Kɔ emu nsɛm no so

Gyinaesi afidie: wo mmuae a edi kan no begyina pintinn anaa?

Gyinaesi nketewa mu betumi ahintaw ɔkwan a ɛyɛ anigye nanso ɛnteɛ. Fa tebea tiawa bi mu, san hwɛ wo mmuae a edi kan no, na hwɛ ntease no wɔ awiei. Bɛyɛ simma 5–8, ɛnyɛ hwee, na ɛho nhia sɛ wokyerɛw wo din.

Helibrain kuw no na ɛkyerɛweeRobert(Borɔfo), biophysics ho PhD suani na ɔhwɛɛ muWɔtintimii Wɔsan hwɛɛ mu koraa wɔ

Sɛnea agodie no yɛ adwuma

Helibrain nsɛmmisa foforo 17 na ɛwɔ ha. Fa nsɛm a wɔde ama no nkutoo na bua. Nsɛmmisa bi bisa wo nso sɛnea wugye wo mmuae no di. Bere nhyɛso biara nni hɔ; wubetumi asan akɔ nsɛm a wudii kan bua ansa na wode mmuae no akɔma. Nkyerɛkyerɛmu no ba wo aba akyi, sɛnea ɛrenkyerɛ mmuae a edi hɔ no adi.

Nsɛmmisa no wɔ akwan anum so: paw ade koro bere a wɔaka ho asɛm pa ne bɔne; bu ani gu sika anaa bere a worentumi nnya bio so; di gyinaesi mmara a wɔakyerɛ no pefee akyi; hwɛ sɛnea wugye wo mmuae di ne sɛ ɛyɛ nokware no hyia; ne sɛ wubetumi asan ahwɛ mmuae a edi kan a ɛyɛ anigye no.

Sɛnea wɔbu wo aba

Ɛsom no de agodie aba biako bom, na ɛma ɔkwan biara nya mu kyɛfa koro. Nkyerɛmu abien a ɛfa ade koro ho no ma wonya aba sɛ wokɔ so paw ade koro. Mmara, sika a wɔrentumi mfa nsan ne nsusuwho nsɛmmisa no ma wonya aba sɛ mmuae no ye wɔ adwene a wɔde ama no mu. Ahotoso nsɛmmisa no ma mmuae a ɛyɛ nokware na wugye di no nya aba, na ɛtew aba so kɛse ma mfomso a wugyee di paa sen mfomso a wunnyee no pii. Ahotoso dodow kɛkɛ mma wo nnya aba kɛse.

Wɔde wo aba no toto agodie a afoforo adi kan adi pɛpɛɛpɛ no ho denam akuw akɛse so. Ansa na nnipa dodow bi adi no, krataafa no kyerɛ mmɔdenbɔ dodow a ɛwɔ hɔ. Nsɛso no kyerɛ nnipa a wɔba agodie yi mu, ɛnyɛ nnipa nyinaa.

Yɛkyerɛ nsɛmmisa ankorankoro ho nkyerɛkyerɛmu, nanso yɛmfa mmuae kakraa bi nkyerɛ wo sɛ wowɔ adwene mu animhwɛ pɔtee bi. Mmɔdenbɔ tiawa biako nni adanse pii a ɛbɛma yɛahu animhwɛ biara ho wo nipasu su a ɛtra hɔ daa.

Nyansahu a ɛwɔ akwan yi akyi

Adwene a wɔde bu mpanyimfo gyinaesi ho nimdeɛ (Adult Decision-Making Competence) sɔhwɛ akuw no sua gyinaesi ho nneɛma ahorow, a nea ɛka ho ne sɛnea wɔda nsɛm adi, sika a wɔrentumi mfa nsan, gyinaesi mmara ne ahotoso [1]. Adwene mu nsusuwho ho nhwehwɛmu sua sɛnea nnipa san susuw mmuae a ɛyɛ anigye wɔ mfiase no ho [2]. Eyinom ne adwene a ɛwɔ akwan a ɛwɔ ha no akyi.

Wɔyɛɛ nsɛmmisa a ɛwɔ ha nyinaa maa Helibrain. Yɛankɔfa A-DMC nsɛmmisa anaa Cognitive Reflection Test mfitiase no bi. Wɔn nokwareyɛ ne sɛnea wotumi de wɔn ho to so a wɔatintim no ntumi mma yɛn nsɛmmisa yi so. Eyi yɛ gyinaesi ho adesua agodie, ɛnyɛ A-DMC aba a wɔagye atom, IQ aba anaa nkɔmhyɛ a ɛfa wo daakye gyinaesi ho.

Nsɛmmisa a wɔtaa bisa

Sɛ medi bio a, metumi atu mpɔn anaa?

Sɛ wunim nkyerɛkyerɛmu bi a, mpɛn pii no ɛbɛma mmɔden a edi hɔ no ayɛ mmerɛw. Ɛboa ma wusua ahodwiriwde no, nanso ɛnkyerɛ sɛ wo gyinaesi tumi nyinaa atu mpɔn. Bu aba a wunya bere a wosan di no sɛ ntetee.

Adɛn nti na mobisa sɛnea migye me ho di?

Ahotoso nsɛmmisa no toto wo ahotoso dodow ne sɛ wo mmuae no yɛ nokware anaa ɛnyɛ nokware ho. Nsɛmmisa kakraa bi a wɔde ma bere tiawa mu rentumi nkyerɛ ahotoso a ɛboro so pɛpɛɛpɛ. Saa ɔkwan yi boa ma wonya aba a wɔaka abom no mu; ɛnyɛ wo nipasu ho nkyerɛwde soronko.

Ɛyɛ kwa anaa?

Aane. Nsɛmmisa, nkyerɛkyerɛmu ne wo aba nyinaa yɛ kwa. Ɛho nhia sɛ wokyerɛw wo din.

Hwɛ adwene ho sɔhwɛ 43 no nyinaa a wontua hwee

Wopɛ sɛ wudi eyi ho dwuma da biara? Helibrain app no (seesei ɛwɔ Borɔfo kasa mu) wɔ nhyehyɛe a wontua hwee ne nea wotua ho ka.

Nwoma ne nhwehwɛmu fibea

  1. Bruine de Bruin W, Parker AM, Fischhoff B (2007). Individual differences in adult decision-making competence. Journal of Personality and Social Psychology 92(5):938–956. doi.org/10.1037/0022-3514.92.5.938
  2. Frederick S (2005). Cognitive reflection and decision making. Journal of Economic Perspectives 19(4):25–42. doi.org/10.1257/089533005775196732

Sɛnea yɛyɛɛ krataafa yi: Helibrain kuw no kyerɛw fii nhwehwɛmu a yɛabobɔ din wɔ atifi hɔ no mu, na Robert(Borɔfo) (biophysics ho PhD suani) hwɛɛ mu wɔ 4, Obubuo, 2026. Yɛyɛ nsakrae wɔ mu bere a nneɛma a yɛde gyinaa so no sesa.