Zwikwekwe zwa tsheo: phindulo yau ya u thoma i ḓo konḓelela u sedzuluswa?

Hu na mbudziso ntswa dza Helibrain dza 17. Nangani ni tshi shumisa mafhungo e naṋu fhiwa one fhedzi. Dziṅwe mbudziso dzi dovha dza vhudzisa uri ni na vhungoho ho swika ngafhi. A hu na tshifhinga tsho vhewaho; ni nga humela murahu ni sa athu rumela phindulo. Ṱhalutshedzo dzi bvelela nga murahu ha mvelelo yaṋu uri dzi si ni vhudze phindulo dzi tevhelaho.

Mbudziso dzi shumisa nḓila ṱhanu: u dzula wo khetha nga nḓila nthihi kha ṱhaluso dzavhuḓi na dzi si dzavhuḓi; u sa dzhiela nṱha tshelede kana tshifhinga tshi sa tsha kona u wanwa hafhu; u tevhela mulayo wa tsheo wo bulwaho; u vhona arali vhungoho hau vhu tshi tendelana na u vha wo fhindula zwone; na u ṱola phindulo ya u thoma ine ya kunga.

Tshumelo i ṋea nḓila iṅwe na iṅwe tshileme tshi fanaho kha mvelelo nthihi ya mutambo nga u angaredza. Mbudziso dza zwiperi zwa ṱhaluso dzi lambedza u dzula wo khetha nga nḓila i fanaho. Mbudziso dza milayo, tshelede yo no shumiswaho na u dovha wa humbula dzi lambedza phindulo ya khwine hu tshi tevhelwa zwine zwa humbulelwa zwo bulwaho. Mbudziso dza vhungoho dzi lambedza phindulo dzo teaho dzine wa vha na vhungoho khadzo, nahone dzi ṋea ṱhamu khulwane kha vhukhakhi vhune wa vha na vhungoho khadzo u fhira vhukhakhi vhune wa timatima. U vha na vhungoho fhedzi a zwi iti uri mvelelo i vhe nṱha.

Mvelelo i vhambedzwa na milingo ya u thoma yo faneleaho ya vhaṅwe vhatambi, hu tshi shumiswa zwigwada zwihulwane. Musi hu sa athu vha na vhathu vhanzhi vho tambaho, siaṱari ḽi sumbedza uri hu na milingo mingana. U vhambedza hu ṱalusa vhaeni vha mutambo uyu, hu si vhathu vhoṱhe.

Ri sumbedza ṱhalutshedzo dza mbudziso iṅwe na iṅwe, fhedzi a ri ni vhidzi nga uri ni na u sedza zwithu nga nḓila yo imaho ngauri nga nṱhani ha phindulo dzi si gathi. Mutambo mupfufhi u na vhuṱanzi vhuṱuku vhukuma ha u sika ṱhaluso ya muthu i sa shanduki ya u sedza zwithu nga nḓila dzo fhambanaho.

Mutevhe wa Adult Decision-Making Competence u guda masia manzhi a u dzhia tsheo, hu tshi katelwa u sumbedza mafhungo nga nḓila dzo fhambanaho, tshelede yo no shumiswaho, milayo ya tsheo na vhungoho [1]. Ṱhoḓisiso nga ha u dovha wa humbula i guda nḓowelo ya u dovholola u humbula nga phindulo ye ya thoma ya kunga [2]. Enea ndi mahumbulele ane a vha murahu ha nḓila dzi re fhano.

Mbudziso iṅwe na iṅwe ya fhano yo ṅwalelwa Helibrain. A ro ngo kopolola mbudziso dza A-DMC kana Cognitive Reflection Test ya u thoma. U fulufhedzea na u tendisea zwo anḓadzwa nga ha dzenedzo ndingo a zwi ambeli kha mbudziso dzashu. Uyu ndi mutambo wa u guda u dzhia tsheo, a si mvelelo ya A-DMC yo lingwaho, mvelelo ya IQ kana vhuporofita ha tsheo dzine na ḓo dzi dzhia vhutshiloni.