01 / Qonda
Yintoni esi sakhono
Kweli thuba lifutshane kwenzeka amanyathelo aliqela
Umqondiso obonakalayo kufuneka uboniswe, uqatshelwe uze uguqulelwe kwisenzo. Emva koko umnwe kufuneka ushukume ngokwaneleyo ukuze isixhobo sirekhode impendulo. Umlinganiselo owenziwa kwisikhangeli uquka iziphumo zesikrini nezendlela yokuphendula, kwakunye nezomntu. Ngoko ke, ulinganisa umntu owenza umsebenzi esebenzisa isixhobo; awulinganisi ngokuthe ngqo isantya sokudluliselwa kwemiyalezo luvo. 2
Ngokwengcaciso eyenziwe lula yendlela ezisebenza ngayo iinkqubo zobuchopho, indlela yoluvo olufanelekileyo izisa umqondiso, ingqwalasela igcina umntu ekulungele ukuphendula, kanti ukucwangcisa nokwenza intshukumo kuvelisa isenzo. Umsebenzi wokukhetha wongeza inyathelo lokugqiba ukuba yeyiphi impendulo efanelekileyo. La manyathelo asebenzisanayo ayasinceda siqonde ukuba kutheni impendulo isenokukhawuleza komnye umsebenzi ize icothe komnye. 3 4
Umsebenzi wethu ophambili wexesha lokusabela usebenzisa umqondiso obonakalayo kunye nempendulo enye. Ukuziqhelanisa nokujolisa kongeza indawo ekuvela kuyo into ekujoliswa kuyo nentshukumo; uvavanyo lwesantya sokucofa lubala izenzo eziphindaphindiweyo, endaweni yokulinda umqondiso ongaziwayo ukuba uza kuvela nini. Le midlalo inokuba mnandi nayo, kodwa amanqaku ayo awalinganisi eli thuba linye.
Silinganisa njani
| Umsebenzi | Okwenziwa ngumntu othatha inxaxheba | Isizathu sokwahluka kwamaxesha |
|---|---|---|
| Ukusabela okulula | Yenza impendulo enye esele ilungiselelwe xa kuvela umqondiso | Ukulungela ukusabela nexesha lomqondiso zezona zibalulekileyo |
| Ukusabela ngokukhetha | Khetha impendulo efanelekileyo kumqondiso | Ukukhetha kongeza umsebenzi |
| Yiya/musa ukuya | Phendula kweminye imiqondiso, ungaphenduli kweminye | Ukuzibamba nesicwangciso sokwenza isigqibo kuyabandakanyeka |
| Ukuhlala uphaphile | Hlala ulungele ukuphendula ngoxa ulinda imiqondiso ephindaphindiweyo, engaveli ngamaxesha aqikelekayo | Amaxesha okusilela ukuphendula nokuguquguquka kwendlela yokusebenza ayabonakala |
Umsebenzi wakudala kaHick wawutshintsha inani leempendulo onokukhetha kuzo. Ufundisa ukuba ulwazi olufunekayo ukuze ukhethe isenzo lubalulekile; awufundisi ukuba kukho ifomula enye eguqula amanqaku ayo yonke imidlalo ukuze athelekiseke. 5
Izifundo zempendulo kwizandi nakwimifanekiso ziyahluka ngamandla omqondiso, izixhobo nemithetho yokuphendula. Uphononongo oluthelekisa abafundi lwafumanisa ukuba phantsi kweemeko zalo impendulo kwisandi yayikhawuleza; alubonisi ukuba kukho ixesha elimiselweyo ekufuneka lisuswe kuwo onke amalinganiselo omfanekiso. 6
Indlela yokushwankathela iziphumo nayo ibalulekile. Elona linge likhawulezayo, umndilili nemidiyeni ziphendula imibuzo eyahlukeneyo. Ukulindela umqondiso ngempazamo kunokwenza “elona nqaku libalaseleyo” libe likhawuleza ngendlela engaqhelekanga; amalinge acotha kakhulu nawo anokunyusa umndilili. Imigaqo yokuphatha iziphumo ezingaqhelekanga ifanele ibhengezwe kwangaphambili, kunokuba kususwe ezo ziphumo zingathandekiyo. 7
Ubudala nemigangatho yesiqhelo: loluphi uthelekiso olufanelekileyo?
