekanyetšo ya kalafo.
Go tšweletša diswantšho sekirining le nako ya go amogela seo o se tsenyago di ka fapana go ya ka sedirišwa. Diriša sedirišwa le mokgwa o swanago ge o boeletša diteko, kudu ge nako ya go bontšha diswantšho goba lebelo la karabelo di na le seabe. 12
Ke eng seo se fetišetšwago, gomme ke eng seo se sa fetišetšwego?
Go kaonafala go na le moo go feleletšago gona
Go ithuta mošomo go ka dira gore o o dire gabotse. Potšišo e thata ke ge e ba kaonafalo yeo e fetela le mešomong ye o sa e tlwaelago, eupša e dirišago ditshepedišo tše di swanago. Nyakišišo ya tlhahlo ya N-back e bontšha gore kaonafalo e a fapana: phetogo ya dipoelo e ithekgile ka gore teko ya go lekanya kaonafalo e swana gakaakang le tlhahlo. Ga se bohlatse bja gore boemo bjo bo phagamego papading bo ra gore bokgoni bja gago bja monagano ka kakaretšo bo oketšegile. 11
Phetisetšo ya kgole e ra go kaonafala mo selong seo se fapanego kudu, bjalo ka bohlale, katlego ya dithuto goba go dira dilo tša letšatši le letšatši. Tlhahlobo e kgolo ya nyakišišo ya tlhahlo ya kgopolo ya mošomo ga se ya hwetša bohlatse bjo bo kgodišago bja mehola e nabilego ya phetisetšo ya kgole. Ka gona dipapadi tša Helibrain di go nea sebaka sa go itlwaetša le go bona kamoo o dirago mošomo ka gona; ga re di bontšhe e le tsela ya go godiša bohlale. 13
Go bohlokwa go fapantšha go fetoša bokgoni bja gago le go fetoša dinyakwa tša mošomo. Noutu, seswantšho goba go ngwala magato a dipalo go ka fokotša dilo tšeo o swanetšego go di boloka monaganong. Seo ke go diriša sedirišwa sa thušo sa ka ntle ka tsela e botse, eupša ga se bohlatse bja gore se fetošitše bogolo bja kgopolo ya mošomo. Didirišwa tša rena tša mmapa wa dikgopolo le tša go ithuta di thuša go rulaganya mošomo; molemo wa tšona o swanetše go ahlolwa go ya ka mošomo woo.
03 / E leke gomme o bapetše
E leke go Helibrain
Thoma ka teko ya go boloka tshedimošo le teko ya go e mpshafatša, gomme o bale ditlhalošo tša tšona ka thoko. Ngwala mokgwa wa go tsenya dikarabo, ge e ba o boletše dilo ka lentšu goba o di beile ka dihlopha monaganong, le ge e ba o be o tlwaetše teko. Dintlha tša “godimo kudu tše nkilego ka di hwetša” ka morago ga diteko tše dintši di araba potšišo e fapanego le dintlha tše tlwaelegilego tša teko ya mathomo.
Dikarata tše di lego ka mo tlase di fapantšha go itlwaetša teko ka boyona le didirišwa tšeo di go thušago go rulaganya tshedimošo. Ga di kopane go ba palopalo e tee ya dipersentile tša kgopolo ya mošomo. Ge o nyaka go bapetša dipoelo tša gago, dira diteko maemong a go swana gomme o lebelele mokgwa wo o ipušeletšago diitekong tše mmalwa, e sego teko e tee ye e kgahlišago.
Diteko le dipapadi
Teko ya go gopola dinomoro
Go gopola tatelano ya pono; ga go swane le go kwa dinomoro.
Teko ya go gopola tšeo o di bonago
Gopola mafelo ao a bego a le pateroneng yeo e bontšhitšwego ka nakwana.
Teko ya go gopola tatelano
Boeletša mafelo ka tatelano ya ona.
Teko ya tšhwene
Gopola mafelo a dinomoro pele di utilwe.
Teko ya lebelo la dipalo
Diriša kgopolo ya nakwana ge o bala; tsebo ya dipalo le yona e bohlokwa.
Teko ya IQ
Teko e nabilego yeo e akaretšago kgopolo le dikarolo tše dingwe.
Didirišwa le go itlwaetša
Tlhahlo ya go gopola dinomoro
Itlwaetše botelele bja dinomoro bjo o bo kgethilego; tlhahlo ga se tekanyo ya maemo.
