Pitani ku zomwe zili patsambali

Luso limene layesedwa

Chidwi

Chidwi chimakuthandizani kusankha mfundo zothandiza ndi kuika maganizo pa izo. Pa kafukufuku wa anthu 10,430 azaka 10–70, luso lokhalabe ndi chidwi linafika pachimake zaka za m’ma 40 zoyambirira, ngakhale kuti njira yoyankhira inayamba kukhala yosamala kwambiri. “Kuyankha mofulumira” ndi “kukhala ndi chidwi kwambiri” zinali zotsatira zosiyana. 1

Tsiku lomaliza lowunikiridwa · magwero 14

Onani mayeso ndi zida ↓

01 / Mvetsetsani

Mmene luso limeneli lilili

Kupitiriza ntchito ndi kusankha zimene mukuika maganizo pa izo

Kukhala ndi chidwi kwa nthawi yaitali kumatanthauza kusunga cholinga cha ntchito m’maganizo pakapita nthawi, kuphatikizapo pamene palibe zambiri zimene zikuchitika. Chidwi chosankha chimatanthauza kuika patsogolo mfundo zofunika pamene zina zikupikisana nazo. Choncho, ntchito yodekha yoyang’anira zizindikiro ndi ntchito imene mawu ndi mitundu zikusokonezana zimafunsa zinthu zosiyana. Zotsatira zochepa pa imodzi mwa ntchitozi sizikuyeza mphindi zimene munthu angathe kuika maganizo pa ntchito iliyonse. 2

Kufotokoza kosavuta kumasiyanitsa maukonde a kuchenjeza, kulondolera chidwi ku mfundo ndi kudziletsa. Mmene tsinde la ubongo ndi thalamasi zimathandizira kukhala tcheru zimagwirizana ndi maukonde a chidwi a m’madera a kutsogolo ndi m’mbali mwa ubongo. Maukondewa amagwiritsa ntchito machitidwe a zomva oyenera pa zimene mukuchita. Ichi ndi chithunzithunzi chothandiza, osati mapu osonyeza kuti zotsatira za mayeso amodzi zikutanthauza kuti dera linalake la ubongo lagwira ntchito. 2

Ntchito yathu yoyezera chidwi imayang’ana ngati ndinu wokonzeka kuyankha zizindikiro. Mayeso a go/no-go amawonjezera kufunika koletsa yankho, pamene mayeso a Stroop amawonjezera mawu ndi mitundu zimene zikupikisana. Munthu angachite bwino kuyang’anira zizindikiro zimene zimabwera mwa apo ndi apo koma n’kusokonezedwa ndi mawu otsutsana, kapena mosiyana. Kuyang’ana mbali zambiri kumathandiza kuona zofuna za ntchito iliyonse m’malo moziphatikiza kukhala chiwerengero chosamveka cha chidwi. 3

Mmene timaliziyesera

Mayeso odziwikaNtchito yaikuluZotsatira zoyenera kuwerengera limodzi
Mayeso a kukhala tcheru pogwiritsa ntchito mayendedweKhalani okonzeka kuyankha zizindikiro zosayembekezerekaLiwiro loyankhira la nthawi zonse, mayankho ochedwa ndi nthawi zimene munaphonya
Mayeso a kuchita ntchito mosalekezaYankhani mobwerezabwereza pamene mukuyang’anira zinthu zosiyanaZomwe mwazindikira, zomwe mwaphonya, mayankho olakwika ndi kusasinthasintha kwa mayankho
Mayeso a StroopSankhani mtundu wa inki ngakhale mawu ake akunena mtundu winaKulondola ndi mmene mawu otsutsana akusokonezera
Kuonetsa zithunzi mofulumira motsatizanaSankhani zizindikiro zimene zikubwera motsatizana mwachanguKulondola pozindikira chizindikiro chotsatira, malinga ndi ngati munazindikira choyamba

