01 / Qonda
Yintoni esi sakhono
Indawo yokusebenza yengqondo, encediswa zizinto osele uzazi
Ukugcina inombolo yefowuni engqondweni okwethutyana kukugcina ulwazi. Ukuyicwangcisa ngokutsha, ukuyidibanisa nenye inombolo okanye ukufaka inani elitsha endaweni yedijithi yokuqala kongeza umsebenzi wokulawula ulwazi. Inkumbulo esebenzayo yindawo yokusebenza yethutyana exhasa ezi zenzo. Ulwazi olugcinwe kwinkumbulo yexesha elide lusinika amagama, iipateni namaqhinga aqhelekileyo; ngenxa yoko, umntu onamava unokufumana ulandelelwano olufanayo lulula kunomntu oqalayo. Umthamo uxhomekeke ekubeni yintoni ethathwa njengeqhekeza lolwazi elinentsingiselo. 2
Ngokwengcaciso eyenziwe yalula yeenkqubo zobuchopho, uthungelwano olungaphambili nolweparietali lunceda ekugcineni iinjongo engqondweni nasekulawuleni ingqalelo, ngoxa iinkqubo zeemvakalelo nezelwimi zinceda ekuboniseni ulwazi oluthile. Akukho bhokisi enye yenkumbulo esebenzayo, yaye amanqaku ovavanyo olusisikhangeli akasixeleli ukuba yeyiphi indawo yobuchopho ebisebenza ngamandla. Ulawulo lwemisebenzi yengqondo nenkumbulo esebenzayo ziyadibana, kodwa la magama awafani yaye akamele asetyenziswe ukuchaza wonke umsebenzi onzima. 3
I-Helibrain ikuvumela ukuba uhlolisise lo mahluko ngeendlela eziliqela. Uvavanyo lwenkumbulo yamanani lufuna uphinde ulandelelwano; i-N-back ibuza ukuba into yangoku iyafana na naleyo iboniswe ngaphambili; imidlalo ebonwayo neyeendlela zokulandelelana isebenzisa iindawo. Le mahluko ibaluleke ngaphezu kokuba ngowuphi umdlalo obonisa amanqaku aphezulu. Umntu unokuphumelela kakhulu kolunye uhlobo aze afumane iziphumo eziphakathi kolunye, kungathethi ukuba kukho impazamo kwenye yezi ziphumo. 4
Silinganisa njani
| Uhlobo lomsebenzi | Abaphandi bacela ukuba kwenziwe ntoni | Ezinye izinto ezichaphazela amanqaku |
|---|---|---|
| Ukuphinda amanani ngokulandelelana | Phinda ulandelelwano lwamanani oluthethiweyo ngokulandelelana kwawo | Ukuva, ukuphinda engqondweni, isantya sokuwabonisa nendlela yokumisa uvavanyo |
| Umsebenzi wobude obuntsonkothileyo | Khumbula izinto ngoxa usombulula iingxaki eziphakathi | Iimfuno zokugcina ulwazi nokulusebenzisa ngaxeshanye |
| I-N-back | Thelekisa into nganye naleyo iboniswe ngaphambili | Ukuhlaziya ulwazi, ukuqaphela nokukhetha impendulo |
| Ukubona utshintsho olubonwayo | Gqiba ukuba izinto ozikhumbulayo zitshintshile na | Inani lezinto, indlela ezahluke ngayo ngokubonakalayo nokuqikelela |
Le yimilinganiselo enxulumeneyo, kodwa ayinakutshintshana ngokungathi ziiyunithi ezifanayo. Imisebenzi yobude obuntsonkothileyo neye-N-back idibana kuphela kwinxalenye yomahluko okhoyo phakathi kwabantu. Ukubiza inqanaba eliphezulu le-N-back ngokuba linani lamanani umntu anokuwakhumbula, okanye ukuliguqulela kumanqaku e-IQ, kukutsiba amanyathelo obungqina obufunekayo. 4
Umdlalo wethu obonwayo wokukhumbula amanani awufani novavanyo lokuphulaphula olusetyenziswe nguWoods noogxa bakhe kuphando lwabo lokuphinda amanani. Uphando lwabo lubonisa ukuba elona nani liphezulu eliphindwayo, inani leempendulo ezichanekileyo lilonke, kunye nomndilili olungelelaniswayo wobude benkumbulo kunika iziphumo ezahlukileyo, nokuba kusetyenziswa uhlobo olunye lomsebenzi. Xa ubhala phantsi isiphumo, bhala nomgaqo nendlela yokubala amanqaku. 5
Ubudala nemigangatho yesiqhelo: loluphi uthelekiso olufanelekileyo?