Imigca ekhethiweyo engezantsi ithathwe kwiExperiment 1, kwiTheyibhile 2 kaWoods noogxa bakhe, kuphononongo lwabantu basekuhlaleni. La maxesha abonisa ukusabela okulula kumfanekiso, njengoko erekhodiweyo ngaphambi kokulungisa ukulibaziseka kwezixhobo. “SD” ibonisa indlela amaxesha ahluke ngayo phakathi kwabantu abakwiqela ngalinye lobudala. 1
| Ubudala ngeminyaka | Abathathi-nxaxheba | Ixesha eliphakathi elirekhodiweyo, ms | SD, ms |
|---|---|---|---|
| 18–24 | 86 | 217.9 | 19.5 |
| 32–38 | 201 | 224.8 | 23.4 |
| 46–51 | 276 | 233.6 | 27.2 |
| 59–65 | 246 | 239.1 | 28.1 |
La manani ngawokuthelekisa; akayomilinganiselo elungiselelwe isixhobo sakho. Uphononongo lwalusebenzisa ixesha lalo lokubonisa umqondiso, indlela yokuphendula nenkqubo yamalinge aphindaphindiweyo. Olunye uphononongo okanye ifowuni inokunika amanani ahlukileyo ngaphandle kokubonisa ukuba ibhayoloji yabantu yahlukile. Izifundo ezithelekisa izixhobo zixhasa ukubaluleka kokugcina loo ngcaciso. 8
Asipapashi apha inguqulelo emele abantu bonke eguqula ubudala bube yipesenti yendawo okuyo phakathi kwabanye. Ibhodi yamanqaku yabadlali, xa ifumaneka kumdlalo othile, ithelekisa nabadlali abathathe inxaxheba nangendlela yovavanyo erekhodiweyo; ayingomlinganiselo wabantu bonke ngokuzenzekelayo.
02 / Beka emxholweni
Izinto ezisichaphazelayo
Iileyibhile zobungqina ziphendula umbuzo othi, ngaba kukho isiphumo kule nto ilinganiswayo? Aziqinisekisi ukuba uza kuphucuka ngomlinganiselo othile. Ukuba kukho umlinganiselo womgangatho wobungqina we-Helibrain, iqela labantu nesiphumo esilinganiswayo zihlala zikhankanyiwe kunye nawo. Ukuthi abukalinganiswa kuthetha ukuba asinamlinganiselo uhambelana nalo, akuthethi ukuba akukho siphumo. Iziphumo ezimalunga nobudala nezixhobo zibubungqina bendlela yokulinganisa, hayi imilinganiselo yonyango.
Ukulala
Ubungqina obuhleUmlinganiselo ogciniweyo: ukungalali kwaphela → ukusilela ukuhlala uphaphile.
Ukungalali kwaphela kusenokwenzeka ukuba kwenza kube nzima ukuhlala uphaphile. Iimpendulo ezicothayo namaxesha okusilela ukuphendula zidla ngokunika ulwazi olungakumbi kunelona xesha likhawulezayo lilodwa; ubungqina bethu buxhasa ukuba kukho isiphumo, nangona ubungakanani baso bungaqinisekanga. 9
Uxinzelelo
Akubekwanga mgangatho wovavanyo olulula lwexesha lokusabelaIziphumo kwimisebenzi elawulayo azilingani nomlinganiselo wexesha lokusabela okulula.
Uxinzelelo luchaphazela iinkqubo ezahlukeneyo zengqondo ngeendlela ezahlukeneyo. Asinawo umgangatho wobungqina ohambelana nalo obonisa ukulibaziseka okumiselweyo kwixesha lokusabela okulula okubangelwa luxinzelelo lwemihla ngemihla. 10
Ukuzilolonga
Ubungqina abanelangaUmlinganiselo ogciniweyo: ukuqonda ngokubanzi kwizifundo ezahlukeneyo zokuzilolonga.
Ubungqina obubanzi obudibanisa ukuzilolonga nokuqonda bukwinqanaba eliphantsi kakhulu. Abubonisi ukuba kwangoko kunokufumaneka inani elithembekileyo lee-millisecond kulo msebenzi wethu wokubona. 11
Ubudala
Uthelekiso lobudalaInkqubo elungiselelwe uvavanyo lokubona; amaxesha arekhodiweyo aboniswe ngasentla.
Kweli qela likhankanyiweyo, amaqela abantu abadala aphendula ngokucotha ngokomndilili. Oku kubonisa unxulumano kumaqela; akuthethi ukuba umntu uya kuncipha ngesantya esithile okanye ukuba unesifo ngenxa yobudala. 1
Ukuziqhelisa
Ubungqina bokuphinda uvavanyoUkuqhelana novavanyo nokuthembeka kwamanqaku.