Mayeso a chidwi cha nthawi yaitali ayenera kukhala aatali mokwanira kuti kusinthasintha kwa chidwi kuonekere. Pa kafukufuku wa tulo, nthawi imene munthu amaonedwa kuti wachedwa kuyankha ndi kutalika kwa mayeso zimadalira ndondomeko inayake; si malire a zachipatala ogwira ntchito kulikonse. Masewera athu achidule sayenera kuonedwa ngati mayeso a labotale a PVT amene anagwiritsidwa ntchito kutsimikizira zotsatira za kusagona. 4

Kusowa kwakanthawi kwa chidwi ndi chitsanzo china chosonyeza kuti mtundu wa ntchito ndi wofunika. Zinthu zikaperekedwa mofulumira motsatizana m’njira zina, kuzindikira chizindikiro chimodzi kungachepetse kwakanthawi mwayi wozindikira china. Izi sizikutanthauza kuti ubongo umazimitsidwa nthawi zonse pamene zochitika ziwiri za tsiku ndi tsiku zachitika motsatizana mwachangu. 5

Kusiyana kwa zotsatira pakati pa magawo kungakhale kosadalirika kwambiri kuposa mmene zotsatira zodziwika za kafukufuku zimasonyezera. Kupeza zotsatira zofanana za Stroop pa gulu lonse sikutsimikizira kuti chiwerengero chachidule cha kusokonezedwa chingayerekezere anthu paokha modalirika. 6

Zaka ndi miyezo: kodi kufananitsa koyenera n’kotani?

Fortenbaugh ndi anzake anafufuza mmene anthu anachitira pa mayeso opitiriza kugwira ntchito amene zizindikiro zake zinkayamba kuonekera pang’onopang’ono. Magulu a zaka m’munsiwa akufotokoza mwachidule mmene zotsatira zoyerekezera zinkasinthira; si miyezo ya zotsatira zosinthidwa pa mayeso athu oyang’anira zizindikiro. 1

Nthawi ya zakaZimene chitsanzo cha kafukufukucho chinasonyezaZimene sichikutsimikizira
Zaka 10 mpaka pakati pa zaka za m’ma 10Luso linawonjezeka mofulumira, ndipo anthu anayamba kuyankha mofulumiraKutalika kokhazikika kwa nthawi imene ana angakhale ndi chidwi
Mapeto a zaka za m’ma 10 mpaka zaka za m’ma 40 zoyambiriraLuso lokhalabe ndi chidwi linapitiriza kukula pang’onopang’onoKuti munthu woyankha mofulumira kwambiri ndiye ali ndi chidwi kwambiri
Pambuyo pa zaka pafupifupi 43Luso loyerekezera linachepa, ndipo njira yoyankhira inakhala yosamala kwambiriKusintha kwadzidzidzi pa tsiku linalake lobadwa

Pa kusanthula kwa anthu amene anali “otanganidwa ndi zimene akuchita,” zaka zimene kusiyana kwa luso lozindikira zizindikiro kunayambira zinali 43.1, ndipo nthawi yodalirika ya 95% inali zaka 38.0–48.2. Malo amene kusintha kumayambira ndi chiyerekezo cha gulu la anthu, chokhala ndi kusatsimikizika; si tsiku lomalizira la munthu mmodzi. Maphunziro, mmene mayeso anapangidwira ndi anthu amene anasankhidwa nawonso zimakhudza zotsatira. 1

02 / Ikani pa nkhani yake

Zimene zimakhudza luso limeneli

Zizindikiro za umboni zimayankha funso lakuti, “Kodi pali zotsatira pa zimenezi?” Sizikulonjeza kuti phindu lake lidzakhala lotani. Ngati Helibrain ili ndi mlingo wa umboni, gulu la anthu ndi zotsatira zake zimatchulidwa limodzi. “Palibe mlingo” zikutanthauza kuti tilibe mlingo wogwirizana ndi zimenezi; sizikutanthauza kuti palibe zotsatira. Zimene kafukufuku wa zaka ndi zipangizo wapeza ndi umboni wokhudza kuyeza, osati mlingo wa chithandizo.

Tulo

Umboni wabwino

Mulingo wosungidwa: kusagona n’komwe → kuchedwa poyankha zizindikiro.

