01 / Kwešiša
Ke eng
Go tšwela pele ka mošomo le go kgetha seo o se šeditšego
Tlhokomelo ya nako e telele e ra go boloka pakane ya mošomo e le šoma ka nako, go akaretša le dinako tšeo go se nago mo gontši mo go diregago. Tlhokomelo ya go kgetha e ra go etiša tshedimošo ya bohlokwa pele ge go na le tshedimošo e nngwe yeo e phadišanago le yona. Ka gona, mošomo wa go letela leswao lefelong le le homotšego le mošomo wa mantšu le mebala tšeo di thulanago di botšiša dipotšišo tše di fapanego. Dintlha tša tlase go o mongwe wa tšona ga di lekanye gore motho a ka tsepamisa kgopolo metsotso e mekae mošomong o mongwe le o mongwe. 2
Tlhaloso ye e nolofaditšwego e aroganya ditshepedišo tša go phafoga, go lebiša tlhokomelo tshedimošong le taolo ya ditiro tša monagano. Ditlamorago tša kutu ya bjoko le thalamus go phafogeng di šoma mmogo le dikgokagano tša tlhokomelo tša ka pele le tša ka godimo lehlakoreng la bjoko; dikgokagano tše di diriša ditshepedišo tša dikwi tše di swanetšego mošomong woo o o dirago. Ye ke tsela ya go hlalosa taba ka kakaretšo, e sego mmapa wa go kgokaganya dintlha tša teko e tee le karolo e tee ya bjoko. 2
Teko ya rena ya nako ya go tsepamisa kgopolo e lekola go dula o loketše go arabela maswaong. Teko ya go arabela/goba go se arabele e oketša tlhokego ya go ithiba go arabela; ya Stroop yona e oketša tshedimošo ya mantšu le mebala yeo e phadišanago. Motho a ka dira gabotse ge a letetše maswao a sewelo eupša a šitišwa ke mantšu ao a thulanago, goba gwa direga se se fapanego. Go bona seswantšho se se nabilego go thuša go boloka dinyakwa tše di fapanego tša teko di bonagala, go e na le go di kopanya go ba dintlha tša go tsepamisa kgopolo tšeo di sa hlalosegego. 3
Kamoo re e lekanyago ka gona
| Teko ya kgale | Mošomo o mogolo | Dilo tšeo o swanetšego go di lebelela mmogo |
|---|---|---|
| Teko ya go phafoga ge go šomišwa mmele | Dula o loketše go arabela maswaong ao a sa bolelelwago pele | Lebelo le tlwaelegilego la karabelo, dikarabelo tše di nanyago le go se arabele |
| Teko ya tšwelopele ya mošomo | Arabela gantši mola o lebeletše dilo tše e sego tša tlwaelo | Dikarabelo tše di nepilego, tšeo di fošitšwego, dikarabelo tša maaka le go se fetofetoge ga dikarabelo |
| Teko ya Stroop | Kgetha mmala wa enke le ge lentšu le šitiša | Go nepagala le ditshenyegelo tša tšhitišo |
| Go tšweletša diswantšho tše dintši tša pono ka tatelano e kopana | Kgetha dilo tšeo di tšwelelago kgaufsi ka nako | Go nepagala ga karabo ya selo sa morago, ge go elwa hloko karabo ya mathomo |
Teko ya tlhokomelo ya nako e telele e swanetše go tšea nako e telele ka mo go lekanego gore go feto-fetoga go bonagale. Dinyakišišong tša boroko, tekanyo ya go se arabele le botelele bja teko ke karolo ya mokgwa o itšego wa teko; ga se mellwane ya tša kalafo ye e šomago go bohle. Papadi ya rena e kopana ga se ya swanela go tšeelwa bjalo ka teko ya laborathori ya go phafoga yeo e dirišitšwego go hlahloba ditlamorago tša go se robale. 4
Go se bone selo se sengwe sa maikemišetšo ka nakwana ge diswantšho di tšwelela ka tatelano e akgofilego ke mohlala o mongwe wa gore teko e ithekgile ka mošomo. Maemong a itšego a go bontšha dilo ka lebelo, go lemoga selo se sengwe go fokotša ka nakwana kgonagalo ya gore o bolele selo se sengwe seo se tšweletšego. Se ga se re gore bjoko bo a tima neng le neng ge dilo tše pedi tša bophelo bja kgonthe di direga kgauswi ka nako. 5
Phapano ya dintlha e ka ba ye e sa tsepamago go feta kamoo phetolo ya teko yeo e tlwaelegilego e ka šišinyago ka gona. Gore palogare ya ditlamorago tša Stroop e tšwelele ka go botega sehlopheng ga go netefatše gore dintlha tša motho ka o tee ka o tee tša tšhitišo di ka ba bja botega ge go ka bapišwa batho. 6
Mengwaga le ditekanyetšo: ke papetšo efe ye e swanetšego?