Ukuphucuka xa uphinda uvavanyo kusenokubangelwa kukufunda ixesha nomgaqo wokuphendula. Ukuzama kaninzi nako kwandisa amathuba okufumana elona linge likhawulezayo ngendlela engaqhelekanga; thelekisa izishwankathelo zesiqhelo ngendlela enye. 12
Izixhobo
Ubungqina malunga nexeshaIsiphumo somlinganiselo, hayi ungenelelo lwebhayoloji.
Ukulibaziseka kwesikrini nokweendlela zokufaka impendulo kuyahluka phakathi kwezixhobo neendlela zovavanyo. Ixesha lokuhlaziya isikrini lilodwa alanelanga ukulungisa ngokupheleleyo ukulibaziseka. 2
Yintoni edluliselwa kwezinye izinto, yaye yintoni engadluliselwa?
Ukukhawuleza kumqondiso oqhelekileyo kuyimpumelelo ethile
Ukuqhelana nexesha lomsebenzi kunokukunceda uhlale ukulungele ukuphendula; ukulindela umqondiso nako kunokuvelisa isiphumo esikhawuleza ngokungekho semthethweni. Akukho nanye kwezi ekufanele ibizwe ngokuphucuka kwengqondo ngokubanzi. Xa uphinda uvavanyo ngokufanelekileyo, ixesha lokulinda kufuneka lihlale lingaqikeleleki nomgaqo wokubala amanqaku ungatshintshi. 1
Amabango oqeqesho afanele achaze isiphumo asithembisayo. Ukujolisa kakuhle kunokuba luncedo kumdlalo wokujolisa, kodwa oko akubonisi ukuba wenza izigqibo ngokukhawuleza endleleni okanye kwezemidlalo. Uphengululo olubanzi loqeqesho lobuchopho aluxhasi ukucinga ukuba ukuphucuka kwimpendulo enye oziqhelanisayo nayo kuya kudlulela ngokuzenzekelayo kubuchule obungahambelaniyo kubomi bemihla ngemihla. 13
Ukuthembeka komlinganiselo ngumbuzo owahlukileyo kowokuphucuka. Ukuphindaphinda umsebenzi kunokunciphisa ingxolo ethile yomlinganiselo, kodwa uvavanyo olude lunokubangela ukudinwa okanye ukusilela ukuphendula ngamanye amaxesha. Inkqubo efanelekileyo ixhomekeke ekubeni ufuna ukuhlola isantya esiqhelekileyo sokusabela okulula, ukuhlala uphaphile okanye ukufunda. Umdlalo wethu omfutshane yindlela yokuzama umsebenzi, awulovavanyo lokuqinisekisa ukuba ukhuselekile. 14 15
03 / Zama uze uthelekise
Zama kwi-Helibrain
Xa uthelekisa iiseshoni, sebenzisa isikrini esinye, indlela enye yokufaka impendulo nesandla esinye. Ngaphambi kokutolika utshintsho, funda ukuba uvavanyo luwaphatha njani amacofa angaphambi kwexesha nendlela olushwankathela ngayo amanqaku. Gcina neeseshoni eziqhelekileyo, hayi ezona ziphumo zibalaseleyo kuphela: ukuhlala usukela elona linge likhawulezayo kuyawutshintsha umbuzo ophendulwa luvavanyo.
Isixhobo sexesha losuku sinokukunceda ucwangcise izinto oziqwalaseleyo; izicwangcisi zecaffeine nezokulala zichaza uqikelelo, azilinganisi ukuba uphaphile kangakanani. Uvavanyo olufutshane alufanele lusetyenziselwe ukugqiba ukuba umntu ukhuselekile na xa eqhuba okanye esenza umsebenzi onokubeka ukhuseleko emngciphekweni.
Iimvavanyo nemidlalo
Uvavanyo lwexesha lokusabela
Umqondiso omnye obonakalayo nempendulo enye.
Uvavanyo lwexesha lokunikela ingqalelo
Ukuhlala ulungele ukuphendula kumsebenzi omde wokujonga imiqondiso.
Uvavanyo luka-go/no-go
Yongeza imfuneko yokuzibamba ungayenzi impendulo esele uyilungiselele.
Uvavanyo lokutshintsha imisebenzi
Yongeza umgaqo wokuphendula otshintshayo.
Umdlalo wokuziqhelanisa nokujolisa
Dibanisa ukuqaphela into ekujoliswa kuyo nentshukumo nokuchaneka.
Uvavanyo lwesantya sokucofa
Iintshukumo zezandla eziphindaphindiweyo; thelekisa iziphumo zendlela enye yokufaka impendulo.
Izixhobo nokuziqhelanisa
Ixesha lokusabela ngokwexesha losuku
Cwangcisa izinto oziqwalaseleyo ngokuphindaphindiweyo phantsi kweemeko ezifanayo.