Le theyibhile ingezantsi iphinda ibonise amanqaku alungelelanisiweyo ovavanyo lokuphinda amanani, hayi inani lamanani, kwisampulu yesiqhelo yaseTshayina kaYe noogxa bakhe. Isikali sabalwa kusetyenziswa bonke abantu abayi-723, ngomndilili oyi-10 nokutenxa okumgangatho oyi-3; le midilili yamaqela obudala ayingomanqaku alungelelaniswe ngokwahlukeneyo ngokobudala. Abathathi-nxaxheba yayingabantu abadala abaneminyaka eyi-18–59 nabafunda isiMandarin. 6
| Ubudala ngeminyaka | Umndilili wamanqaku alungelelanisiweyo | Ukutenxa okumgangatho |
|---|---|---|
| 18–29 | 11,22 | 2,87 |
| 30–39 | 9,89 | 2,92 |
| 40–49 | 9,13 | 2,77 |
| 50–59 | 8,93 | 2,84 |
Umthombo: itheyibhile yobudala yenqaku lophando, icandelo A. Imfundo nendlela ethile yokuvavanya ukuphinda amanani zibalulekile. Akukho nalinye kula manqaku elibonisa ipesenti yakho phakathi kwabantu abasebenzisa i-Helibrain. Olunye uphando olukhulu olwenziwe kwi-intanethi lwafumanisa ukuba iziphumo zemisebenzi yenkumbulo esebenzayo zaziphezulu kwiminyaka emalunga nama-30; oku kubonisa ukuba umsebenzi nesampulu ezikhethiweyo zinokutshintsha ijika. Olu luthelekiso lwamaqela, aluqikeleli ikamva lomntu omnye. 7
02 / Beka emxholweni
Izinto ezisichaphazelayo
Iileyibhile zobungqina ziphendula umbuzo othi, ngaba kukho isiphumo kule nto ilinganiswayo? Aziqinisekisi ukuba uza kuphucuka ngomlinganiselo othile. Ukuba kukho umlinganiselo womgangatho wobungqina we-Helibrain, iqela labantu nesiphumo esilinganiswayo zihlala zikhankanyiwe kunye nawo. Ukuthi abukalinganiswa kuthetha ukuba asinamlinganiselo uhambelana nalo, akuthethi ukuba akukho siphumo. Iziphumo ezimalunga nobudala nezixhobo zibubungqina bendlela yokulinganisa, hayi imilinganiselo yonyango.
Ukulala
Ubungqina obuqinileyoUmlinganiselo ogciniweyo: ukungabikho ngokupheleleyo kokulala → ukuchaneka kwenkumbulo esebenzayo; ubukhulu becala kubantu abadala abasempilweni.
Ukusebenza kwenkumbulo esebenzayo kunokuphazamiseka emva kokungabikho ngokupheleleyo kokulala. Uvavanyo lokuba bukhona na ubungqina lulinganiswe njengoPhakathi; aluqikeleleli ukuba amanqaku akho aya kutshintsha kangakanani emva kobusuku obunye bokulala kancinci. 8
Uxinzelelo
Ubungqina obulinganiselweyoUmlinganiselo ogciniweyo: uxinzelelo olufutshane → inkumbulo esebenzayo.
