01 / Qonda
Yintoni esi sakhono
Isantya sokwenza ntoni?
Ukutshatisa isimboli nedijithi kufuna ukukhangela umgaqo, ukuchonga isimboli, ukukhumbula impendulo nokuyifaka. Isiphumo esicothayo sinokuvela nakweliphi kula manyathelo. Iimvavanyo zesantya sokucubungula ulwazi zisebenzisa imisebenzi elula ukuze umntu akwazi ukugqiba emininzi, kodwa ukuthi “ilula” akuthethi ukuba ayifuni nkumbulo, ukubona okanye ukusebenzisa izandla. 2
Inkqubo yobuchopho ebandakanyekayo isasazeke kwiindawo ezininzi: iinkqubo ezibonwayo zichonga izinto; iinkqubo ezingaphambili nezweparietali zigcina umgaqo engqondweni zize zilawule ingqalelo; iinkqubo zemoto zivelisa impendulo. Bekuya kulahlekisa ukuchaza konke oku ngokuba liziko elinye lesantya. Ulungelelwano lwezi nkqubo luyatshintsha xa umsebenzi uthethwa, ubhalwa ngesandla, uchwethezwa okanye uphendulwa ngokuchukumisa isikrini. 3
Yiloo nto uvavanyo lwethu lokutshatisa isimboli nedijithi lusisiqalo esithe ngqo, ngoxa uvavanyo lokulandela nokudibanisa amanqaku nesantya sezibalo lusinika ezinye iindlela ezinxulumeneyo zokujonga. Ukuchwetheza nokufunda zizakhono ezifundwayo ezixhomekeke kakhulu kulwazi. Ziyimilinganiselo eluncedo yezo zakhono, kodwa akufanele ngokuzenzekelayo zithathwe njengemilinganiselo ecocekileyo okanye ebanzi ngakumbi yesantya sokuqonda. 4 5
Silinganisa njani
| Umsebenzi | Okwenziwayo kulinganiswa ixesha lakho | Ezinye iimfuno ezibalulekileyo |
|---|---|---|
| Ukutshatisa isimboli nedijithi | Tshatisa iisimboli needijithi eziboniswe kwisitshixo | Ukukhangela ngamehlo, ukufunda isitshixo nokufaka impendulo |
| Uvavanyo lweTrail Making A | Dibanisa amanani alandelelanayo | Ukukhangela, indlela ezibekwe ngayo izinto nokuhambisa isandla |
| Ixesha lokusabela xa kukhethwa impendulo | Khetha impendulo ehambelana nomqondiso | Inani leempendulo onokukhetha kuzo nendlela umqondiso odibana ngayo nempendulo |
| Izibalo ezibekelwe ixesha | Sombulula izibalo eziqhelekileyo | Ulwazi lwezibalo nenkumbulo esebenzayo |
Umntu omnye unokusabela ngokukhawuleza kwimiqondiso elula kodwa acothe xa etshatisa iisimboli, kuba lo msebenzi ubandakanya ezinye izigqibo. Uphononongo lukaWoods noogxa bakhe lokukhetha impendulo lwahlula ngokucacileyo iimfuno zokukhetha impendulo kwezo zokuyivelisa nje. Ukusetyenziswa kweeyunithi “zemillisecond” akuthethi ukuba imisebenzi emibini iyafana. 6
Kubalulekile ukujonga ukuchaneka kunye nesantya. Ukukhupha iimpendulo ngokukhawuleza kodwa wenze iimpazamo ezininzi kunokubonisa ukuba usebenzise indlela eyahlukileyo. Ngokunjalo, umahluko othembekileyo phakathi kweemeko ngamaqela abantu unokubakho ngaxeshanye namanqaku omahluko angazinzanga xa kuthelekiswa abantu ngabanye, ingakumbi kwiimvavanyo ezimfutshane. 7
Ubudala nemigangatho yesiqhelo: loluphi uthelekiso olufanelekileyo?
