01 / Te ase
Nea ɛyɛ
Ahosodi wɔ nnwuma pii
Biribi a ɛsi mmuaeɛ kwan boa ma yɛsiw mmuaeɛ anaa nneɛma a ɛtwe adwene a ɛho nhia ano. Adwene mu nkaeɛ boa ma yɛkura botaeɛ a yɛredi akyi ne nsɛm a ɛho hia no wɔ yɛn adwene mu. Adwene mu nsakraeɛ boa ma yɛsesa mmara anaa ɔkwan a yɛfa so hwɛ adeɛ. Nhyehyɛeɛ hwehwɛ saa nneɛma yi na ama yɛafa ɔkwan a ɛde yɛn kɔ botaeɛ bi ho. Saa nsonsonoe yi wɔ mfasoɔ, ɛwom sɛ nnwuma ankasa taa hwehwɛ sɛ yɛde wɔn pii di dwuma bere koro mu. 2
Adwene dwumadie baako ne ahorow ho nhwehwɛmu hwehwɛ nneɛma a ahosodi nnwuma wɔ adeɛ koro mu ne sɛnea ɛsono wɔn ho. Ɛnyɛ hwee a ɛkyerɛ sɛ obi benya gyinabea koro wɔ mmuaeɛ siw, nsɛm foforo a wɔde ka nkaeɛ ho ne mmara sesa mu. “Adwene dwumadie” nkontaabu baako betumi de nsonsonoe yi asie sɛ wɔamfa susudua nhyehyɛeɛ a wɔagye atom anni dwuma a. 3
Adwene no ho nkyerɛkyerɛmu tiawa bi si prefrontal nhyehyɛeɛ a ɛne parietal, sensory ne subcortical nhyehyɛeɛ yɛ adwuma bom no so dua. Ahosodi gyina sɛnea yɛkura botaeɛ a ɛho hia no mu na yɛde di dwuma wɔ bere a ɛfata mu so; ɛnyɛ sɛ faako pɛ wɔ adwene no mu na ɛyɛ adwuma no nyinaa. Ahosodi agodie a ɛyɛ anigyeɛ ntumi mfa nkontaabu nkyerɛ sɛ adwene no fã bi asɛe anaa obi wɔ ayaresa mu tebea bi. 2
Helibrain kɔ/nkɔ, Stroop, mmara-sesa ne nhyehyɛe nnwuma no de mmara ahorow di dwuma pɔtee. Fa wɔn toto ho sɛ akwan soronko a wɔfa so hwɛ ahosodi ahwehwɛdeɛ, na mmu wɔn sɛ din foforo a wɔde ato ahoɔden koro so.
Sɛnea yesusuw ho
| Adwuma | Ahosodi a ɛho hia | Nneɛma foforo a ɛka aba no |
|---|---|---|
| Kɔ/nkɔ | Siw mmuaeɛ ano bere a biribi soronko pue | Sɛnea obi hwɛ mmuaeɛ yiye ne mpɛn dodow a botaeɛ pue |
| Stroop | Paw ink no kɔla bere a asɛmfua bi siw no kwan | Akenkan, kɔla nsonsonoe ne mmuaeɛ a wɔde hyia |
| Adwuma mmara sesa | Fa mmara a wɔakyerɛ seesei di dwuma | Ahoboa bere, pɛpɛɛpɛyɛ ne sɔhwɛ a mmara no asesa anaa ɛnsesa |
| Trail Making B | Fa nɔma ne nkyerɛwde sesa wɔn ho | Ani so hwehwɛ, nkyerɛwde nnidiso nimdeɛ ne nsa a wɔde yɛ adwuma |
| Abantenten nhyehyɛeɛ | Fa mmara kwan so anammɔn du botaeɛ no ho | Mmara no nteaseɛ, nhyehyɛeɛ ɔkwan ne sɛnea wɔde di dwuma |
Mmara-sesa ho ka kyerɛ nsonsonoe a ɛda adwuma a mmara asesa no ne nea wɔasan de mmara koro no ara adi dwuma no ntam. Ɛnyɛ sikɔne dodow a ɛhwehwɛ sɛ obi san de n’adwene kɔ adwuma biara mu bere a wɔatwa ne dwumadie mu no. Adwuma-sesa ho nhwehwɛmu no ka ahoboa ne mmuaeɛ kwan pɔtee a wɔde di dwuma no ho asɛm. 4
Stroop kwan ahorow nso gu ahorow: sɛ obi bɔ kɔla no din, mia safoa anaa paw bɔtn a, ɛnyɛ adwuma pɛpɛɛpɛ. Sɔhwɛ kuw yi wɔ akontabuo akwan pii, enti sɛ wɔde nɔma bi ato din “nsonsonoe” a, ɛsɛ sɛ wɔkyerɛ pɛpɛɛpɛ nea saa din no kyerɛ. 5
Ahosodi ho nsunsuansoɔ pii a wɔhunu wɔ sɔhwɛ ahorow mu no yɛ pɛpɛɛpɛ bere a wɔde nnipa kuw toto ho, nanso nsonsonoe nkontaabu a ɛfa ankorankoro ho no betumi anyɛ pɛpɛɛpɛ saa. Enti ɛnsɛ sɛ yɛma nkontaabu tiawa bi a ɛfa nsonsonoe ho da adi sɛ ɛyɛ pɛpɛɛpɛ sen sɛnea adanse no ma kwan. 6
Mfe ne gyinapɛn: ntotoho bɛn na ɛfata?