Uxinzelelo olufutshane elebhu lunokuphazamisa inkumbulo esebenzayo, ngakumbi xa umsebenzi unzima. Uvavanyo lwethu oluhambelana nalo lusezantsi; iziphumo zixhomekeke kwinto ebangela uxinzelelo nakwixesha owenziwa ngalo umsebenzi. 9
Umthambo
Ubungqina abanelangaUmlinganiselo ogciniweyo: umthambo ngokubanzi odityaniswe kwizifundo ezininzi → ukuqonda ngokubanzi.
Ubungqina obubanzi obuqikelela umphumo womthambo abuqinisekanga kwaphela. Abunakungqina ukuba umntu ophilileyo uza kuphucula inkumbulo esebenzayo ngendlela enokuqikelelwa, yaye abunakwenza uvavanyo lwethu lomthambo lube lulingo lonyango. 10
Ubudala
Uthelekiso lobudalaIsiphumo somlinganiselo; asilomgangatho wokungenelela.
Sebenzisa isampulu yesiqhelo enomsebenzi, indlela yokubala amanqaku neempawu zabantu ezifanelekileyo ezifanayo. Itheyibhile yobudala apha ibonelela ngomxholo, ayingomgaqo wokuba wonke umntu ulahlekelwa ngumlinganiselo ongatshintshiyo. 6
Ukuziqhelanisa
Ubungqina abanelangaUmlinganiselo ogciniweyo: ukudluliseka koqeqesho lwenkumbulo esebenzayo kweminye imisebenzi yenkumbulo esebenzayo.
Ukuphucuka kumsebenzi oqeqeshiweyo kwahlukile ekudlulisekeni kokuphucuka kweminye imisebenzi. Ubungqina bethu bokudluliseka kwimisebenzi efanayo buphantsi kakhulu; amaqhinga aqhelekileyo nokuphinda kusetyenziswe izinto ezifanayo kunokunyusa amanqaku omdlalo ngaphandle kokuphucula kakhulu ezinye izakhono. 11
Izixhobo
Ubungqina obumalunga nexeshaIsiphumo esimalunga nendlela yokulinganisa; asilomgangatho wonyango.
Indlela izinto eziboniswa ngayo kwisikrini nexesha lokuchukumisa okanye lokucinezela zinokwahluka ngokwezixhobo. Sebenzisa isixhobo nemowudi enye kwiiseshoni eziphindwayo, ingakumbi xa ixesha lokubonisa izinto okanye isantya sokuphendula sinegalelo. 12
Yintoni edluliselwa kwezinye izinto, yaye yintoni engadluliselwa?
Ukuphucuka kunento ekufuneka kudluliselwe kuyo
Ukuziqhelanisa nomsebenzi kunokukwenza uwenze bhetele loo msebenzi. Umbuzo onzima ngakumbi ngowokuba ingaba oko kuphucuka kuyanceda na nakwimisebenzi ongazange uyiqhelisele esebenzisa iinkqubo ezifanayo. Uphando loqeqesho lwe-N-back lubonisa ukuba ukudluliselwa kuyahluka: utshintsho kwindlela yokusebenza luxhomekeke ekubeni umsebenzi omtsha ufana kangakanani nalowo uqeqeshiweyo. Oku akuthethi ukuba inqanaba eliphezulu lomdlalo libonisa umthamo omkhulu wengqondo ngokubanzi. 11
Ukudluliselwa okukude kukuphucuka kwisiphumo esahlukileyo ngakumbi, njengobukrelekrele, impumelelo ezifundweni okanye ukusebenza kubomi bemihla ngemihla. Uhlalutyo olukhulu lwezifundo ezininzi zoqeqesho lwenkumbulo esebenzayo aluzange lufumane bungqina buqinisekisayo bokuba kukho iingenelo ezibanzi zokudluliselwa okukude. Ngoko ke imidlalo ye-Helibrain ikunika ithuba lokuziqhelanisa nokujonga indlela osebenza ngayo kulo msebenzi; asiyibonisi njengendlela yokunyusa ubukrelekrele. 13
Kunceda ukwahlula phakathi kokutshintsha umthamo wakho nokutshintsha iimfuno zomsebenzi. Inqaku olibhalileyo, umzobo okanye izibalo eziphakathi ozibhale ephepheni zinokunciphisa ulwazi ekufuneka ulugcine engqondweni. Ukusebenzisa into yangaphandle ngale ndlela kunengqiqo, kodwa akubobungqina bokuba loo nto iwutshintshile umthamo wenkumbulo esebenzayo. Imephu yeengcamango nezixhobo zokufunda zethu zikunceda uhlele umsebenzi; ubungakanani boncedo lwazo kufuneka bugwetywe kuloo msebenzi.
