Fetela go diteng

Bokgoni bjo bo lego ka morago ga dintlha

Ditiro tša taolo ya monagano

Ditiro tša taolo ya monagano di go thuša go boloka nepo e le bohlokwa ge mokgwa goba seo se go šitišago se go gogela ka thoko. Maemong a Tombaugh a teko ya Trail Making ya pampiri le phentshele, nako ya palogare ya Karolo B e be e le metsotswana e 48.97 go ba mengwaga e 18–24 le 63.76 go ba mengwaga e 45–54. Dinako tše di kopanya dinyakwa tše mmalwa; ga di lekanye taolo ya monagano feela. 1

E hlahlobilwe la mafelelo · Ditšhupetšo tše 14

Hlahloba diteko le didirišwa ↓

01 / Kwešiša

Ke eng

Taolo e na le mešomo e mmalwa

Go thibela karabelo go thuša go gatelela karabelo ye e sego ya maleba goba selo seo se go šitišago. Kgopolo ya mošomo e boloka nepo ya bjale le tshedimošo ya bohlokwa di le gona monaganong. Go fetofetoga ga monagano go thuša go fetoša molao goba pono. Go rulaganya go diriša ditshepedišo tše go rulaganya tsela ya go fihlelela nepo. Diphapano tše di na le mohola le ge mešomo ya nnete gantši e nyaka tše mmalwa ka nako e tee. 2

Dinyakišišo tša botee le phapano ya ditiro tša taolo di lebelela ka bobedi dilo tšeo mešomo ya taolo e swanago ka tšona le kamoo e fapanago ka gona. Motho ga se gore o tla ba maemong a swanago ge go lekanywa go thibela karabelo, go mpshafatša tshedimošo le go fetoša mošomo. Palo e tee ya “tiro ya taolo” e ka uta diphapano tše, ge e se na mokgwa wa tekanyo wo o netefaditšwego. 3

Tlhaloso e nolofaditšwego ya bjoko e gatelela kamoo ditshepedišo tša ka pele ga bjoko di šomanago le tša parietal, tša dikwi le tša ka tlase ga bjoko. Taolo e ithekgile ka go boloka nepo ya maleba monaganong le go e diriša ka nako ya maleba; ga se karolo e tee ya bjoko yeo e šomago e nnoši. Papadi ya taolo ye e thabišago ga e kgone go lemoga kgobalo ya bjoko goba bolwetši go ya ka dintlha tša yona. 2

Mešomo ya Helibrain ya go arabela goba go se arabele, Stroop, go fetoša mešomo le go rulaganya e diriša melao e fapanego ka boomo. E bapiše bjalo ka mekgwa e fapanego ya go lebelela dinyakwa tša taolo, e sego maina a mangwe a bokgoni bjo tee bja monagano.

Kamoo re e lekanyago ka gona

MošomoTiro ya taoloKe dilo dife tše dingwe tše di amago dipoelo?
Go arabela goba go se arabeleItshware gore o se arabe ge go tšwelela tše di sa tlwaelegagoGo ba kelohloko ge o araba le gore maswao a nepo a tšwelela gantši gakaakaang
StroopKgetha mmala go sa šetšwe lentšu le le gogelago karabelo ka thokoGo bala, go hlaola mebala le mokgwa wa go araba
Go fetoša mešomoDiriša molao wo o bontšhitšwego ka nako yeoNako ya go itokiša, go nepagala le diteko tše di ipoeletšago goba tšeo molao o fetogilego go tšona
Trail Making BŠiedišana magareng ga dinomoro le ditlhakaGo tsoma ka mahlo, go tseba tatelano ya ditlhaka le go šuthiša seatla
Go rulaganya ToraFihlelela nepo ka dikgato tšeo di dumeletšwegoGo kwešiša melao, leano la go rulaganya le go phetha ditiro

