01 / Qonda
Liyini
Ukuqhubeka nomsebenzi nokukhetha okuqondiwe
Ukunaka okuqhubekayo kusho ukugcina umgomo womsebenzi usebenza engqondweni ngokuhamba kwesikhathi, kuhlanganise nezikhathi lapho kunokuncane okwenzekayo. Ukunaka okukhethayo kusho ukubeka phambili ulwazi olubalulekile lapho luncintisana nolunye. Ngakho umsebenzi wokulinda isignali endaweni ethule nomsebenzi wokungqubuzana phakathi kombala negama kubuza imibuzo ehlukene. Iphuzu eliphansi komunye wabo alilinganisi ukuthi umuntu angagxila imizuzu emingaki kuyo yonke imisebenzi. 2
Incazelo eyenziwe lula ihlukanisa izinhlelo ezisixwayisayo, eziqondisa ukunaka olwazini nezilawula imisebenzi ephezulu. Imiphumela yesiqu sobuchopho nethalamasi ekuqapheni isebenzisana namanethiwekhi okunaka angaphambili nasemaceleni obuchopho; la manethiwekhi asebenzisa izinhlelo zezinzwa ezifanele lokho okwenzayo. Lolu uhlaka oluwusizo, kodwa alulona ibalazwe elixhumanisa iphuzu lokuhlola elilodwa nengxenye eyodwa yobuchopho. 2
Umsebenzi wethu wesikhathi sokugxila uhlola ukuthi uhlale ulindele izignali kangakanani. I-Go/no-go yengeza isidingo sokuzibamba ungaphenduli, kanti i-Stroop yengeza ukuncintisana phakathi kolwazi lwamagama nolwemibala. Umuntu angaphumelela ekulindeleni izignali ezingavamile kodwa aphazanyiswe amagama angqubuzanayo, noma kwenzeke okuphambene. Isithombe esibanzi sigcina lezi zidingo zibonakala esikhundleni sokuzihlanganisa zibe iphuzu lokugxila elingachazwanga. 3
Silikala kanjani
| Umsebenzi wakudala | Isidingo esikhulu | Okufanele ukubheke ndawonye |
|---|---|---|
| Umsebenzi wokuqapha ngokwengqondo nangemisipha | Hlala ulindele izignali ezingaqageleki | Ijubane elivamile lokuphendula, izimpendulo ezihamba kancane nezikhathi zokuphuthelwa |
| Umsebenzi oqhubekayo wokusebenza | Phendula ngokuphindaphindiwe ngesikhathi ubheka okuhlukile | Okutholiwe, okuphuthelwe, izimpendulo ezingamanga nokungaguquguquki kwezimpendulo |
| Umsebenzi we-Stroop | Khetha umbala kayinki naphezu kwegama eliphazamisayo | Ukunemba nomthamo wokuphazamiseka |
| Ukwethulwa kwezinto ezibonakalayo zilandelana ngokushesha | Khetha izinto eziqondiwe ezivela zilandelana ngokushesha | Ukunemba kokubika into eza kamuva, kucatshangelwa eyokuqala |
Umsebenzi wokulinganisa ukunaka okuqhubekayo udinga ukuthatha isikhathi esanele ukuze kubonakale ukushintshashintsha kokusebenza. Ocwaningweni lokulala, umkhawulo wokuthi yini ethathwa njengokuphuthelwa nobude besivivinyo kuyingxenye yomthetho othile; akuyona imingcele yomtholampilo esebenza kuyo yonke indawo. Umdlalo wethu omfushane akufanele uthathelwe njengomsebenzi waselabhorethri we-PVT owasetshenziswa ekutholeni imiphumela yokungalali. 4
Ukuphazamiseka kokunaka kwesikhashana ngesinye isibonelo sokuthi umsebenzi othile ulinganisa into ethile kuphela: ngaphansi kwezimo ezithile zokwethula izinto ngokushesha, ukubona into eyodwa eqondiwe kunciphisa okwesikhashana ukubikwa kwenye. Lokhu akusho ukuthi ubuchopho buyacima njalo lapho kwenzeka izigameko ezimbili zangempela zisondelene ngesikhathi. 5
Amaphuzu atholakala ngokukhipha elinye kwelinye angashintshashintsha kakhulu kunalokho okusikiselwa umphumela wawo ojwayelekile ocwaningweni. Umphumela ojwayelekile we-Stroop onokwethenjelwa eqenjini awuqinisekisi ukuthi iphuzu elifushane lokuphazamiseka lizohlukanisa abantu ngokwethembeka. 6
Ubudala nezilinganiso zokuqhathanisa: yikuphi ukuqhathanisa okufanele?