03 / Zama uze uthelekise
Zama kwi-Helibrain
Qala ngomsebenzi wokugcina ulwazi nangomsebenzi wokuhlaziya ulwazi, uze ufunde iinkcazelo zazo ngokwahlukeneyo. Bhala phantsi indlela ophendule ngayo, ukuba uphinde izinto ngokuzithetha okanye wazidibanisa ngokwamaqela, nokuba wawuqhelene na nomsebenzi. Amanqaku “awona aphezulu awakhe afunyanwa” emva kwemizamo emininzi aphendula umbuzo owahlukileyo kumanqaku aqhelekileyo eseshoni yokuqala.
Amakhadi angezantsi ahlula ukuziqhelanisa ngqo nomsebenzi kwizixhobo ezikunceda uhlele ulwazi. Akadityaniswa abe yipesenti enye yenkumbulo esebenzayo. Ukuba ufuna ukuzithelekisa ekuhambeni kwexesha, gcina iimeko zifana uze ujonge ipateni kwiiseshoni ezininzi endaweni yokuthembela kwiseshoni enye entle.
Iimvavanyo nemidlalo
Uvavanyo lwenkumbulo yamanani
Khumbula ulandelelwano olubonwayo; akufani nokuva amanani.
Uvavanyo lwenkumbulo ebonwayo
Khumbula iindawo kwipateni eboniswe okwethutyana.
Uvavanyo lwenkumbulo yolandelelwano
Phinda iindawo ngokulandelelana.
Uvavanyo lwemfene
Khumbula iindawo ezinamanani ngaphambi kokuba zifihlwe.
Uvavanyo lwesantya sokubala
Sebenzisa inkumbulo yethutyana xa usenza izibalo; ulwazi lwezibalo nalo lubalulekile.
Uvavanyo lwe-IQ
Uvavanyo olubanzi olunecandelo lenkumbulo phakathi kwamanye amacandelo.
Izixhobo nokuziqhelanisa
Uqeqesho lwenkumbulo yamanani
Ziqhelise ngobude bamanani obukhethileyo; olu qeqesho aluvavanyi iziphumo ngokwemigangatho yesiqhelo.
Uqeqesho lwenkumbulo yamakhadi
Ziqhelise ngolandelelwano usebenzisa amaqhinga acwangcisiweyo.
Imephu yeengcamango
Bhala phantsi unxulumano phakathi kwezinto ukuze kunciphe oko kufuneka ukugcine engqondweni.
Isicwangcisi sokuphinda ufunde ngamaxesha ahlukeneyo
Cwangcisa amaxesha oza kuphinda ufunde ngawo kamva; oku kunceda ukufunda kwexesha elide.
Ukuhlola amandla enkumbulo
Zama imisebenzi eyahlukeneyo yenkumbulo ngaphandle kokuyidibanisa ibe luxilongo.