Tlhahlo ya go gopola dikarata
Itlwaetše go gopola tatelano ka maano a itšego.
Mmapa wa dikgopolo
Ngwala dikamano letlakaleng gore o fokotše tšeo o swanetšego go di boloka monaganong.
Mohlami wa poeletšo ya go ithuta
Rulaganya dinako tša go boeletša ka morago; se se thuša go ithuta ga nako e telele.
Teko ya boitekanelo bja kgopolo
Lekola mehuta e fapanego ya diteko tša kgopolo ntle le go e kopanya gore e be tlhahlobo ya bolwetši.
Dikarabo tše di tswalanago
- Na bokgoni bja go gopola dinomoro tše di kwewago bo a swana le go gopola dinomoro tše di bonwago? →
- Palogare ya IQ ke efe go ya ka mengwaga? →
- Na go itlwaetša bjoko go ka kaonafatša IQ ya gago? →
- Go arola ka dihlopha go go thuša bjang go gopola dinomoro tše dintši? →
- Ke ka baka la eng bokgoni bja go gopola dinomoro ka tatelano ya go bušetša morago gantši bo le bjo bokopana go feta bja go di gopola ka tatelano ya pele? →
- Diteko tša IQ tša inthaneteng di nepagetše gakaaka'ng? →
- Motho yo a tlwaelegilego a ka gopola dinomoro tše kae? →
- Ke dilo tše kae tšeo kgopolo ya nakwana e ka di bolokago? →
- Dikelo tša IQ tša 115, 130 le 145 di wela diperesenteleng dife? →
- Na go dira teko ya IQ gape go ka godiša dintlha tša gago? →
- Na kgopolo ya go gopola bjalo ka senepe e gona? →
- Phapano ke efe magareng ga n-back e tee le n-back ya gabedi? →
- Teko ya n-back e ela eng gabotse? →
- Dintlha tše dibotse tša IQ ke dife? →
Dipotšišo tše di botšišwago gantši
Na kgopolo ya mošomo e swana le kgopolo ya nakwana?
Di a tswalana. Kgopolo ya nakwana e boloka tshedimošo e le gona ka nakwana; diteko tša kgopolo ya mošomo gantši di oketša go mpshafatša tshedimošo goba go e šoma. Phapano e ithekgile ka kamoo teko e hlalositšwego ka gona. 2
Na go gopola dinomoro tše šupa ke dipoelo tše tlwaelegilego tša kgopolo ya mošomo?
Teko ya tatelano ya dinomoro e ithekgile ka mokgwa wa go di bontšha le wa go bala dipoelo. Tatelano ya dinomoro tše šupa yeo o e tlwaetšego ga e nyake boiteko bjo bo swanago le tatelano ye mpsha ya dikarolo tše šupa. 5
Na boemo bjo bo phagamego bja N-back bo ra gore IQ e phagame?
Ga go na mokgwa o netefaditšwego wa go fetolela boemo bjo tee bja N-back gore e be IQ. Bohl証atse bja tlhahlo ya kgopolo ya mošomo ga bo netefatše gore bohlale bo kaonafala ka kakaretšo. 13
Ditšhupetšo
Dikgokagano di išwa go DOI ya mathomo goba rekoto ya mothopo. Dipapetšo tša nyakišišo di hlalosa mešomo yeo go boletšwego ka yona, ga di netefatše gore diphetolelo tša rena tša go šomiša ka sephephediši di a lekana.
- Cowan (2001). The magical number 4 in short-term memory: A reconsideration of mental storage capacity.
- Conway et al. (2005). Working memory span tasks: A methodological review and user’s guide.
- Diamond (2012). Executive Functions.
- Redick et al. (2013). Complex span and n-back measures of working memory: A meta-analysis.
- Woods et al. (2010). Improving digit span assessment of short-term verbal memory.
- Ye et al. (2022). The Chinese Brief Cognitive Test: Normative Data Stratified by Gender, Age and Education.
- Hartshorne & Germine (2015). When Does Cognitive Functioning Peak? The Asynchronous Rise and Fall of Different Cognitive Abilities Across the Life Span.
- Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
- Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
- Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
- Soveri et al. (2017). Working memory training revisited: A multi-level meta-analysis of n-back training studies.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
- Melby-Lervåg et al. (2016). Working Memory Training Does Not Improve Performance on Measures of Intelligence or Other Measures of “Far Transfer”.