UFortenbaugh nozakwabo balinganisela ukusebenza emsebenzini oqhubekayo lapho izinto ziqala ukubonakala kancane kancane. Amaqembu obudala angezansi afingqa indlela imodeli yawo eyayibikezele ngayo ukusebenza; awawona amaphuzu ajwayelekile angaguquliwe omdlalo wethu wokulinda isignali. 1
| Isikhathi sobudala | Okuboniswe imodeli yocwaningo | Engakufakazeli |
|---|---|---|
| Iminyaka engu-10 kuya maphakathi neshumi nambili | Ikhono lithuthuka ngokushesha, nokuphendula kushintshela ekusheshiseni | Ubude obumisiwe besikhathi izingane ezingagxila ngaso |
| Kusukela ekupheleni kweshumi nambili kuya ekuqaleni kweminyaka yawo-40 | Ikhono lokunaka isikhathi eside liyaqhubeka nokuthuthuka kodwa kancane | Ukuthi umuntu ophendula ngokushesha kunabo bonke nguyena onaka kakhulu |
| Ngemva kweminyaka ecishe ibe ngu-43 | Ikhono elilinganiselwe liphansi, isu lokuphendula liqaphela kakhudlwana | Ushintsho oluzumayo ngosuku oluthile lokuzalwa |
Ekuhlaziyweni kokusebenza “ngokugxila ngokuphelele”, iphuzu lokushintsha kokuhlukanisa izinto lalingu-43,1 weminyaka, nesikhawu sokuqiniseka esingu-95% esisuka ku-38,0 kuya ku-48,2. Iphuzu lokushintsha liyisilinganiso semodeli yeqembu esinokungaqiniseki, akuwona umnqamulajuqu womuntu oyedwa. Imfundo, indlela umsebenzi owakheke ngayo nesampula nakho kunendima. 1
02 / Beka emongweni
Okulithintayo
Amalebula obufakazi aphendula umbuzo othi: “Ingabe kunomthelela kulo mphumela?” Athembisi inzuzo ethile. Uma kunesilinganiso sobufakazi se-Helibrain, abantu nomphumela okusekelwe kubo kuhlala kucacisiwe. “Akukalinganiswa” kusho ukuthi asinaso isilinganiso esihambisanayo; akusho ukuthi awukho umthelela. Okutholwe ngobudala nangamadivayisi kuwubufakazi obumayelana nokulinganisa, akuzona izilinganiso zokwelashwa.
Ukulala
Ubufakazi obuhleIsilinganiso esigciniwe: ukungalali nhlobo → ukuphuthelwa kwezikhathi zokuqapha.
Ukungalali nhlobo cishe kwenza ukuqapha kube kubi kakhulu. Isilinganiso sethu sokuba khona kobufakazi esihambisanayo sithi Phakathi nendawo; ubukhulu nokuvama kokuphuthelwa kuyashintsha kuye ngokuhlolwa nesikhathi umuntu angalalanga ngaso. 7
Ingcindezi
Akukakalwa ngokwalesi sabeloOkutholwe ngengcindezi yesikhashana akunikezi umphumela owodwa wokuqapha.
Imiphumela yengcindezi iyahluka kuye ngemisebenzi ephezulu ehlolwayo. Asiguquli okutholwe ngenkumbulo yokusebenza nangokushintsha imisebenzi kube isimangalo esinesilinganiso ngakho konke ukunaka okukhethayo noma okuqhubekayo. 8
Ukuzivocavoca
Ubufakazi abaneleIsilinganiso esigciniwe: ukuqonda ngokujwayelekile okuhlanganisiwe, hhayi lo msebenzi wokunaka.
Isilinganiso esibanzi sokuzivocavoca nokuqonda siphansi kakhulu. Isilinganiso esihlanganisa izindawo ezahlukene asithembisi ukuthi umuntu ngamunye uzophuthelwa izikhathi ezimbalwa esimisweni esisodwa sesiphequluli. 9
Ubudala
Ukuqhathanisa ngokobudalaUbufakazi obuqondene nomsebenzi othile besikhathi sokuphila.
Ikhono lokunaka isikhathi eside nokuqapha lapho uphendula kulandela amaphethini obudala ahlukene. Bheka amaphutha nokungaguquguquki kanye nejubane, kunokuthatha ukuphendula kancane njengokunganaki. 1
Ukuzilolonga namakhefu
Ubufakazi abaneleIsilinganiso esigciniwe: amakhefu amafushane kakhulu → ukusebenza; imiphumela iyahluka kuye ngomsebenzi.
Amakhefu amafushane angasiza eminye imiphumela, kodwa ukuzizwa unamandla akufani nokunemba okungcono. Imiphumela yamakhefu ekusebenzeni ayiguquguquki kangako kunalokho okusikiselwa umthetho wesibali-sikhathi osebenza kuwo wonke umuntu. 10
Amadivayisi
Ubufakazi besikhathiUmongo wokulinganisa.