Kusagona n’komwe mwina kumasokoneza kukhala tcheru. Mulingo wathu wofanana wa kukhalapo kwa umboni ndi Wapakati; kuchuluka ndi kaŵirikaŵiri kwa kuchedwa kuyankha kumasiyana malinga ndi mayeso ndi nthawi imene munthu wagona pang’ono. 7

Kupsinjika maganizo

Sanaikidwe pa mulingo wa ntchitoyi

Zotsatira za kupsinjika kwakanthawi sizipereka zotsatira imodzi pa kukhala tcheru.

Zotsatira za kupsinjika maganizo zimasiyana pa ntchito zosiyanasiyana zoyezera kudziletsa. Sitisintha zotsatira za kukumbukira pogwira ntchito ndi kusinthasintha kukhala zonena za magulu onse a chidwi chosankha kapena cha nthawi yaitali. 8

Kuchita masewera olimbitsa thupi

Umboni wochepa kwambiri

Mulingo wosungidwa: kuzindikira zinthu zonse pamodzi, osati mayeso a chidwiwa.

Mulingo wa umboni wokhudza masewera olimbitsa thupi ndi kuzindikira zinthu zonse pamodzi ndi Wotsika kwambiri. Avareji ya zotsatira zosiyanasiyana sizingalonjeze kuti munthu sadzaphonya zizindikiro pa nthawi imodzi yogwiritsa ntchito msakatuli. 9

Zaka

Kufananitsa zaka

Umboni wokhudza moyo wonse, wodalira mtundu wa mayeso.

Luso lokhalabe ndi chidwi ndi kusamala poyankha zizindikiro zimatsatira kachitidwe kosiyana pamene zaka zikupita. Yang’anani zolakwa ndi kusasinthasintha limodzi ndi liwiro, m’malo moona kuti kuyankha pang’onopang’ono kumatanthauza kusowa chidwi. 1

Kuyeseza ndi kupuma

Umboni wochepa kwambiri

Mulingo wosungidwa: kupuma kwakanthawi kochepa → mmene munthu amagwirira ntchito; zotsatira zimasiyana malinga ndi ntchitoyo.

Kupuma pang’ono kungathandize pa zinthu zina, koma kukhala wamphamvu kwambiri sikufanana ndi kulondola kwambiri. Zotsatira za kupuma pa mmene munthu amagwirira ntchito sizikhazikika monga mmene lamulo limodzi la nthawi yopuma lingasonyezere. 10

Zipangizo

Umboni wokhudza nthawi

Mikhalidwe ya kuyeza.

Kuchedwa kwa chipangizo kungasinthe kuyeza kwa nthawi yoyankhira. Kusokonezedwa, kusintha kwa njira yoloweretsera mayankho ndi kutsegula tsamba lina lobisika zimasinthanso zimene gawoli limayeza; lembani zimenezi mukamayerekezera mayeso osiyanasiyana. 11

Kodi luso limene mwayeseza limathandiza pa ntchito ziti?

Yesezani luso, kenako fufuzani payekha ngati phindu lake likufalikira

Kuyeseza masewera enaake owunika kapena oletsa kuyankha kungakuzoloweretseni malamulo ake. Kutsimikizira phindu lalikulu kumafuna kuyeza ntchito imene simunayeseze ndi gulu loyerekezera loyenera; kungosonyeza kuti zotsatira za maphunziro zakwera sikokwanira. Ndemanga za mapulogalamu ophunzitsira ubongo zimasiyanitsa kuphunzira bwino ntchito imene mwayeseza ndi zonena zopanda umboni wokwanira za kusintha kwakukulu kwa luso lonse. 12

Mofananamo, kusokonezedwa pa ntchito si mayeso olamulidwa a chidwi. Chida chokuthandizani kuthana ndi zosokoneza chingakuthandizeni kusiya cholembedwa chosonyeza zimene muyenera kupitiriza nazo. Koma phindu lake limadalira ngati munabwerera ku ntchito yofunikayo n’kuichita molondola. Palibe chiwerengero cha mphindi chimene aliyense ayenera kutaya. Kuyang’ana zimene zimachitika kuntchito ndi kafukufuku wa kusintha ntchito mu labotale zimayankha mafunso osiyana. 13

Gwiritsani ntchito chowerengera nthawi ya kuika maganizo pa ntchito, pepala lolembapo zinthu zosokoneza kapena wokonza nthawi yophunzira kuti mukonze ntchito inayake, ndiyeno muone mmene ntchitoyo yayendera. Ngati ntchitoyo yakhala yosavuta, mwina malo abwino kapena dongosolo lomveka bwino ndi zimene zathandiza. Kunena kuti chidacho chawonjezera mphamvu ya chidwi ya m’maganizo kungafune kafukufuku wina.