Fortenbaugh le bašomi mmogo le yena ba ile ba dira mohlala wa dipoelo tša teko ya tšwelopele ya mošomo yeo e thomago ganyenyane-ganyenyane. Dihlopha tša mengwaga tše di lego ka mo tlase di akaretša mokgwa wo mohlala wa bona o o bontšhitšego; ga se ditekanyetšo tša dintlha tša teko ya rena ya go letela maswao. 1
| Mengwaga | Seo mohlala wa nyakišišo o se bontšhitšego | Seo o sa se netefatšego |
|---|---|---|
| 10 go fihla bogareng bja mengwaga ya bolesome | Bokgoni bo kaonafala ka lebelo, gomme mokgwa wa go arabela wa fetoga wa go akgofa | Botelele bjo bo sa fetogego bja nako ya go tsepamisa kgopolo baneng |
| Mafelelong a mengwaga ya bolesome go fihla mathomong a mengwaga ya masomenne | Bokgoni bja tlhokomelo ya nako e telele bo tšwela pele go kaonafala ka go nanya | Gore motho yo a arabelago ka lebelo kudu ke yena yo a nago le tlhokomelo kudu |
| Ka morago ga mengwaga e ka bago 43 | Bokgoni bjo bo akanyeditšwego bo a fokotšega, leano la go arabela lona le ba la kelohloko kudu | Phetogo ya gateetee ge motho a fihla letšatšing le itšego la matswalo |
Nyakišišong ya “go šoma gabotse kudu,” ntlha ya mengwaga yeo bokgoni bja go kgethologanya bo thomago go fetoga e be e le 43.1, gomme tekanyo ya kgonthišetšo ya 95% e be e le mengwaga ya 38.0–48.2. Ntlha yeo e fetogago ke tekanyetšo ya mohlala wa batho ka kakaretšo yeo e nago le go se kgonthišege, e sego nako ya mafelelo ya motho ka o tee ka o tee. Thuto, peakanyo ya teko le mokgwa wa go kgetha batho le tšona di na le seabe. 1
02 / E bee maemong a yona
Seo se e amago
Maswao a bohlatse a araba potšišo ye e rego: “Na se se na le khuetšo go dipoelo tše?” Ga a holofetše koketšego ye itšego. Ge go na le tekanyetšo ya motheo wa bohlatse ya Helibrain, e dula e kgomaretše sehlopha sa batho le dipoelo tšeo e šomago go tšona. “Ga se ya fiwa maemo” e ra gore ga re na tekanyetšo ye e swanago; ga e re gore ga go na khuetšo. Dikutollo tša mengwaga le didirišwa ke bohlatse bja go lekanya, ga se maemo a kalafo.
Boroko
Bohlatse bjo bobotseTekanyetšo ye e bolokilwego: go se robale le gatee → go se arabele ka nako tekong ya go phafoga.
