01 / Condza
Kuyini
Kuhlala emsebentini nekukhetsa lokubalulekile
Kunaka lokuchubekako kusho kugcina umgomo wemsebenti engcondvweni sikhatsi lesidze, ngisho nangesikhatsi kungekho lokunyenti lokwentekako. Kunaka lokukhetsako kusho kunika lwati lolubalulekile kucala kunalolunye loluphazamisako. Ngako-ke umsebenti wekubuka umlayeto kuthulile kanye nemsebenti wemagama nemibala lengahambisani kubuta imibuto leyehlukene. Umphumela lophansi kulomunye wayo awusikali kutsi umuntfu angagcila emsebentini ngamunye emaminithi lamangakhi. 2
Indlela lefinyetiwe yekuchaza tinhlelo ihlukanisa kuvuswa kwekunaka, kucondzisa kunaka elwatini kanye nekulawula kwengcondvo. Imiphumela yetikhungo temcondvo nasethalamasi ekuhlaleni uphapheme isebentisana nemanetwekhi ekunaka laphambili naseceleni kwengcondvo; lawo manetwekhi asebentisa tinhlelo temiva letifanele loko lokwentako. Loku kusinika umbono lojwayelekile, akusilo libalave lelikhomba indzawo yengcondvo ngekubuka umphumela munye weluhlolo. 2
Umsebenti wetfu wekukala kunaka usampula kutsi uhlale ukulungele yini kubona timphawu. Go/no-go wengeta kudzingeka kwekutibamba ungaphendvuli, kantsi i-Stroop ifaka emavi nemibala lephikisanako. Umuntfu angenta kahle nakabuka timphawu letivela njalo nje, kodvwa aphazanyiswe ngemagama langahambisani, noma kwenteke lokuphambene. Umfanekiso lohlanganisa imisebenti leminyenti ukhombisa loko lokufunwa ngumsebenti ngamunye esikhundleni sekukuhlanganisa kube siphumo sinye sekugcilisa lokungachazeki. 3
Sikukala njani
| Umsebenti wakudala | Lokudzingekako kakhulu | Lokufanele kubukwe kanye nawo |
|---|---|---|
| Luhlolo lwekuphaphama kwemcondvo nemtimba | Hlala ukulungele kubona timphawu letingacatjangwa kutsi titawufika nini | Kushesha kwekuphendvula lokuvamile, timphendvulo letihamba kancane nekuphoswa |
| Luhlolo lwekusebenta lokuchubekako | Phendvula kaningi ubuke kutsi kukhona lokwehlukile yini | Timphendvulo letitfolakele, letiphutsekile, ema-alamu lamanga kanye nekuhambisana kwetimphendvulo |
| Luhlolo lwe-Stroop | Khetsa umbala woyinki nanobe ligama lisho lomunye umbala | Kunemba kanye nelizinga lekuphazamiseka |
| Kukhonjiswa kwetintfo letibonakalako letichubeka ngekulandzelana | Khetsa timphawu letivela ngekulandzelana lokusheshako | Kunemba kwekubona luphawu lolulandzelako kuye ngekutsi ulubonile yini lolwekucala |
Indlela yekuhlola kunaka lokuchubekako idzinga sikhatsi lesenele kuze kubonakale kushintjashintja kwemphumela. Etifundvweni tekulala, umkhawulo wekuphutselwa kanye nesikhatsi seluhlolo kungokwendlela letsite yekuhlola; akusiyo imincele yemtholampilo leyehlukene kuto tonkhe tindlela. Umdlalo wetfu lomfisha akukafaneli utsatfwe njengeluhlolo lwe-PVT lwaselabhorethri lolusetjentiselwa kufakazela imiphumela yekungalali. 4
“Kungaboni luphawu lolulandzelako” ngesikhatsi timphawu tikhonjiswa ngekulandzelana lesheshako kungulesinye sibonelo sekutsi imiphumela iya ngemsebenti: ngaphansi kwetimo letitsite tekukhombisa ngekushesha, kubona luphawu lunye kungenta kube matima kwesikhashana kubika lolunye. Loko akusho kutsi ingcondvo iyacima njalo nje nangabe kwenteka tintfo letimbili empilweni yangempela ngekulandzelana lokusheshako. 5
Emaphuzu latsatfwa ngekwehlukanisa angaba nentfo lenyenti lengakacondzakali kunaloko lokucatjangwa ngemphumela wawo lojwayelekile etifundvweni. Kutsi umphumela we-Stroop uvame kutfolakala ecenjini akusho kutsi luhlolo lolufisha lwekuphazamiseka lungahlela kahle imiphumela yebantfu ngabanye. 6
Iminyaka nemazinga ejwayelekile: ngukuphi kucatsanisa lokulungile?