La manani athathwe kwicandelo lobudala lovavanyo lokutshatisa iisimboli kuphando lwesiqhelo lukaYe noogxa bakhe. Amanqaku alungelelaniswa kusetyenziswa isampulu iphela yabantu abadala abayi-723, ngomndilili oyi-10 nokutenxa okumgangatho oyi-3, ngaphambi kokuthelekisa amaqela obudala. Ngamanqaku alungelelanisiweyo, hayi iimpendulo ezichanekileyo ngomzuzu. 1
| Ubudala ngeminyaka | Umndilili wokutshatisa iisimboli | Ukutenxa okumgangatho |
|---|---|---|
| 18–29 | 11,56 | 2,55 |
| 30–39 | 10,48 | 2,93 |
| 40–49 | 8,69 | 2,38 |
| 50–59 | 8,07 | 2,86 |
Uphando lwenziwa kubantu abadala baseTshayina abafunda isiMandarin. Lubonisa ukuba ubudala neemeko zesampulu zibalulekile; aluseki isikali esinye sokutshatisa iisimboli esisebenza kuzo zonke iimvavanyo ze-intanethi. UHartshorne noGermine nabo bafumanisa ukuba ubuchule bokutshatisa iisimboli bafikelela kwinqanaba eliphezulu ngaphambi kwenkumbulo esebenzayo nesigama. Ngoko amanqaku anokutshintsha ngokobudala ngendlela eyahlukileyo kulwazi okanye ekuqiqeni. 2
Ukuthelekisa abantu abohlukeneyo ngokobudala akufani nokulandela utshintsho kumntu omnye ekuhambeni kwexesha. Ukuqhelana novavanyo kunokufihla inxalenye yotshintsho kwiimvavanyo eziphindwayo; ngoko akufanele kuthathwe ukuba ijika elisekelwe kuthelekiso lwabantu ngexesha elinye okanye ukuphucuka kuvavanyo oluphindiweyo kuxela lonke ibali. 8
02 / Beka emxholweni
Izinto ezisichaphazelayo
Iileyibhile zobungqina ziphendula umbuzo othi, ngaba kukho isiphumo kule nto ilinganiswayo? Aziqinisekisi ukuba uza kuphucuka ngomlinganiselo othile. Ukuba kukho umlinganiselo womgangatho wobungqina we-Helibrain, iqela labantu nesiphumo esilinganiswayo zihlala zikhankanyiwe kunye nawo. Ukuthi abukalinganiswa kuthetha ukuba asinamlinganiselo uhambelana nalo, akuthethi ukuba akukho siphumo. Iziphumo ezimalunga nobudala nezixhobo zibubungqina bendlela yokulinganisa, hayi imilinganiselo yonyango.
Ukulala
Ubungqina obuqinileyoUmlinganiselo ogciniweyo: ukungabikho ngokupheleleyo kokulala → ukuhlala ulungele imiqondiso, hayi yonke imisebenzi yesantya.
Ukungalali kusenokwenzeka ukuba kuyayiphazamisa indlela yokuhlala ulungele imiqondiso. Isiphumo kumanqaku omsebenzi obekelwe ixesha sixhomekeke nakwinto elinganiswa ngumsebenzi; ukuqikelela ukuphoswa kwemiqondiso akufani nokulungisa amanqaku esantya sokutshatisa iisimboli. 9
Uxinzelelo
Alulinganiswanga kumsebenzi wokutshatisa iisimboliUbungqina bemisebenzi yengqondo elawulwayo abuthe ngqo kulo msebenzi.
Uxinzelelo lunokuphazamisa inkumbulo esebenzayo nokutshintsha phakathi kwemisebenzi. Asinawo umlinganiselo ohambelana nalo onokuqikelela ukuba umntu othile uza kuphulukana neempendulo ezingaphi zokutshatisa isimboli nedijithi. 10
Umthambo
Ubungqina abanelangaUmlinganiselo ogciniweyo: umthambo ngokubanzi → ukuqonda ngokubanzi.