03 / Yesani ndi kuyerekezera

Yesani pa Helibrain

Sankhani mayeso ogwirizana ndi funso limene muli nalo. Ngati mukufuna kudziwa mmene mumakhalira tcheru mukadikira mwakachetechete, yesani mayeso a chidwi; ngati mukufuna kudziwa mmene mumalepheretsera kuyankha mwachizolowezi, yesani go/no-go; ngati mukufuna kudziwa mmene mumachitira pakakhala mfundo zotsutsana, yesani Stroop. Yerekezani kulondola ndi liwiro, ndipo ganiziraninso za kutalika kwa mayesowo.

Zida zothandiza zimene zili m’munsizi zimakuthandizani kukonza nthawi ya ntchito ndi kuchepetsa zosokoneza. Kukonda mawu ena, kumaliza kugwiritsa ntchito chowerengera nthawi kapena kudzifotokozera kuti munaika maganizo pa ntchito sizipereka muyezo wa chidwi woyezedwa. Tsamba lathu limapereka njira zosiyanasiyana zofufuzira mmene mumagwirira ntchito ndi kukonza ntchito, osati mayeso osinthanitsana.

Mayeso ndi masewera

Zida ndi kuyeseza

Mayankho okhudzana ndi zimenezi

Mafunso amene anthu amafunsa kawirikawiri

Kodi kukhala ndi chidwi kwa masekondi 8 ndi muyezo wa sayansi?

Palibe nthawi imodzi yokhazikika imene munthu amakhala ndi chidwi pa ntchito zonse. Kukhala tcheru kwa nthawi yaitali, kuwerenga ndi chidwi chosankha zimafuna kuyeza kosiyana. 2

Kodi kuyankha pang’onopang’ono kumatanthauza kuti munthu ali ndi chidwi chochepa?

Sikuti nthawi zonse. Njira yosamala ingachedwetse mayankho koma n’kusunga kulondola. Kafukufuku wokhudza zaka anasiyanitsa njira yoyankhira ndi luso. 1

Kodi masewerawa angazindikire ADHD?

Ayi. Masewera achidule a chidwi kapena a Stroop sangapereke mbiri, kuyezetsa kwakukulu ndi kufotokoza kwa katswiri zimene zimafunika kuti munthu apezeke ndi matenda. 14

Magwero

Maulalo amapita ku DOI yoyambirira kapena ku mbiri ya gwero. Zofananitsa za kafukufuku zikufotokoza ntchito zimene zinayesedwa, osati kutsimikizira kuti mitundu yathu ya pa msakatuli ndi yolondola.

  1. Fortenbaugh et al. (2015). Sustained Attention Across the Life Span in a Sample of 10,000.
  2. Petersen & Posner (2012). The Attention System of the Human Brain: 20 Years After.
  3. Scarpina et al. (2017). The Stroop Color and Word Test.
  4. Basner et al. (2011). Maximizing Sensitivity of the Psychomotor Vigilance Test (PVT) to Sleep Loss.
  5. Dux et al. (2009). The attentional blink: A review of data and theory.
  6. Hedge et al. (2017). The reliability paradox: Why robust cognitive tasks do not produce reliable individual differences.
  7. Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
  8. Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
  9. Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
  10. Albulescu et al. (2022). "Give me a break!" A systematic review and meta-analysis on the efficacy of micro-breaks for increasing well-being and performance.
  11. Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
  12. Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.
  13. Mark et al. (2005). No task left behind?.
  14. International Test Commission (2001). International Guidelines for Test Use.