Fortenbaugh nalabo labebambisene naye balinganisela kusebenta eluhlolweni lwekusebenta lokuchubekako lolucala kancane kancane. Emacembu eminyaka langentasi afaka indlela umphumela walo lebewulinganiselwa ngayo; awasiyo imincele yemiphumela lehlanjiwe yeluhlolo lwetfu lwekubuka timphawu. 1
| Sikhatsi seminyaka | Lokukhonjiswe yimodeli yalolucwaningo | Lokungakafakazelwa nguloku |
|---|---|---|
| Kusukela ku-10 kuye emkhatsini weminyaka yabo-teen | Kutfutfuka lokusheshako kwelikhono kanye nekushintja kuye ekuphendvuleni ngekushesha | Sikhatsi lesingashintji sekunaka sebantfwana |
| Kusukela ngasekupheleni kweminyaka yabo-teen kuye ekucaleni kweminyaka yabo-40 | Kutfutfuka lokuchubekako lokuhamba kancane ekunakeni lokuchubekako | Kutsi umhlanganyeli lophendvula ngekushesha nguye lonaka kakhulu |
| Ngemuva kweminyaka lengaba ngu-43 | Kwehla kwelikhono lebelilinganiselwa, kanye nendlela yekuphendvula lecophelela kakhulu | Kutsi kube nekushintja lokungakalindzeleki ngelusuku lolutsite lwekutalwa |
Ekuhlatiyweni “kwekuhlala ugcile”, umnyaka wekwehlukana kwemphumela bekungu-43.1, kantsi sikhawu setsemba se-95% besisuka ku-38.0 siye ku-48.2. Lelo phuzu lekwehlukana lisilinganiso semodeli yelicembu lebaningi lesinekungaciniseki; akusilo lilanga lekugcina lekukhula noma kwehla kwemuntfu ngamunye. Kufundza esikolweni, kwakheka kwemsebenti kanye nendlela yekukhetsa sampuli nako kubalulekile. 1
02 / Buka simo
Yini letsintsa lona
Emalebuli ebufakazi aphendvula umbuto lotsi: “ukhona yini umphumela kulomphumela lohlolwako?” Awetsembisi inzuzo letsite. Nangabe i-Helibrain inesilinganiso sesisekelo sebufakazi, licembu lebantfu nemphumela lohlolwako kuyachubeka kuhambisana naso. “Akukakalelwa” kusho kutsi site silinganiso lesihambisanako; akusho kutsi kute umphumela. Lokutfolwe ngeminyaka nangemadivayisi kubufakazi bekukala, akusito tigaba tekwelapha.
Kulala
Bufakazi lobuhleSilinganiso lesigciniwe: kungalali nhlobo → kuphutselwa ekunakaneni.
Kungavumi kulala nhlobo kungase kwehlise kunaka. Silinganiso setfu lesihambisana naloku sekuba khona kwebufakazi singuModerate; bungako nekuphindzaphindzeka kwekuphutselwa kuya ngeluhlolo nesikhatsi ungakalali. 7
Kucindzeteleka
Akukalinganiselwa kulomsebentiImiphumela yekucindzeteleka kwesikhashana ayiniketi umphumela munye wekuphaphama.
Imiphumela yekucindzeteleka yehlukile kuye ngemsebenti wengcondvo lohlolwako. Asiguquleli lokutfolwe enkumbulweni lesebentako nasekushintjashintjeni kwemsebenti kube simangalo lesilinganisiwe mayelana nako konkhe kunaka lokukhetsako noma lokuchubekako. 8
Kuvivinya umtimba
Bufakazi abukaneliSilinganiso lesigciniwe: kucabanga jikelele lokuhlanganisiwe, akusiyo le ndlela yekunaka.
Silinganiso lesibanti semphumela wekuvivinya umtimba nekucabanga singuVery low. Silinganiso lesihlanganisa tindzawo letinyenti asisho kutsi umuntfu ngeke aphutselwe kakhulu eseshini yesiphequluli. 9
Iminyaka
Kucatsanisa ngeminyakaBufakazi bemphilo yonkhe lobuya ngemsebenti lotsite.
Likhono lekunaka lokuchubekako nendlela yekucophelela nawuphendvula akulandzeli indlela yeminyaka lefanako. Buka emaphutsa nekuhambisana kwetimphendvulo kanye nekushesha kwato; ungatsatsi kuphendvula kancane njengeluphawu lwekunganaki. 1
Kutetayeta nekuphumula
Bufakazi abukaneliSilinganiso lesigciniwe: kuphumula kwesikhashana → kusebenta; imiphumela iyehluka ngemsebenti.
Kuke kuphumula kwesikhashana kungasita kweminye imiphumela, kodvwa kutiva unemandla akufani nekuba nemphumela lonembile kakhulu. Imiphumela yekuphumula ekusebenteni ayihambisani njengobe umtsetfo wesibali sikhatsi munye longase ukhombise. 10
Emadivayisi
Bufakazi ngesikhatsiTimo tesilinganiso.