Iimpendulo ezinxulumeneyo
- Ngaba ukukhumbula amanani aviwe kuyafana nokukhumbula amanani abonwayo? →
- Uyintoni umndilili we-IQ ngokweminyaka? →
- Ngaba ukuziqeqesha kwengqondo kungayiphucula i-IQ yakho? →
- Ukudibanisa amanani ngokwamaqela kukunceda njani ukukhumbula amanani amaninzi? →
- Kutheni ukukhumbula amanani ngokulandelelana okubuyela umva kudla ngokuba mfutshane kunokuwakhumbula ngokulandelelana kwawo? →
- Luchaneke kangakanani uvavanyo lwe-IQ olwenziwa kwi-intanethi? →
- Umntu oqhelekileyo unokukhumbula amanani amangaphi? →
- Zingaphi izinto ezinokugcinwa yinkumbulo yexesha elifutshane? →
- Athini iipesentayili zamanqaku e-IQ angama-115, 130 nama-145? →
- Ngaba ukuphinda wenze uvavanyo lwe-IQ kungalinyusa inqaku lakho? →
- Ngaba inkumbulo efana nefoto ikho ngokwenene? →
- Yintoni umahluko phakathi kwe-n-back enye neye-n-back ezimbini? →
- Uvavanyo lwe-n-back lulinganisa ntoni kanye kanye? →
- Yintoni inqaku elihle le-IQ? →
Imibuzo edla ngokubuzwa
Ngaba inkumbulo esebenzayo iyafana nenkumbulo yexesha elifutshane?
Ziyadibana. Inkumbulo yexesha elifutshane igcina ulwazi lufumaneka okwethutyana; imisebenzi yenkumbulo esebenzayo idla ngokongeza ukuhlaziya okanye ukusebenzisa olo lwazi. Umahluko uxhomekeke kwindlela umsebenzi ochazwa ngayo. 2
Ngaba ukukhumbula amanani asixhenxe sisiphumo esiqhelekileyo senkumbulo esebenzayo?
Umphumo wokuphinda amanani uxhomekeke kwindlela aboniswa ngayo nakwindlela ekubalwa ngayo. Ulandelelwano oluqhelekileyo lwamanani asixhenxe alufuni inkumbulo ifane nolandelelwano olungaqhelekanga lwamaqhekeza asixhenxe olwazi. 5
Ngaba inqanaba eliphezulu le-N-back lithetha ukuba i-IQ iphezulu?
Hayi. Akukho ndlela iqinisekisiweyo yokuguqula inqanaba elinye le-N-back libe ngamanqaku e-IQ. Ubungqina boqeqesho lwenkumbulo esebenzayo abubonisi ukuphucuka kobukrelekrele ngokubanzi. 13
Iimbekiselo
Amakhonkco akusa kwi-DOI yoqobo okanye kwirekhodi yomthombo. Uthelekiso lophando luchaza imisebenzi ekhankanyiweyo; aluqinisekisi ukuba iinguqulelo zethu ezikwisikhangeli ziyalingana nayo.
- Cowan (2001). The magical number 4 in short-term memory: A reconsideration of mental storage capacity.
- Conway et al. (2005). Working memory span tasks: A methodological review and user’s guide.
- Diamond (2012). Executive Functions.
- Redick et al. (2013). Complex span and n-back measures of working memory: A meta-analysis.
- Woods et al. (2010). Improving digit span assessment of short-term verbal memory.
- Ye et al. (2022). The Chinese Brief Cognitive Test: Normative Data Stratified by Gender, Age and Education.
- Hartshorne & Germine (2015). When Does Cognitive Functioning Peak? The Asynchronous Rise and Fall of Different Cognitive Abilities Across the Life Span.
- Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
- Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
- Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
- Soveri et al. (2017). Working memory training revisited: A multi-level meta-analysis of n-back training studies.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
- Melby-Lervåg et al. (2016). Working Memory Training Does Not Improve Performance on Measures of Intelligence or Other Measures of “Far Transfer”.