Phapano ya go fetola molao e bapiša dipoelo tša diteko tšeo molao o fetogilego go tšona le tšeo molao o ipoeletšwago go tšona. Ga se palo ya metsotswana yeo e tšewago go boela mošomong ka morago ga tšhitišo e nngwe le e nngwe ya bophelo. Dinyakišišo tša go fetoša mošomo di boloka nako ya go itokiša le mokgwa wa go araba tšeo di šomišitšwego di tswalana le dipoelo. 4

Diteko tša Stroop le tšona di a fapana: go bolela mmala godimo, go kgotla konopi le go kgetha konopi ga se ditsela tše di swanago. Mohuta wo wa teko o na le mekgwa e mmalwa ya go bala dipoelo, ka gona palo yeo e bitšwago “tšhitišo” e swanetše go ba le tlhaloso ya yona ye e lebanyago. 5

Dipoelo tše dintši tša kgale tša taolo di a bušeletšega ditekweng tša dihlopha, mola ditekanyo tša diphapano tša batho ka o tee ka o tee di ka se tshepagale kudu. Ka gona, ntlha ya phapano ya teko e kopana ga se ya swanela go newa go nepagala go feta kamoo bohlatse bo e thekgago ka gona. 6

Mengwaga le ditekanyetšo: ke papetšo efe ye e swanetšego?

Dipalogare tše tše di kgethilwego tša teko ya pampiri le phentshele di tšwa Tafoleng ya 2 ya Tombaugh. Di bontšha kamano ya mengwaga le thuto go Trail Making, e sego mofuta wa Helibrain wa sekirini goba ditiro ka moka tša taolo. Batšea-karolo ba nyakišišo e be e le batho ba bagolo bao ba bego ba dula ka bobona; dinako di beilwe ka metsotswana. 1

MengwagaSehlopha sa thuto go ya ka mothopoNako ya palogare ya Karolo ANako ya palogare ya Karolo B
18–24Sehlopha sa barutwana ba bafsa sa nyakišišo22.9348.97
25–34Dihlopha tša thuto di kopantšwe24.4050.68
35–44Dihlopha tša thuto di kopantšwe28.5458.46
45–54Dihlopha tša thuto di kopantšwe31.7863.76
65–69Mengwaga ya thuto e feta 1233.8467.12

Mothaladi wa ba bagolo o bolokile sehlopha sa bona sa thuto. Go ba kopanya le sehlopha sa thuto ya tlase ntle le go hlalosa kgetho ye go be go tla dira papetšo ye e timetšago. Karolo B e akaretša go tsoma le go šuthiša seatla gammogo le go šiedišana ga melao; Karolo A e thuša go bontšha tše dingwe tša dinyakwa tšeo di swanago. 1

Tshekatsheko ya Diamond e bolela ka kgolo ya bana, diphapano tša mešomo ya batho ba bagolo le diphetogo tša botšofading, eupša ga go na “ntlha ya taolo ya monagano ye e tlwaelegilego” ye e šomago mengwageng ka moka. Ga re fetole dipalogare tše tša Trail Making go ba mellwane ya Stroop, go arabela goba go se arabele, goba go rulaganya Tora. 2

02 / E bee maemong a yona

Seo se e amago

Maswao a bohlatse a araba potšišo ye e rego: “Na se se na le khuetšo go dipoelo tše?” Ga a holofetše koketšego ye itšego. Ge go na le tekanyetšo ya motheo wa bohlatse ya Helibrain, e dula e kgomaretše sehlopha sa batho le dipoelo tšeo e šomago go tšona. “Ga se ya fiwa maemo” e ra gore ga re na tekanyetšo ye e swanago; ga e re gore ga go na khuetšo. Dikutollo tša mengwaga le didirišwa ke bohlatse bja go lekanya, ga se maemo a kalafo.

Boroko

Bohlatse bjo bobotse

Tekanyo ye e bolokilwego: go hloka boroko ka botlalo → go nepagala ga kgopolo ya mošomo le tlhokomelo ya mošomo wo o raraganego.