Kubambezeleka kwedivayisi kungashintja tilinganiso tesikhatsi sekuphendvula. Tiphazamiso, kushintja indlela yekungenisa timphendvulo kanye nethebhu lefihlekile nako kushintja loko lokukalwa eseshini; kubhale phansi nawucatsanisa imizamo. 11
Yini ledlulisekako, futsi yini lengadluliseki?
Cececesha likhono, bese uhlola simangalo ngehlukile
Kutetayeta umdlalo lotsite wekubuka timphawu noma kutibamba ungaphendvuli kungakwenta ujwayele imitsetfo yekuphendvula yawo. Bufakazi bemphumela lobanti budzinga umphumela longazange uceceshwe kanye nelicembu lelicatsaniswa lelifanele; kukhombisa nje kutsi emaphuzu ekucenesha akhuphuka akwanele. Tifinyeto tetinhlelo tekucecesha ingcondvo tehlukanisa kufundza umsebenti ngalokucondzile netimangalo letingacinisekile kangako tekutfutfuka jikelele. 12
Ngalokufanako, kuphazamiseka emsebentini akusilo luhlolo lolulawulwako lwekunaka. Lithuluzi lekuphatsa tiphazamiso lingakusita ubhale liphuzu lelikukhumbuta kutsi ubuyeleni, kodvwa lusito lwalo lubonakala ekutheni uyabuyela yini emsebentini lofanele futsi uwente kahle. Kute linani lemaminithi lelifanele wonkhe umuntfu lekumele alahlekelwe. Kubuka kusebenta emsebentini kanye netifundvo tekushintja imisebenti elabhorethri kuphendvula imibuto leyehlukene ngalendzaba. 13
Sebentisa sibali sikhatsi sekugcilisa, liphedi yekubhala tiphazamiso noma umhleli weseshini yekufundza kuze uhlele umsebenti bese uhlola lowo msebenzi. Nawuba lula, kungenteka kusite kakhulu simo lesikuzungezile noma luhlelo lolucacile. Simangalo sekutsi lithuluzi likhulise likhono lekuna elingaphansi kwako singadzinga lucwaningo lolwehlukile.
03 / Zama ucatjanise
Kuzame ku-Helibrain
Khetsa luhlolo loluhambisana nalombuto. Nawufuna kuhlola kulindzela umlayeto ngesikhatsi kuthulile, sebentisa luhlolo lwekunaka; nawufuna kutibamba ungenti intfo lolungele kuyenta, zama go/no-go; nawufuna kuhlola lwati loluphikisanako, zama i-Stroop. Catsanisa kunemba nekushesha, uphindze unake sikhatsi semsebenti.
Emathuluzi lasebentako langentasi asita kuhlela tikhatsi temsebenti nekunciphisa tiphazamiso. Kutsandza umsindvo lotsite, kucedza sikhatsi sesibali noma kubika kutsi ugcile kangakanani akusiko kuhlolwa kwemazinga ejwayelekile ekunaka. Sitfuleka setfu loku njengendlela leyehlukene yekuhlola kusebenta nekulungiselela umsebenti, hhayi njengeluhlolo lunye lolungashintjisana nalolunye.
Tivivinyo nemidlalo
Luhlolo lwekunaka
Kuhlola kulindzela timphawu eseshini lesichubekako.
Luhlolo lwekutsi wente noma ungenti
Phendvula timphawu letihlosiwe, kodvwa ungaphendvuli kulokwehlukile.
Luhlolo lwe-Stroop
Khetsa umbala woyinki nakukhona emagama laphikisanako.
Luhlolo lwekushintja emisebentini
Lalela ushintjo emtsetfweni lofanele.
Luhlolo lwekulandzela imigca
Hlanganisa kufuna tintfo letibonakalako, tinyatselo letihlelekile kanye nekushintja phakathi kwato.
Luhlolo lwesikhatsi sekuphendvula
Kucatsanisa kwesikhashana kwekushesha kwekuphendvula; kufisha kuneluhlolo lwekuphaphama.
Emathuluzi nekutetayeta
Sibali sikhatsi sekugcilisa
Hlela sikhatsi sekusebenta nesekuphumula.
Umhleli weseshini yekufundza
Khetsa umsebenti wekufundza kanye neseshini lesingenteka uyicedze.
Liphedi yekubhala tiphazamiso
Beka imicabango lephazamisako eceleni ngekuyibhala phansi.
Kucala umsebenti
Guqula umsebenti longacacile ube sinyatselo sekucala.
Sibali sikhatsi semsebenti logcile
Hlela tikhatsi tekusebenta ngaphandle kwekuphazamiseka.