Ukubambezeleka kwedivayisi kungashintsha izilinganiso zesikhathi sokuphendula. Ukuphazamiseka, ukushintsha indlela yokufaka impendulo nokufihla ithebhu nakho kushintsha lokho okuhlolwa esimisweni; kubhale lokhu uma uqhathanisa imizamo. 11
Yini edlulela kwamanye amakhono, futhi yini engadluleli?
Qeqesha ikhono, bese uhlola isimangalo ngokwehlukana
Ukuzilolonga emdlalweni othile wokuqapha noma wokuzibamba kungakwenza ujwayelane nemithetho yezimpendulo zawo. Ukuze kufakazelwe inzuzo ebanzi, kudingeka kuhlolwe umphumela ongazange uqeqeshwe futhi kube neqembu elifanele lokuqhathanisa; ukukhombisa nje ukuthi iphuzu lokuqeqesha likhuphukile akwanele. Ucwaningo oluhlanganisa izinhlelo zokuqeqesha ubuchopho luhlukanisa ukufunda umsebenzi othile, okunobufakazi obuqinile, nezimangalo ezibuthaka zokuthuthuka okuvamile. 12
Ngokufanayo, ukuphazamiseka akusona isivivinyo esilawulwayo sokunaka. Ithuluzi lokulawula ukuphazamiseka lingakusiza ushiye inothi lokuthi uqhubeke kuphi, kodwa ukubaluleka kwalo kubonakala ekutheni ubuyela emsebenzini ofanele ngokunemba yini. Asikho isibalo semizuzu esisebenza kubo bonke abantu sokuthi umuntu uzolahlekelwa isikhathi esingakanani. Ukubheka emsebenzini nocwaningo lwaselabhorethri lokushintsha imisebenzi kuphendula izinguqulo ezahlukene zalo mbuzo. 13
Sebenzisa isibali-sikhathi sokugxila, indawo yokubhala iziphazamiso noma umhleli wokufunda ukuze uhlele umsebenzi othile, bese uhlola lowo msebenzi ngokuqondile. Uma uba lula, kungenzeka ukuthi indawo isingcono noma uhlelo selucacile. Ukuze kuthiwe ithuluzi lenyuse ikhono eliyisisekelo lokunaka, kudingeka olunye ucwaningo.
03 / Zama uqhathanise
Lizame ku-Helibrain
Khetha umsebenzi ohambisana nombuzo wakho. Uma ufuna ukuhlola ukuthi uhlale ulindele yini ngemva kokulinda uthule, sebenzisa umsebenzi wesikhathi sokugxila; uma ufuna ukuzibamba ungaphenduli, zama i-go/no-go; uma ufuna ukuhlola ulwazi oluncintisanayo, zama i-Stroop. Qhathanisa ukunemba nejubane, futhi ukhumbule nobude bomsebenzi.
Amathuluzi awusizo angezansi asiza ukuhlela izikhathi zomsebenzi nokulawula iziphazamiso. Ukuthanda umsindo othile, ukuqeda isibali-sikhathi noma ukuzibika wena ukuthi ugxilile akusona isilinganiso esivamile sokunaka esitholwe ngokuhlola. Isayithi lethu linikeza lezi zindlela ezahlukene zokuhlola ukusebenza nokuhlela umsebenzi; akuzona izivivinyo ezingashintshaniswa.
Izivivinyo nemidlalo
Ukuhlolwa kwesikhathi sokugxila
Ukuhlola ukuhlala ulindele izignali isikhathi eside.
Ukuhlolwa kokwenza noma ukungakwenzi
Phendula kokuhlosiwe, kodwa ungaphenduli kokuhlukile.
Ukuhlolwa kwe-Stroop
Khetha umbala kayinki lapho kunamagama aphikisanayo.
Ukuhlolwa kokushintsha imisebenzi
Landela lapho umthetho ofanele ushintsha.
Ukuhlolwa kokuxhumanisa amaphuzu
Hlanganisa ukufuna okubukwayo, izenzo ezilandelanayo nokushintshana.
Ukuhlolwa kwesikhathi sokusabela
Ukuqhathanisa okufushane kwejubane lokuphendula; kufushane kunokuhlola ukuqapha.
Amathuluzi nokuzilolonga
Isibali-sikhathi sokugxila
Hlela isikhathi somsebenzi nekhefu.
Ukuhlela isikhathi sokufunda
Khetha umsebenzi wokufunda nesikhathi esingokoqobo sokuwenza.
Indawo yokubhala iziphazamiso
Bhala phansi imicabango ephazamisayo ukuze uyibeke eceleni.
Ukuqala umsebenzi
Guqula umsebenzi ongacacile ube isenzo sokuqala.
Isibali-sikhathi somsebenzi ojulile
Hlela izikhathi zomsebenzi ongaphazanyiswa.