Ubungqina bethu obubanzi obuhlanganisiweyo bokuqonda abuqinisekanga kwaphela. Musa ukuthatha isiphumo esinokubakho kumndilili weqela njengesiqinisekiso sokuba isantya sokucubungula ulwazi siza kunyuka. 11
Ubudala
Uthelekiso lobudalaImisebenzi yokutshatisa iisimboli nokukhangela; isampulu nemfundo zibalulekile.
Sebenzisa imigangatho elungiselelwe olo vavanyo uze ugcine indlela efanayo yokufaka iimpendulo. Ipateni yobudala ekwitheyibhile ayiguquli amanqaku esikhangeli abe “budala bobuchopho.” 1
Ukuziqhelanisa
Ubungqina obuxhomekeke kumsebenziUkuphucuka kuvavanyo oluphindiweyo neziphumo zesantya esiqeqeshiweyo.
Izixhobo
Ubungqina obumalunga nexeshaIndlela umboniso nempendulo ezirekhodwa ngayo nobuchule bokusebenzisa isixhobo.
Isixhobo nendlela yokulinganisa ixesha zichaphazela ukulibaziseka okurekhodiweyo. Ukusebenzisa ikhibhodi, isikrini esichukumiswayo okanye imawusi nako kunokuba ngumqobo xa uphindaphinda iimpendulo ngokukhawuleza. 14
Yintoni edluliselwa kwezinye izinto, yaye yintoni engadluliselwa?
Umsebenzi oqeqeshiweyo libango elincinci kunokuthi ingqondo ikhawuleze
Ungenelelo lwesantya lwe-ACTIVE lwalusebenzisa inkqubo ethile ebonwayo yokucubungula ulwazi eyayilungelelaniswa ngokwenqanaba kubantu abadala. Isiphumo sokuphucuka kwesakhono esiqeqeshiweyo sibalulekile kubungqina obumalunga nolo ngenelelo nelo qela labantu. Alulophando lokutshatisa iisimboli kule webhusayithi, yaye akufanele lubizwe njengobungqina bokuba nawuphi na umdlalo wokuphendula ngokukhawuleza unenzuzo efanayo. 13
Ngokubanzi, uphononongo loqeqesho lobuchopho lufuna ukuba kulinganiswe iziphumo ezingaqheliselwanga. Ukunyuka kwamanqaku okuchwetheza kunokuba luphucuko oluxabisekileyo kubuchule bokuchwetheza, kanye njengokuba ukufunda ngokuchanekileyo nangokufanelekileyo kuluncedo ekufundeni. Kodwa akukho nasinye kwezi siphumo, sisodwa, esingqina ukuphucuka kuyo yonke imisebenzi yengqondo. 15
Xa uziqhelanisa, qala ngokugqiba ukuba sisiphi isiphumo esibalulekileyo kuwe. Ukuba ufuna ukutshatisa iisimboli ngokuchanekileyo ngakumbi, thelekisa umsebenzi ofanayo kunye nenani leempazamo. Ukuba ufuna ukuphucula indlela oqhuba ngayo ezifundweni, vavanya ulwazi olufundileyo. Ukudlulisela isiphumo komnye umsebenzi kufuna ubungqina; akonelanga ukuba yomibini ibizwa ngokuba “isantya.”
03 / Zama uze uthelekise
Zama kwi-Helibrain
Sebenzisa uvavanyo lokutshatisa isimboli nedijithi njengowona msebenzi uphambili wokucubungula iisimboli, uze uluthelekise nomsebenzi owahlukileyo, njengokulandela nokudibanisa amanqaku okanye ixesha lokusabela elilula. Gcina iziphumo zahlukene: ukubala izinto, imizuzwana, amagama ngomzuzu nemillisecond zinentsingiselo eyahlukileyo.