Go se robale le gatee mohlomongwe go mpefatša go phafoga. Tekanyetšo ya rena ya gore bohlatse bo gona ke Magareng; bogolo le makga a go se arabele di fapana go ya ka teko le nako ye motho a sa robalago ka yona. 7
Kgateletšego
Ga se ya lekanyetšwa mošomong woDikutollo tša kgateletšego ya nakwana ga di bontšhe ditlamorago tše tee tša go phafoga.
Ditlamorago tša kgateletšego di fapana go ya ka mohuta wa mošomo wa monagano. Ga re fetole dipoelo tša kgopolo ya mošomo le tša go fetofetoga ga monagano gore e be polelo ya tekanyetšo ka tlhokomelo ka moka ya kgetho goba ya nako e telele. 8
Boitšhidullo
Bohlatse bo bonala bo le bonyenyane kuduTekanyetšo ye e bolokilwego: dipoelo tša monagano ka kakaretšo tše di kopantšwego, e sego teko ye ya tlhokomelo.
Tekanyetšo ya boitšhidullo le bokgoni bja monagano ka kakaretšo ke Tlase kudu. Palogare ye e kopantšwego ya mafelo a go fapana ga e holofetše gore motho a ka se sa palelwa ke go arabela nakong ya teko ya gagwe ya sebatli. 9
Mengwaga
Dipapetšo tša mengwagaBohlatse bja bophelo ka moka bjo bo ithekgilego ka mohuta wa teko.
Bokgoni bja tlhokomelo ya nako e telele le kelohloko ya go arabela di latela mekgwa e fapanego ya mengwaga. Lekola diphošo le go se fetofetoge ga dipoelo mmogo le lebelo; o se ke wa tšeela go arabela ka go nanya bjalo ka go hloka tlhokomelo. 1
Go itlwaetša le go khutša
Bohlatse bo bonala bo le bonyenyane kuduTekanyetšo ye e bolokilwego: go khutša ga nakwana → dipoelo; ditlamorago di fapana go ya ka mošomo.
Go khutša ka nakwana go ka thuša dipoelo tše dingwe, eupša go ikwa o le mafolofolo kudu ga go swane le go nepagala kudu. Ditlamorago tša go khutša mošomong ga di tsepame go swana le ge go ka bonagala go na le molao wa sešupanako wo o šomago go bohle. 10
Didirišwa
Bohlatse bja nakoMaemo a tekanyo.
Go diega ga sedirišwa go ka fetoša ditekanyo tša nako ya karabelo. Ditšhitišo, go fetoša sedirišwa sa go tsenya dikarabo le go šiela tab ya sebatli ye nngwe di fetoša seo se elwago tekong; ngwala dintlha tše ge o bapetša diteko. 11
Ke eng seo se fetišetšwago, gomme ke eng seo se sa fetišetšwego?
Itlwaetše bokgoni, gomme o hlahlobe taba ka boyona
Go itlwaetša papadi ya go lebelela maswao goba ya go ithiba go arabela go ka dira gore o tlwaele melao ya dikarabelo tša yona. Go bolela gore go na le mohola o nabilego go nyaka gore go lekanyetšwe mošomo wo o sa itlwaetšwago gomme go dirišwe sehlopha sa papetšo se se swanetšego; go bontšha feela gore dintlha tša tlhahlo di oketšegile ga se gwa lekana. Dithuto tša mananeo a tlhahlo ya bjoko di fapantšha go ithuta mošomo gabotse le dipolelo tšeo di sa tiago kudu tša kaonafalo ka kakaretšo. 12
Ka tsela e swanago, tšhitišo ga se teko ya tlhokomelo yeo e laolwago. Sedirišwa sa go laola ditšhitišo se ka go thuša go tlogela noutu ya seo o swanetšego go tšwela pele ka sona, eupša molemo wa sona o bonagala ge o boela mošomong wo o swanetšego gomme o o dira ka nepagalo. Ga go na palo e tee ya metsotso yeo motho yo mongwe le yo mongwe a swanetšego go e lahlegelwa. Go lebelela batho mošomong le go dira diteko tša go fetoša mešomo ka laborathoring go araba dipotšišo tše di fapanego tša taba ye. 13
Diriša sešupanako sa go tsepamisa kgopolo, letlapa la ditšhitišo goba mohlami wa go ithuta go rulaganya karolo ya mošomo gomme o ahlole mošomo woo ka boyona. Ge mošomo o ba bonolo, se se ka ba ka baka la tikologo e kaone goba leano le le kwagalago kudu. Gore sedirišwa se godišitše bokgoni bja tlhokomelo ka gare ga monagano go nyaka nyakišišo e nngwe.
