Yeqela kokuqukethwe

Ikhono elingemuva kwephuzu

Isivinini sokucubungula ulwazi

Isivinini sokucubungula ulwazi sisho ukuthi uyenza kahle kangakanani imisebenzi elula uma ucindezelwe yisikhathi. Sibanzi kunokuthepha kanye nje: kwesampula evamile yamaShayina, isilinganiso samaphuzu alinganisiwe omsebenzi wokufanisa izimpawu nezinombolo sasingu-11,56 kwabaneminyaka engu-18–29, sasingu-8,07 kwabaneminyaka engu-50–59; lawa ngamaphuzu esikalini salolo cwaningo, hhayi esika-Helibrain. 1

Kubuyekezwe okokugcina · Imithombo engu-15

Hlola izivivinyo namathuluzi ↓

01 / Qonda

Liyini

Isivinini sani?

Ukufanisa uphawu nedijithi kudinga ukubheka umthetho, ukubona uphawu, ukukhumbula impendulo bese uyifaka. Umphumela ongasheshi ungabangelwa yizinyathelo eziningana. Ukuhlolwa kwesivinini sokucubungula ulwazi kusebenzisa imisebenzi elula ukuze umuntu aqede eminingi, kodwa “elula” akusho ukuthi ayidingi inkumbulo, ukubona noma ukunyakazisa umzimba. 2

Ngokwencazelo yezinhlelo zobuchopho, umsebenzi usakazeke ezindaweni ezahlukene: izinhlelo ezibona izinto ziyasiza ukuzibona; izinhlelo zangaphambili nezisemaceleni zigcina umthetho engqondweni futhi ziqondise ukunaka; izinhlelo zokunyakaza zikhiqiza impendulo. Ukubiza konke lokhu ngesikhungo esisodwa sejubane kungadukisa. Ukulingana kwezinto ezidingekayo kuyashintsha uma umsebenzi ofanayo ukhulunywa, ubhalwa ngesandla, uthayiphwa noma uthintwa esikrinini. 3

Yingakho umsebenzi wethu wokufanisa uphawu nedijithi uyisiqalo esiqondile kakhulu, kanti ukuxhumanisa amaphuzu nejubane lokubala kunikeza eminye imibono ehambisana nawo. Ukuthayipha nokufunda ngamakhono afundwayo adinga ulwazi oluningi. Kuyizilinganiso ezibalulekile zalawo makhono, kodwa akufanele ngokuzenzakalelayo kuthathwe njengezilinganiso ezimsulwa noma ezibanzi zesivinini sokuqonda. 4 5

Silikala kanjani

UmsebenziOkwenziwayo ngesikhathiEzinye izidingo ezibalulekile
Ukufanisa izimpawu nezinomboloFanisa izimpawu nezinombolo ezibonakala kukhiyeUkufuna ngokubona, ukufunda ukhiye nokufaka impendulo
Ukuxhumanisa amaphuzu AHlanganisa izinombolo ngokulandelanaUkufuna, ukuhlelwa kokubonakalayo nokunyakazisa isandla
Isikhathi sokuphendula lapho kukhethwaKhetha impendulo ehambisana nesignaliInani lezimpendulo ongakhetha kuzo nendlela isignali ehambisana ngayo nempendulo
Ukubala ngezibalo ngesikhathi esinqunyiweXazulula izibalo ezijwayelekileUlwazi lwezibalo nenkumbulo yokusebenza

Umuntu ofanayo angaphendula ngokushesha esignalisweni esilula kodwa ahambe kancane ekufaniseni izimpawu nezinombolo ngoba lokho kufaka nezinye izinqumo. Ucwaningo lukaWoods nozakwabo lokuphendula ngokukhetha lwahlukanisa ngokucacile izidingo zokukhetha impendulo nezokuyikhipha nje. Ukuthi izilinganiso ezimbili zibhalwe “ngama-millisecond” akusho ukuthi zilingana. 6

Ukunemba kufanele kubhekwe kanye nejubane. Ukuphendula ngokushesha kodwa wenze amaphutha amaningi kungabonisa isu elihlukile. Ngokufanayo, umehluko othembekile phakathi kwezimo ungahambisana nokungathembeki kokubeka abantu ngokulandelana ngamaphuzu abo, ikakhulu uma izivivinyo zimfushane. 7

Ubudala nezilinganiso zokuqhathanisa: yikuphi ukuqhathanisa okufanele?