Amakhadi okuchwetheza nokufunda afakiwe kuba ezi zizakhono ezisebenzayo ezibekelwe ixesha. Iimpendulo ezihamba nawo zichaza ukubaluleka kwendlela yokufaka impendulo, ukuchaneka, ulwimi nokuqonda. Isixhobo sokuziqhelanisa sikunceda uphinde umsebenzi; amanqaku asafuna ukutolikwa ngokweemvavanyo ezihambelana nawo.
Iimvavanyo nemidlalo
Uvavanyo lwesantya sokucubungula ulwazi
Tshatisa iisimboli needijithi usebenzisa isitshixo.
Uvavanyo lokulandela nokudibanisa amanqaku
Linganisa ixesha lokukhangela izinto ezibonwayo ngokulandelelana nokutshintshana phakathi kweendlela.
Uvavanyo lwesantya sokubala
Ukukwazi ukubala ngokukhawuleza phantsi koxinzelelo lwexesha.
Uvavanyo lwexesha lokusabela
Thelekisa umsebenzi olula ngakumbi osuka kumqondiso uye kwimpendulo.
Uvavanyo lokutshintsha imisebenzi
Thelekisa imithetho yomsebenzi ephindwayo naleyo itshintshayo.
Uvavanyo lwesantya sokucofa
Iziphumo zeentshukumo eziphindwayo; asilovavanyo lwesantya sokuqonda ngokubanzi.
Umdlalo wokuziqhelanisa nokujolisa
Isakhono esidibanisa ukukhetha nokujolisa kwithagethi.
Uvavanyo lwe-IQ
Hlola isantya phakathi kwamanye amacandelo ovavanyo olubanzi.
Izixhobo nokuziqhelanisa
Uqeqesho lokuchwetheza
Ziqhelise ukufaka umbhalo ngokuchanekileyo.
Uqeqesho lwezibalo zengqondo
Ziqhelise iintlobo zezibalo ozikhethileyo.
Ukuziqhelanisa nokufunda
Ziqhelise isantya sokufunda ngoxa uqhubeka uqwalasela ukuqonda okubhaliweyo.
Uqeqesho lokujolisa
Ziqhelise ukukhetha nokujolisa kwithagethi ngendlela efanayo yokufaka impendulo.
Ukuhlola umthambo nomsebenzi
Jonga iiseshoni zangaphambi nasemva kokwenza umthambo; olu asilolingo olulawulwa ngokungakhethi.
Iimpendulo ezinxulumeneyo
- Ingqondo yakho ifikelela nini kwincopho yokusebenza? →
- Ngaba ixesha lokusabela kwisandi lifutshane kunelokubona? →
- Uyintoni umndilili we-IQ ngokweminyaka? →
- Sithini isantya sokufunda esiqhelekileyo? →
- Sithini isantya sokuchwetheza esiqhelekileyo kwifowuni ephathwayo? →
- Sithini isantya sokuchwetheza esiqhelekileyo? →
- Ngaba icaffeine iphucula ixesha lokusabela? →
- Ngaba abantu banokwenene ukwenza imisebenzi emininzi ngaxeshanye? →
- Ngaba kufuneka usebenzise iminwe elishumi ukuze uchwetheze ngokukhawuleza? →
- Luchaneke kangakanani uvavanyo lwe-IQ olwenziwa kwi-intanethi? →
- Kuthatha ixesha elingakanani ukufunda amagama ayi-1,000? →
- Ngaba ngokwenene kuthatha imizuzu eyi-23 ukuphinda ugxile emva kokuphazanyiswa? →
- Isantya sokuchwetheza ngamagama ngomzuzu sibalwa njani? →
- Athini iipesentayili zamanqaku e-IQ angama-115, 130 nama-145? →
- Ngaba ukuphinda wenze uvavanyo lwe-IQ kungalinyusa inqaku lakho? →
- Kutheni ixesha lam lokusabela lide xa ndisebenzisa ifowuni kunekhompyutha? →
- Ixesha lokusabela litshintsha njani ngokobudala? →
- Zingaphi izilingo ezifunekayo ukuze uvavanyo lwexesha lokusabela luthembeke? →
- Ngaba ixesha lokusabela komntu lingaphantsi kwe-100 milliseconds? →
- Kutheni ukufunda cwaka kukhawuleza kunokufunda ngokuvakalayo? →
