Melaba ya diphetho: na karabo ya gago ya mathomo e ka emela teko?

Go na le dipotšišo tša mathomo tša Helibrain tše 17. Kgetha o diriša tshedimošo yeo e filwego fela. Dipotšišo tše dingwe di go botšiša le gore o kgodišegile gakaaka’ng. Ga go na tekanyetšo ya nako; o ka boela morago pele o romela dikarabo. Ditlhalošo di tšwelela ka morago ga dipoelo tša gago gore di se ke tša go utollela dikarabo tše di latelago.

Dipotšišo di diriša dibopego tše hlano: go dula o kgetha ka go swana ge ditlhalošo di le tše botse goba tše mpe, go hlokomologa tšhelete goba nako yeo e ka se sa bušetšwago, go latela molao wo o boletšwego wa go dira phetho, go bapetša kgodišego le go nepagala, le go lekola karabo ya mathomo yeo e goketšago.

Tirelo e nea sebopego se sengwe le se sengwe boima bjo bo lekanago ge e bala palomoka ya dintlha tša papadi. Dipotšišo tša bobedi bja ditlhalošo di putsa kgetho ye e sa fetogego. Dipotšišo tša melao, ditshenyegelo tše di šetšego di dirilwe le go itlhahloba di putsa karabo ye kaone go ya ka dikgopolo tše di boletšwego. Dipotšišo tša kgodišego di putsa dikarabo tše di nepagetšego tšeo o di filego o kgodišegile, gomme di fokotša dintlha kudu bakeng sa diphošo tšeo di dirilwego ka kgodišego go feta diphošo tšeo go bego go sa kgodišwe ka tšona. Go ba le kgodišego ka bowona ga go go fe dintlha tše dintši.

Dipoelo di bapetšwa le tša dibapadi tše dingwe tšeo di dirilego papadi ya tšona ya mathomo ye e swanelegago, go dirišwa magoro a kakaretšo. Pele batho ba lekanego ba ka ba ba bapetše, letlakala le bontšha gore go na le dipapadi tše kae. Dipapetšo tše di hlalosa baeti ba papadi ye, e sego batho ka moka.

Re bontšha ditlhalošo tša dipotšišo ka botee, eupša ga re go reše ka leeme le itšego re theilwe godimo ga dikarabo tše sego kae. Papadi e kopana kudu gore e nee bohlatse bjo bo tiilego bja sebopego sa motho sa go ya go ile mabapi le leeme le lengwe le le lengwe.

Tlhahlobo ya Bokgoni bja go Dira Diphetho ya Bagolo (Adult Decision-Making Competence) e nyakišiša mahlakore a mmalwa a go dira diphetho, go akaretša mokgwa wa go tšweletša taba, ditshenyegelo tše di šetšego di dirilwe, melao ya go dira diphetho le kgodišego [1]. Nyakišišo ya go naganišiša ka kelohloko e nyakišiša mokgwa wa go nagana gape ka karabo yeo mathomong e bonagalago e lokile [2]. Mehopolo ye ke yona motheo wa dibopego tša dipotšišo mo.

Potšišo e nngwe le e nngwe ya mo e hlametšwe Helibrain. Ga se ra kopiša dipotšišo tša A-DMC goba Teko ya mathomo ya Cognitive Reflection. Bopaki bjo bo gatišitšwego bja go šoma gabotse le go botega ga diteko tšeo ga bo šome dipotšišong tša rena. Ye ke papadi ya thuto ya go dira diphetho, ga se dintlha tša A-DMC tše di lekotšwego, dintlha tša IQ goba ponelopele ya diphetho tša gago bophelong.