Lezi zibalo zivela engxenyeni yocwaningo lukaYe nozakwabo ehlola iminyaka emsebenzini wokufanisa izimpawu nezinombolo. Amaphuzu alinganiswa kusetshenziswa isampula yonke yabantu abadala abangu-723, ngesilinganiso esingu-10 nokuchezuka okujwayelekile okungu-3, ngaphambi kokuqhathanisa amaqembu obudala. Amaphuzu alinganisiwe la, awazona izimpendulo ezifanele ngomzuzu. 1

IminyakaIsilinganiso sokufanisa izimpawu nezinomboloUkuchezuka okujwayelekile
18–2911,562,55
30–3910,482,93
40–498,692,38
50–598,072,86

Ucwaningo lwenziwa kubantu abadala baseShayina abafunda isiMandarin. Luwubufakazi obuwusizo bokuthi ubudala nomongo wesampula kunendima; aluqinisekisi isikali esivamile sokufanisa esiku-inthanethi. UHartshorne noGermine nabo bathola ukuthi ikhono lokufanisa izimpawu nezinombolo laliphakama ngaphambi kwenkumbulo yokusebenza nolwazi lwamagama. Ngakho iphuzu lingashintsha ngokobudala ngendlela ehlukile olwazini noma ekucabangeni. 2

Ukuqhathanisa abantu abahlukene ngokobudala akufani nokulandelela umuntu oyedwa ngokuhamba kwesikhathi. Ukujwayela kungafihla ngokwengxenye ushintsho ekuhlolweni okuphindaphindiwe; ngakho umkhuba obonakala kubantu abahlukene noma iphuzu elithuthukile ekuhlolweni kabusha akumele kuthathwe njengendaba ephelele. 8

02 / Beka emongweni

Okulithintayo

Amalebula obufakazi aphendula umbuzo othi: “Ingabe kunomthelela kulo mphumela?” Athembisi inzuzo ethile. Uma kunesilinganiso sobufakazi se-Helibrain, abantu nomphumela okusekelwe kubo kuhlala kucacisiwe. “Akukalinganiswa” kusho ukuthi asinaso isilinganiso esihambisanayo; akusho ukuthi awukho umthelela. Okutholwe ngobudala nangamadivayisi kuwubufakazi obumayelana nokulinganisa, akuzona izilinganiso zokwelashwa.

Ukulala

Ubufakazi obuhle

Isilinganiso esigciniwe: ukungalali nhlobo → ukuqapha, hhayi yonke imisebenzi yejubane.

Ukungalali cishe kulimaza ukuqapha. Umphumela wakho ephuzwini elinesikhathi uncike nasekutheni kuhlolwa muphi umsebenzi; isilinganiso sokuphuthelwa akusona isilungiso sejubane lokufanisa izimpawu. 9

Ingcindezi

Akukakalwa ngokufanisa

Ubufakazi bemisebenzi ephezulu buqondile kancane kulo msebenzi.

Ingcindezi ingaphazamisa inkumbulo yokusebenza nokushintsha imisebenzi. Asinaso isilinganiso esihambisanayo esibikezela ukuthi umuntu othile uzolahlekelwa izimpendulo ezingaki emsebenzini wokufanisa izimpawu nezinombolo. 10

Ukuzivocavoca

Ubufakazi abanele

Isilinganiso esigciniwe: ukuzivocavoca okubanzi → ukuqonda ngokujwayelekile.

Isilinganiso sethu esibanzi esihlanganisa imiphumela yokuqonda siphansi kakhulu. Ungathathi umphumela ongaba khona wesilinganiso seqembu njengesiqinisekiso sokwanda kwesivinini sokucubungula ulwazi. 11

Ubudala

Ukuqhathanisa ngokobudala

Imisebenzi yokufanisa nokufuna; isampula nemfundo kunendima.

Sebenzisa izilinganiso ezivamile zomsebenzi uqobo, futhi ugcine indlela yokufaka impendulo ifana. Iphethini yobudala esethebuleni ayiguquli iphuzu lesiphequluli libe “iminyaka yobuchopho.” 1

Ukuzilolonga

Ubufakazi obuqondene nomsebenzi

Ukuthuthuka ekuhlolweni kabusha nemiphumela yejubane eliqeqeshiwe.

Ukuhlola okuphindaphindiwe kungathuthukisa amaphuzu. Ucwaningo lwe-ACTIVE lunikeza ubufakazi obuqondene nekhono lejubane eliqeqeshiwe kubantu abadala asebekhulile; isilinganiso sokuba khona kwalo kobufakazi sisendaweni ephakathi kusizindalwazi sethu, kodwa lokho akuqinisekisi umdlalo wethu. 12 13

Amadivayisi

Ubufakazi besikhathi

Isibonisi, ukuqoqwa kwezimpendulo nekhono lokufaka impendulo.

Ihadiwe nezindlela zokulinganisa isikhathi kuthinta ukubambezeleka okurekhodiwe. Ukusebenzisa ikhibhodi, ukuthinta noma igundane kungaba yikho okubambezela impendulo lapho uphendula ngokuphindaphindiwe ngokushesha. 14

Yini edlulela kwamanye amakhono, futhi yini engadluleli?