Umdlalo wokuziqhelanisa nokujolisa
Ziqhelanise nomsebenzi odibanisa ukubona nokushukuma.
Isicwangcisi sokudlala nokulala
Cwangcisa ixesha lokudlala ngokwexesha lokulala olikhethileyo.
Isibali secaffeine
Phonononga uqikelelo lwexesha; asilinganisi umlinganiselo osegazini okanye ukulungela ukuphendula.
Isibali setyala lokulala
Jonga uqikelelo olusekelwe kwixesha lokulala olifakileyo.
Isicwangcisi sokulala somsebenzi wasebusuku
Cwangcisa amathuba okulala phakathi kweeshifti.
Isicwangcisi sokutshintsha kwexesha lohambo
Phonononga isicwangciso sohambo ngaphandle kokusithatha njengesiqinisekiso sendlela oza kusebenza ngayo.
Iimpendulo ezinxulumeneyo
- Ngaba ixesha lokusabela kwisandi lifutshane kunelokubona? →
- Lide kangakanani ixesha umntu adla ngokunikela ngalo ingqalelo? →
- Ngaba icaffeine iphucula ixesha lokusabela? →
- Ngaba abantu banokwenene ukwenza imisebenzi emininzi ngaxeshanye? →
- Ngaba ikhefu elifutshane liphucula ukunikela ingqalelo? →
- Ngaba ngokwenene kuthatha imizuzu eyi-23 ukuphinda ugxile emva kokuphazanyiswa? →
- Kutheni ixesha lam lokusabela lide xa ndisebenzisa ifowuni kunekhompyutha? →
- Ixesha lokusabela litshintsha njani ngokobudala? →
- Zingaphi izilingo ezifunekayo ukuze uvavanyo lwexesha lokusabela luthembeke? →
- Ngaba ixesha lokusabela komntu lingaphantsi kwe-100 milliseconds? →
- Yintoni umahluko phakathi kwexesha lokusabela ngokulula nelokukhetha? →
- Ukungalali kulicothisa kangakanani ixesha lokusabela? →
- Liliphi ixesha elifanelekileyo lokusabela? →
- Yintoni ukusilela kwengqalelo okwethutyana, yaye kuthatha ixesha elingakanani? →
Imibuzo edla ngokubuzwa
Ngaba ii-millisecond eziyi-200 lixesha elihle?
Linokukhawuleza kuvavanyo oluthile lokubona, kodwa intsingiselo ixhomekeke kwinkqubo yovavanyo, kwisixhobo nakwindlela yokushwankathela amanqaku. Akukho mgangatho mnye wokuphumelela osebenza kuzo zonke iimvavanyo zesikhangeli. 2
Ndingalisusa na ixesha lokuhlaziya isikrini?
Hayi. Ixesha lokuhlaziya liyinxalenye enye kuphela yexesha lokubonisa umqondiso nelokufaka impendulo; ukulisusa akulinganisi ngokuchanekileyo yonke inkqubo. 8
Ngaba elona linge lam likhawulezayo libonisa amandla am okwenene?
Libonisa elona linge likhawulezayo lirekhodiweyo phantsi kwaloo mgaqo. Indlela osebenza ngayo ngokuqhelekileyo, ukuguquguquka kweziphumo, ukulindela imiqondiso neempendulo ezicothayo kuphendula imibuzo eyahlukeneyo. 7
Iimbekiselo
Amakhonkco akusa kwi-DOI yoqobo okanye kwirekhodi yomthombo. Uthelekiso lophando luchaza imisebenzi ekhankanyiweyo; aluqinisekisi ukuba iinguqulelo zethu ezikwisikhangeli ziyalingana nayo.
- Woods et al. (2015). Factors influencing the latency of simple reaction time.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
- Petersen & Posner (2012). The Attention System of the Human Brain: 20 Years After.
- Woods et al. (2015). Age-related slowing of response selection and production in a visual choice reaction time task.
- Hick (1952). On the Rate of Gain of Information.
- Jain et al. (2015). A comparative study of visual and auditory reaction times on the basis of gender and physical activity levels of medical first year students.
- Ratcliff (1993). Methods for dealing with reaction time outliers..
- Bridges et al. (2020). The timing mega-study: comparing a range of experiment generators, both lab-based and online.
- Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
- Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
- Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
- Scharfen et al. (2018). Retest effects in cognitive ability tests: A meta-analysis.
- Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.
- Basner et al. (2011). Maximizing Sensitivity of the Psychomotor Vigilance Test (PVT) to Sleep Loss.
- Hedge et al. (2017). The reliability paradox: Why robust cognitive tasks do not produce reliable individual differences.