03 / E leke gomme o bapetše
E leke go Helibrain
Kgetha teko yeo e lebanego le potšišo ya gago. Ge o nyaka go tseba gore o dula o phafogile bjang ge o letetše lefelong le le homotšego, diriša teko ya nako ya go tsepamisa kgopolo; ge o nyaka go tseba ge e ba o ka ithiba go dira selo seo o bego o itokišeditše sona, leka teko ya go arabela/goba go se arabele; ge o nyaka go bona kamoo o šomago ka gona ge tshedimošo e phadišana, leka Stroop. Bapetša go nepagala le lebelo, gomme o ele hloko botelele bja teko.
Didirišwa tše di lego ka mo tlase di thuša go rulaganya dinako tša mošomo le ditšhitišo. Kgetho ya mmino, go fetša nako ya sešupanako goba go ipotša gore o tsepamišitše kgopolo ga se ditekanyetšo tša semmušo tša tlhokomelo. Webosaete ya rena e di nea e le ditsela tše di fapanego tša go lekola mošomo le go rulaganya mediro, e sego diteko tše di swanago.
Diteko le dipapadi
Teko ya nako ya go tsepamisa kgopolo
Go dula o loketše go arabela leswao nakong ya teko ye telele.
Teko ya go arabela goba go se arabele
Arabela dilo tše di lebantšwego, eupša o ithibe ge go tšwelela tšeo di sa swanelago.
Teko ya Stroop
Kgetha mmala wa enke mola mantšu a mangwe a go šitiša.
Teko ya go fetoša mešomo
Tšwela pele ge molao o swanetšego go dirišwa o fetoga.
Teko ya go latela tsela
Kopanya go nyaka dilo ka pono, magato a tatelano le go fetoša magareng ga tšona.
Teko ya nako ya karabelo
Papetšo e kopana ya lebelo la karabelo; e kopana go feta tekanyo ya go phafoga.
Didirišwa le go itlwaetša
Sešupanako sa go tsepamisa kgopolo
Rulaganya nako ya mošomo le ya go khutša.
Mohlami wa nako ya go ithuta
Kgetha mošomo wa go ithuta le nako ya wona yeo e ka kgonegago.
Letlapa la ditšhitišo
Ngwala dikgopolo tšeo di go šitišago gore o di beele thoko.
Sedirišwa sa go thoma mošomo
Fetoša mošomo wo o sa hlalosegego gore e be mogato wa mathomo.
Sebalela nako ya mošomo wo o nyakago tlhokomelo
Rulaganya dinako tša mošomo tšeo di se nago ditšhitišo.
Sebalela nako ya dikopano
Lekola nako ye e lego gona magareng ga dikopano.
Teko ya modumo wa go tsepamisa kgopolo
Bapetša kamoo o ikwago ka gona maemong a medumo e fapanego.
Medumo ya go tsepamisa kgopolo
Kgetha modumo wa tikologo ka bophagamo bjo bo go loketšego.
Sešupanako sa go naganišiša
Lekanya nako ya go itlwaetša; sešupanako ga se bohlatse bja gore bokgoni bja monagano bo a fetoha.
Boitšhidullo bja go hema
Latela lebelo la go hema ntle le go tšeela se bjalo ka kalafo ya tlhokomelo.
Pontšho ya datha ya boroko le tlhokomelo
Lekola mekgwa yeo o e ngwadilego; go tswalana ga dilo ga go netefatše gore se sengwe se bakile se sengwe.