Isibali sesikhathi semihlangano
Bheka isikhathi esikhona phakathi kwemihlangano.
Ukuhlola imisindo yokugxila
Qhathanisa indlela ozizwa ngayo ezimweni zomsindo ezahlukene.
Imisindo yokugxila
Khetha indawo enomsindo ngezinga elikufanele.
Isibali-sikhathi sokuzindla
Beka isikhathi sokuzilolonga; isibali-sikhathi asibona ubufakazi bomphumela wokuqonda.
Ukuvivinya ukuphefumula
Landela ijubane lokuphefumula ngaphandle kokukuthatha njengokwelapha ukunaka.
Isibukeli sedatha yokulala nokugxila
Hlola amaphethini akho aqoshiwe; ukuhlobana akufakazeli ukuthi into ethile iyimbangela.
Izimpendulo ezihlobene
- Ingabe isikhathi sokusabela lapho uzwa umsindo sifushane kunesikhathi sokusabela lapho ubona? →
- Isikhathi sokugxila somuntu esimaphakathi sithatha isikhathi esingakanani? →
- Ingabe abantu abakhuluma izilimi ezimbili benza kangcono ekuhlolweni kwe-Stroop? →
- Ingabe i-caffeine ithuthukisa isikhathi sokusabela? →
- Ingabe abantu bangakwazi ngempela ukwenza imisebenzi eminingi ngesikhathi esisodwa? →
- Ingabe ukuhlolwa kwe-Stroop kungakwazi ukuhlonza i-ADHD? →
- Ingabe amakhefu amafushane ayakuthuthukisa ukugxila? →
- Ingabe kuthatha imizuzu engu-23 ngempela ukuphinde ugxile ngemva kokuphazanyiswa? →
- Kungani isikhathi sami sokusabela siside ocingweni kunakukhompyutha? →
- Isikhathi sokusabela sishintsha kanjani ngokukhula kweminyaka? →
- Zingaki izivivinyo ezenza ukuhlolwa kwesikhathi sokusabela kuthembeke? →
- Ingabe isikhathi sokusabela komuntu singaba ngaphansi kuka-100 milliseconds? →
- Uyini umehluko phakathi kwesikhathi sokusabela okulula nesikhathi sokusabela esikhethwayo? →
- Ukungalali ngokwanele kwehlisa kangakanani isivinini sokusabela? →
- Siyini isikhathi esihle sokusabela? →
- Imuphi umphumela omuhle wokuhlolwa kwe-Stroop? →
- Kuyini ukucima kwesikhashana kokunaka, futhi kuthatha isikhathi esingakanani? →
- Kungani ukuhlolwa kwe-Stroop kunzima? →
Imibuzo evame ukubuzwa
Ingabe isikhathi sokugxila esiyimizuzwana engu-8 siyisilinganiso sesayensi esivamile?
Asikho isikhathi esisodwa sokugxila esisebenza kuyo yonke imisebenzi. Ukuhlala ulindele, ukufunda nokukhetha okubalulekile kudinga izilinganiso ezahlukene. 2
Ingabe ukuphendula kancane kusho ukunaka okubi?
Akusho njalo. Isu lokuqapha linganciphisa ijubane lokuphendula kodwa ligcine ukunemba. Ucwaningo lwesikhathi sokuphila lwahlukanisa isu nekhono. 1
Ingabe le midlalo ingaxilonga i-ADHD?
Cha. Umdlalo omfushane wokunaka noma we-Stroop awukwazi ukunikeza umlando, ukuhlola okubanzi nencazelo yomtholampilo okudingekayo ukuze kuxilongwe. 14
Imithombo
Izixhumanisi ziholela ku-DOI yokuqala noma ekhasini lomthombo. Ukuqhathanisa ocwaningweni kuchaza imisebenzi ecashuniwe; akuqinisekisi ukuthi izinguqulo zethu ezisebenza kusiphequluli ziyasebenza ngendlela efanayo.
- Fortenbaugh et al. (2015). Sustained Attention Across the Life Span in a Sample of 10,000.
- Petersen & Posner (2012). The Attention System of the Human Brain: 20 Years After.
- Scarpina et al. (2017). The Stroop Color and Word Test.
- Basner et al. (2011). Maximizing Sensitivity of the Psychomotor Vigilance Test (PVT) to Sleep Loss.
- Dux et al. (2009). The attentional blink: A review of data and theory.
- Hedge et al. (2017). The reliability paradox: Why robust cognitive tasks do not produce reliable individual differences.
- Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
- Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
- Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
- Albulescu et al. (2022). "Give me a break!" A systematic review and meta-analysis on the efficacy of micro-breaks for increasing well-being and performance.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
- Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.
- Mark et al. (2005). No task left behind?.
- International Test Commission (2001). International Guidelines for Test Use.