Go hloka boroko ka botlalo go ka senya dipoelo tše di lekantšwego tša kgopolo ya mošomo. Se ga se bontšhe gore go na le mafelelo a swanago go dintlha ka moka tša go thibela karabelo, go fetoša mošomo le go rulaganya. 7

Kgateletšego

Bohlatse bjo bo lekanyeditšwego

Tekanyo ye e bolokilwego: kgateletšego ya bjale → kgopolo ya mošomo goba go fetofetoga.

Kgateletšego ya bjale e ka senya dipoelo tše; tekanyo ya bobedi ya go bona ge mafelelo a gona ke Tlase. Dipoelo tša go thibela karabelo di fapana go feta polelo ya gore kgateletšego e fokotša taolo ka moka ka go swana. 8

Boitšhidullo

Bohlatse bo bonyenyane kudu

Tekanyo ye e bolokilwego: boitšhidullo ka kakaretšo → dipoelo tša kgopolo tše di kopantšwego.

Tekanyo ya boitšhidullo ka kakaretšo ke Tlase kudu; ga se ya swanela go tšeela legato dipoelo tša boitšhidullo tša sehlopha se itšego sa batho. Ga re na tekanyo ye e netefaditšwego ya kaonafalo mo dipapading tše tša taolo tšeo di bapaletšwago ka sebatli. 9

Mengwaga

Dipapetšo tša mengwaga

Bohlatse bja tekanyo bjo bo ithekgilego ka mošomo le thuto.

Dipalogare tša Trail Making tše di bontšhitšwego di a fetošega go ya ka mengwaga le thuto. Seo ga se bolele gore ditshepedišo ka moka tša taolo di latela phetogo e swanago. 1

Boitlwaetšo

Bohlatse bo bonyenyane kudu

Tekanyo ye e bolokilwego: tlhahlo ya kgopolo ya mošomo → mešomo e mengwe ya kgopolo ya mošomo.

Tekanyo ya kgonthišetšo ya phetisetšo ya kgauswi polokelong ya rena ke Tlase kudu. Go tlwaelana le mokgwa wa go araba le ntlha ya phapano ye e oketšegilego ya lebelo ga di bontšhe gore go rulaganya goba go itaola go kaonafetše ka kakaretšo. 10

Didirišwa

Bohlatse bja nako

Mokgwa wa go šomiša dikonopi le nako ya pontšho ke dikarolo tša mošomo wa taolo.

Go fetoša dikonopi goba go tloga go legotlo la khomphutha go ya go go kgoma sekirini go fetoša dinyakwa tša go araba. Bapiša diteko tšeo di dirilwego ka mokgwa o tee pele o hlatholla phapano e nnyenyane ya nako. 11

Ke eng seo se fetišetšwago, gomme ke eng seo se sa fetišetšwego?

Thekga tiro yeo o e hlokago, gomme o hlahlobe phetisetšo ka thoko

Go itlwaetša taolo go ka kaonafatša dipoelo ge molao o tlwaelegile. Gore dipoelo di fetetšwe mešomong e mengwe, go swanetše go bontšhwa gore go na le kaonafalo mešomong yeo e sa kago ya itlwaetšwa le yeo e lego bohlokwa go nepo yeo go bolelwago ka yona. Ditshekatsheko tše dikgolo tša tlhahlo ya kgopolo ya mošomo le tlhahlo ya bjoko di lemoša gore go se ke gwa naganwa gore ntlha ya tlhahlo yeo e oketšegago e bontšha kaonafalo e nabilego. 12 13

Go na le tsela e nngwe yeo peakanyo ya ka ntle e ka thušago ka yona: e ka dira gore mogato o latelago le nako ya go ema di hlake. Sedirišwa sa rena sa go latela mokgwa, sa go thoma mošomo le sa go ngwala dilo tše di go šitišago di boloka tshedimošo yeo e le moo o ka e bonago. Go thuša motho go phetha peakanyo e itšego ga go swane le go oketša bokgoni bja gagwe bja motheo bja go laola ditiro tša monagano.