Dikarabo tše di tswalanago
- Na nako ya go arabela modumo e kopana go feta ya go arabela se o se bonago? →
- Nako ya go tsepamisa kgopolo ya motho ka kakaretšo ke e kaakang? →
- Na batho ba maleme a mabedi ba dira bokaone tekong ya Stroop? →
- Na khafeine e ka kaonafatša lebelo la karabelo? →
- Na batho ba ka dira mešomo e mentši ka nako e tee e le ka kgonthe? →
- Na teko ya Stroop e ka hwetša ADHD? →
- Na go khutša ka nakwana go kaonafatša go tsepelela? →
- Na ruri go tšea metsotso e 23 gore motho a boele a tsepamiše kgopolo ka morago ga tšhitišo? →
- Ke ka baka la eng nako ya ka ya go arabela e le telele ge ke diriša mogala go feta khomphutha? →
- Nako ya karabelo e fetoga bjang ge motho a tšofala? →
- Ke diteko tše kae tšeo di dirago gore teko ya nako ya karabelo e tshepagale? →
- Na nako ya karabelo ya motho e ka ba ka tlase ga 100 milliseconds? →
- Phapano ke efe magareng ga nako ya go arabela ka tsela e tee le ya go kgetha karabelo? →
- Go hloka boroko go fokotša lebelo la karabelo gakaaka’ng? →
- Nako ye botse ya karabelo ke efe? →
- Mophetho o mobotse wa teko ya Stroop ke ofe? →
- Go fifala ga tlhokomelo ke eng, gomme go tšea nako e kae? →
- Ke ka baka la’ng teko ya Stroop e le thata? →
Dipotšišo tše di botšišwago gantši
Na metsotswana e seswai ke tekanyetšo ya saense ya nako ya go tsepamisa kgopolo?
Ga go na botelele bjo tee bja nako ya go tsepamisa kgopolo bjo bo šomago mehuteng ka moka ya mešomo. Go dula o loketše go arabela, go bala le tlhokomelo ya go kgetha go nyaka ditekanyo tše di fapanego. 2
Na go arabela ka go nanya go ra gore tlhokomelo ya ka ga se ya loka?
Ga se ka mehla. Mokgwa wa kelohloko o ka diegiša dikarabelo mola o thuša go boloka go nepagala. Nyakišišo ya mengwaga e ile ya aroganya mokgwa wa go arabela le bokgoni. 1
Na dipapadi tše di ka hlahloba ADHD?
Aowa. Papadi e kopana ya tlhokomelo goba ya Stroop e ka se nee histori, tekolo e nabilego le tlhaloso ya tša kalafo tšeo di nyakegago gore go dirwe tlhahlobo. 14
Ditšhupetšo
Dikgokagano di išwa go DOI ya mathomo goba rekoto ya mothopo. Dipapetšo tša nyakišišo di hlalosa mešomo yeo go boletšwego ka yona, ga di netefatše gore diphetolelo tša rena tša go šomiša ka sephephediši di a lekana.
- Fortenbaugh et al. (2015). Sustained Attention Across the Life Span in a Sample of 10,000.
- Petersen & Posner (2012). The Attention System of the Human Brain: 20 Years After.
- Scarpina et al. (2017). The Stroop Color and Word Test.
- Basner et al. (2011). Maximizing Sensitivity of the Psychomotor Vigilance Test (PVT) to Sleep Loss.
- Dux et al. (2009). The attentional blink: A review of data and theory.
- Hedge et al. (2017). The reliability paradox: Why robust cognitive tasks do not produce reliable individual differences.
- Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
- Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
- Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
- Albulescu et al. (2022). "Give me a break!" A systematic review and meta-analysis on the efficacy of micro-breaks for increasing well-being and performance.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
- Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.
- Mark et al. (2005). No task left behind?.
- International Test Commission (2001). International Guidelines for Test Use.