Umsebenzi oqeqeshiwe usho okuncane kunokuthi ingqondo ishesha kakhulu

Uhlelo lokungenelela lwejubane locwaningo lwe-ACTIVE lwalusebenzisa uhlelo oluthile oluzivumelanisa nomsebenzisi lokucubungula izinto ezibonakalayo kubantu abadala asebekhulile. Umphumela wekhono eliqeqeshiwe uwubufakazi obubalulekile ngalolo hlelo nalelo qembu. Kodwa akulona ucwaningo lokufanisa izimpawu kusayithi lethu, futhi akufanele luchazwe njengobufakazi bokuthi yonke imidlalo yokuphendula ngokushesha inenzuzo efanayo. 13

Ngokuvamile, izifinyezo zocwaningo lokuqeqesha ubuchopho zithi kufanele kuhlolwe imiphumela umuntu angazange aziqeqeshele yona. Iphuzu eliphezulu lokuthayipha lingaba ukuthuthuka okuwusizo ekuthayipheni, njengoba nje ukufunda ngokunemba ngesivinini kungasiza ekufundeni. Kodwa akukho nokukodwa kulokhu okufakazela ukuthuthuka kuyo yonke imisebenzi yengqondo. 15

Uma uzozilolonga, nquma kuqala ukuthi yimuphi umphumela obalulekile kuwe. Uma ufuna ukufanisa izimpawu nezinombolo ngokunemba, qhathanisa umsebenzi ofanayo nenani lamaphutha. Uma ufuna ukuthuthukisa ukufunda, hlola ulwazi olufundile. Ukudlulela komunye umphumela kudinga ubufakazi, hhayi nje igama elithi “isivinini” elisetshenziswa kuyo yomibili.

03 / Zama uqhathanise

Lizame ku-Helibrain

Sebenzisa umsebenzi wokufanisa izimpawu nezinombolo njengomsebenzi oyinhloko wokucubungula, bese uwuqhathanisa nomsebenzi ohlukile njengokuxhumanisa amaphuzu noma isikhathi sokuphendula esilula. Gcina imiphumela yehlukene: izibalo, imizuzwana, amagama ngomzuzu nama-millisecond kunencazelo ehlukene.

Amakhadi okuthayipha nawokufunda afakiwe ngoba angamakhono anesikhathi awusizo ekuphileni. Izimpendulo eziwahambisana nazo zichaza indima yendlela yokufaka impendulo, ukunemba, ulimi nokuqonda. Ithuluzi lokuzilolonga lisiza ukuphinda umsebenzi; iphuzu lisadinga ukuchazwa ngokuhlolwa okuhambisana nawo.

Izivivinyo nemidlalo

Amathuluzi nokuzilolonga

Izimpendulo ezihlobene

Imibuzo evame ukubuzwa

Ingabe isivinini sokucubungula ulwazi siyisikhathi sokuphendula nje?

Cha. Imisebenzi yokufanisa nokufuna inezinyathelo eziningana, kanti isikhathi esilula sokuphendula sidinga impendulo eyodwa esignalisweni. 6

Ingabe umphumela ophansi wokufanisa usho ubuhlakani obuphansi?

Umsebenzi wokufanisa onezikhathi ezinqunyiwe uyingxenye eyodwa yokusebenza, ethintwa ukubona, ukufunda imithetho nendlela yokufaka impendulo. Awukwazi ukuthatha indawo yokuhlola okubanzi. 2

Ngingaqhathanisa ijubane lokuthayipha nephuzu lokufanisa izimpawu nezinombolo?

Kubheke njengemiphumela ehlukene. Ukuthayipha kusebenzisa ulwazi oluningi olufundiwe lokunyakazisa izandla nolimi, futhi kunemithetho yako yokulinganisa. 4

Imithombo

Izixhumanisi ziholela ku-DOI yokuqala noma ekhasini lomthombo. Ukuqhathanisa ocwaningweni kuchaza imisebenzi ecashuniwe; akuqinisekisi ukuthi izinguqulo zethu ezisebenza kusiphequluli ziyasebenza ngendlela efanayo.

  1. Ye et al. (2022). The Chinese Brief Cognitive Test: Normative Data Stratified by Gender, Age and Education.
  2. Hartshorne & Germine (2015). When Does Cognitive Functioning Peak? The Asynchronous Rise and Fall of Different Cognitive Abilities Across the Life Span.
  3. Diamond (2012). Executive Functions.
  4. Dhakal et al. (2018). Observations on Typing from 136 Million Keystrokes.
  5. Brysbaert (2019). How many words do we read per minute? A review and meta-analysis of reading rate.
  6. Woods et al. (2015). Age-related slowing of response selection and production in a visual choice reaction time task.
  7. Hedge et al. (2017). The reliability paradox: Why robust cognitive tasks do not produce reliable individual differences.
  8. Salthouse (2009). When does age-related cognitive decline begin?.
  9. Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
  10. Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
  11. Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
  12. Scharfen et al. (2018). Retest effects in cognitive ability tests: A meta-analysis.
  13. Rebok et al. (2014). Ten‐Year Effects of the Advanced Cognitive Training for Independent and Vital Elderly Cognitive Training Trial on Cognition and Everyday Functioning in Older Adults.
  14. Bridges et al. (2020). The timing mega-study: comparing a range of experiment generators, both lab-based and online.
  15. Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.