Sibali sikhatsi semihlangano
Hlola sikhatsi lesikhona emkhatsini wemihlangano.
Luhlolo lwemisindvo yekugcilisa
Catsanisa indlela lotiva ngayo etimeni temsindvo letehlukene.
Imisindvo yekugcilisa
Khetsa simo semsindvo ngelizinga lelingakuphatsi kabi.
Sibali sikhatsi sekuzindla
Sebentisa kubala sikhatsi nawuzilolonga; sibali sikhatsi asibufakazi bemphumela engcondvweni.
Kuvivinya kuphefumula
Landzela lizinga lekuphefumula ngaphandle kwekutsatsa loku njengendlela yekwelapha kunganaki.
Sibukisi sedatha yekulala nekugcilisa
Hlola emaphethini akho larekhodiwe; kuhambisana kwetintfo akufakazeli kutsi ngulenye leyente lenye.
Timphendvulo letihambisanako
- Sikhatsi sekuphendvula ngekuva siyashesha yini kunesikhatsi sekuphendvula ngekubona? →
- Kunaka kwemuntfu lokuvamile kuhlala sikhatsi lesingakanani? →
- Bantfu labakhuluma tilwimi letimbili benta kancono yini eluhlolweni lwe-Stroop? →
- Ingabe i-caffeine yenta sikhatsi sekuphendvula sibe sifishane? →
- Bantfu bangakwati yini mbamba kwenta tintfo letinyenti ngasikhatsi sinye? →
- Luhlolo lwe-Stroop lungayitfola yini i-ADHD? →
- Kuphunyula lokufushane kuyakutfutfukisa yini kunaka? →
- Kutsatsa emaminithi langu-23 yini kutsi uphindze unake kahle ngemva kwekuphazamiseka? →
- Kungani sikhatsi sami sekuphendvula sihamba kancane kakhulu efonini kunakukhompuyutha? →
- Sikhatsi sekuphendvula sishintja njani ngeminyaka yekukhula? →
- Ngumiphi imizamo leyenta luhlolo lwesikhatsi sekuphendvula lwetsembeke? →
- Kungenteka yini kutsi sikhatsi sekuphendvula kwemuntfu sibe ngaphansi kwa-100 milliseconds? →
- Uyini umehluko emkhatsini sesikhatsi sekuphendvula lokulula naleso sekukhetsa? →
- Kuswela kulenta kangakanani kuphendvula kancane? →
- Siyini sikhatsi lesihle sekuphendvula? →
- Ngumuphi umphumela lomuhle weLuhlolo lwe-Stroop? →
- Kuyini kuphazamiseka kwesikhashana kwekunaka, futsi kutsatsa sikhatsi lesingakanani? →
- Kungani luhlolo lwe-Stroop lulukhuni? →
Imibuto levame kubutwa
Sikhatsi sekunaka semasekhondi langu-8 siyindinganiso yesayensi yini?
Kute sikhatsi sinye sekunaka lesisebenta kuyo yonkhe imisebenti. Kulindzela lokuchubekako, kufundza kanye nekukhetsa lwati kudzinga tilinganiso letehlukene. 2
Kuphendvula kancane kusho yini kunaka lokubi?
Akusho njalo. Umuntfu locophelela kakhulu angaphendvula kancane kodvwa agcine kunemba. Sifundvo semphilo yonkhe sahlukanisa indlela yekuphendvula nelikhono. 1
Le midlalo ingahlola yini kutsi ngine-ADHD?
Cha. Umdlalo lomfisha wekunaka noma we-Stroop awukwati kuniketa umlando, luhlolo lolubanti kanye nekuchazwa nguchwepheshe lokudzingekako kuze kutfolwe sifo. 14
Tinkhomba
Tihlanganisi tiholela ku-DOI yekucala noma kurekhodi lemtfombo. Kucatsanisa kwelucwaningo kuchaza imisebenti lehloliwe; akusho kutsi sivivinye tinhlobo tetfu tesiphequluli safakazela kutsi tiyasebenta.
- Fortenbaugh et al. (2015). Sustained Attention Across the Life Span in a Sample of 10,000.
- Petersen & Posner (2012). The Attention System of the Human Brain: 20 Years After.
- Scarpina et al. (2017). The Stroop Color and Word Test.
- Basner et al. (2011). Maximizing Sensitivity of the Psychomotor Vigilance Test (PVT) to Sleep Loss.
- Dux et al. (2009). The attentional blink: A review of data and theory.
- Hedge et al. (2017). The reliability paradox: Why robust cognitive tasks do not produce reliable individual differences.
- Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
- Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
- Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
- Albulescu et al. (2022). "Give me a break!" A systematic review and meta-analysis on the efficacy of micro-breaks for increasing well-being and performance.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
- Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.
- Mark et al. (2005). No task left behind?.
- International Test Commission (2001). International Guidelines for Test Use.