Ge o bapiša dipoelo tša motho o tee, ela hloko phapantšho magareng ga lebelo le go nepagala. Go ba le dikarabelo tša maaka tše sego kae eupša o arabela ka go nanya go ka bontšha mokgwa wa go ela hloko kudu; go araba ka lebelo le go dira diphošo tše dintši go ka bontšha mokgwa wa go dira ka lebelo. Hlalosa bobedi bja dipoelo pele o reta palo e tee. 6

03 / E leke gomme o bapetše

E leke go Helibrain

Leka mošomo o tee wa go thibela karabelo, o tee wa go fetoša mošomo le o tee wa go rulaganya ge o nyaka go bapiša dinyakwa tša tšona. Bala ditaelo gomme o dire diteko tša go itlwaetša pele o tšea phošo e le bosupi bja go palelwa ke bokgoni. Boloka pego ya diteko tša gago tša pele.

Didirišwa tša tirišo di kgokaganya maikemišetšo a taolo le ditiro tša letšatši le letšatši: go thoma mošomo, go ngwala selo seo se go šitišago, go akanyetša nako goba go fetša mokgwa. Pego ya kgateletšego e botšiša kamoo o itemogelago kgatelelo ka gona; ga se teko ya tiro ya taolo goba tlhaloso ya lebaka la go hwetša dintlha tša tlase.

Diteko le dipapadi

Didirišwa le go itlwaetša

Dikarabo tše di tswalanago

Dipotšišo tše di botšišwago gantši

Na ditiro tša taolo ya monagano di swana le boikemišetšo?

Ditiro tša taolo ya monagano ke sehlopha sa ditshepedišo tša taolo. Ntlha ya teko ga se tekanyo e lebanyago ya maitshwaro goba dilo ka moka tšeo di nyakegago go fihlelela nepo. 2

Na nka šomiša tafola ya Trail Making go bala dintlha tša teko ya ka ya sekirini?

Aowa. Tafola e hlalosa teko e itšego ya pampiri le phentshele le sehlopha sa batho ba mengwaga le thuto e itšego. Peakanyo ya sekirini le mokgwa wa go araba di fapana. 1

Na dipoelo tše di fošagetšego tša Stroop di bontšha bolwetši?

Aowa. Teko e kopana ya taolo e amega ke dinyakwa tše mmalwa gomme e swanetše go ba le netefatšo le tlhathollo tša maleba; e ka se go nee tlhahlobo ya tša kalafo. 14

Ditšhupetšo

Dikgokagano di išwa go DOI ya mathomo goba rekoto ya mothopo. Dipapetšo tša nyakišišo di hlalosa mešomo yeo go boletšwego ka yona, ga di netefatše gore diphetolelo tša rena tša go šomiša ka sephephediši di a lekana.

  1. Tombaugh (2003). Trail Making Test A and B: Normative data stratified by age and education.
  2. Diamond (2012). Executive Functions.
  3. Miyake et al. (2000). The Unity and Diversity of Executive Functions and Their Contributions to Complex “Frontal Lobe” Tasks: A Latent Variable Analysis.
  4. Monsell (2003). Task switching.
  5. Scarpina et al. (2017). The Stroop Color and Word Test.
  6. Hedge et al. (2017). The reliability paradox: Why robust cognitive tasks do not produce reliable individual differences.
  7. Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
  8. Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
  9. Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
  10. Soveri et al. (2017). Working memory training revisited: A multi-level meta-analysis of n-back training studies.
  11. Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
  12. Melby-Lervåg et al. (2016). Working Memory Training Does Not Improve Performance on Measures of Intelligence or Other Measures of “Far Transfer”.
  13. Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.
  14. International Test Commission (2001). International Guidelines for Test Use.