- Kucotha kangakanani ukufunda ngolwimi lwesibini? →
- Yintoni umahluko phakathi kwexesha lokusabela ngokulula nelokukhetha? →
- Ukungalali kulicothisa kangakanani ixesha lokusabela? →
- Ngaba unokufunda ngokukhawuleza ngaphandle kokuphulukana nokuqonda? →
- Ngaba kufuneka uyeke ukuzibizela amagama engqondweni ukuze ufunde ngokukhawuleza? →
- Ngaba ndifanele ndigxile kwisantya sokuchwetheza okanye ekuchanekeni? →
- Yintoni inqaku elihle le-IQ? →
- Liliphi ixesha elifanelekileyo lokusabela? →
- Yintoni isantya esihle sokuchwetheza? →
Imibuzo edla ngokubuzwa
Ngaba isantya sokucubungula ulwazi lixesha lokusabela kuphela?
Hayi. Imisebenzi yokutshatisa iisimboli nokukhangela iquka amanyathelo aliqela, ngoxa uvavanyo olulula lwexesha lokusabela lusebenzisa impendulo enye kumqondiso. 6
Ngaba isiphumo esicothayo sokutshatisa iisimboli sithetha ubukrelekrele obuphantsi?
Uvavanyo lokutshatisa iisimboli olubekelwe ixesha luyinxalenye enye yendlela umntu asebenza ngayo; luchatshazelwa kukubona, ukufunda umgaqo nendlela yokufaka impendulo. Alunakuthatha indawo yovavanyo olubanzi. 2
Ndingathelekisa isantya sam sokuchwetheza namanqaku okutshatisa isimboli nedijithi?
Zigcine njengeziphumo ezahlukileyo. Ukuchwetheza kuxhomekeke kakhulu kubuchule obufundiweyo bokusebenzisa izandla nakulwazi lolwimi, yaye kunemigaqo yako yokulinganisa. 4
Iimbekiselo
Amakhonkco akusa kwi-DOI yoqobo okanye kwirekhodi yomthombo. Uthelekiso lophando luchaza imisebenzi ekhankanyiweyo; aluqinisekisi ukuba iinguqulelo zethu ezikwisikhangeli ziyalingana nayo.
- Ye et al. (2022). The Chinese Brief Cognitive Test: Normative Data Stratified by Gender, Age and Education.
- Hartshorne & Germine (2015). When Does Cognitive Functioning Peak? The Asynchronous Rise and Fall of Different Cognitive Abilities Across the Life Span.
- Diamond (2012). Executive Functions.
- Dhakal et al. (2018). Observations on Typing from 136 Million Keystrokes.
- Brysbaert (2019). How many words do we read per minute? A review and meta-analysis of reading rate.
- Woods et al. (2015). Age-related slowing of response selection and production in a visual choice reaction time task.
- Hedge et al. (2017). The reliability paradox: Why robust cognitive tasks do not produce reliable individual differences.
- Salthouse (2009). When does age-related cognitive decline begin?.
- Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
- Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
- Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
- Scharfen et al. (2018). Retest effects in cognitive ability tests: A meta-analysis.
- Rebok et al. (2014). Ten‐Year Effects of the Advanced Cognitive Training for Independent and Vital Elderly Cognitive Training Trial on Cognition and Everyday Functioning in Older Adults.
- Bridges et al. (2020). The timing mega-study: comparing a range of experiment generators, both lab-based and online.
- Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.