Saa nkrataa ne pensere nkyekyɛmu a wɔapaw yi fi Tombaugh Pon 2 mu. Ɛkyerɛ mfeɛ ne adesua ho nsɛm a ɛfa Trail Making ho; ɛnyɛ Helibrain screen no ne adwene dwumadie nyinaa ho. Nhwehwɛmu no mu nnipa yɛ mpanyimfo a na wɔte wɔn ankasa, na bere no yɛ sikɔne. 1
| Mfeɛ | Adesua kuw a wɔakyerɛ wɔ fibea no | Part A nkyekyɛmu | Part B nkyekyɛmu |
|---|---|---|---|
| 18–24 | Nhwehwɛmu no mu asuafoɔ nkumaa kuw | 22.93 | 48.97 |
| 25–34 | Adesua kuw ahorow a wɔaka abom | 24.40 | 50.68 |
| 35–44 | Adesua kuw ahorow a wɔaka abom | 28.54 | 58.46 |
| 45–54 | Adesua kuw ahorow a wɔaka abom | 31.78 | 63.76 |
| 65–69 | Mfeɛ 12 akyi | 33.84 | 67.12 |
Wɔahyɛ mfeɛ akɛseɛ kuw no adesua gyinabea pɔtee so dua. Sɛ wɔde wɔn ne adesua a ɛba fam kuw no bom a wɔankyerɛ saa paw no a, ɛbɛma ntotoho a ɛnteɛ aba. Part B hwehwɛ sɛ wɔhwehwɛ adeɛ na wɔde nsa yɛ adwuma, ka mmara sesa ho; Part A boa ma yehu ahwehwɛdeɛ a wɔn baanu wɔ nyinaa bi. 1
Diamond nhwehwɛmu no ka sɛnea mmofra nya nkɔsoɔ, adwuma ahorow a mpanyimfo yɛ ne nsakraeɛ a ɛba mpanyimfo akɛseɛ mu ho asɛm, nanso “adwene dwumadie nkontaabu a ɛfata” baako biara nni hɔ a ɛfata mfeɛ biara. Yɛmmfa Trail Making nkyekyɛmu yi nyɛ Stroop, kɔ/nkɔ anaa abantenten nhyehyɛeɛ ho ahyeɛ. 2
02 / Fa tebea a ɛfata mu
Nea ɛka ho nkɛntɛnso
Adanse nkyerɛkyerɛmu bua asɛmmisa yi: “Nkɛntɛnso wɔ adeyɛ yi so anaa?” Ɛnhyɛ nkɔanim pɔtee bi ho bɔ. Sɛ Helibrain adanse gyinabea wɔ hɔ a, wɔka nnipa kuw ne nea wɔsusuw ho no ho. “Wɔmmuu ho nkontaa” kyerɛ sɛ yenni gyinabea a ɛne eyi hyia; ɛnkyerɛ sɛ nkɛntɛnso biara nni hɔ. Mfe ne mfiri ho nsɛm a wɔahu yɛ susuw ho adanse, ɛnyɛ ayaresa ho gyinabea.
Nna
Adanse pa wɔ hɔNkontaa a wɔakora so: nna nyinaa a wɔankɔ → adwene mu nkaeɛ pɛpɛɛpɛyɛ ne ahwɛyiye a ɛyɛ den.
Sɛ wɔankɔ nna koraa a, ɛda adi sɛ ɛsɛe adwene mu nkaeɛ aba a ɛne no hyia. Eyi nkyerɛ sɛ ɛsɛe mmuaeɛ siw, mmara sesa ne nhyehyɛe nkontaabu nyinaa pɛpɛɛpɛ. 7
Ahohia
Adanse kakraa bi wɔ hɔNkontaa a wɔakora so: ahohia a ɛba prɛko pɛ → adwene mu nkaeɛ anaa nsakrae tumi.
Ahohia a ɛba prɛko pɛ betumi asɛe saa aba yi; nkontaabu a ɛkyerɛ sɛ tebea no wɔ hɔ anaa ɛnni hɔ no nyinaa yɛ Low. Nea mmuaeɛ siw ho nhwehwɛmu kyerɛ no gu ahorow sen sɛ yɛbɛka sɛ ahohia ma ahosodi nyinaa yɛ mmerɛw pɛpɛɛpɛ. 8
Apɔw-mu-teɛteɛ
Adanse sua dodoNkontaa a wɔakora so: apɔw-mu-teɛteɛ a ɛtrɛw → adwene dwumadie a wɔaka abom.
Apɔw-mu-teɛteɛ nyinaa ho nkontaabu yɛ Nea emu yɛ mmerɛw paa, na ɛnsɛ sɛ wɔde si ɔpɔw-mu-teɛteɛ aba a ɛfa nnipa kuw pɔtee bi ho ananmu. Yɛnni nkontaabu a wɔagye atom a ɛkyerɛ nkɔanim wɔ browser ahosodi agodie yi mu. 9
Mfeɛ
Mfeɛ ho ntotohoAdwuma ne adesua gyinabea pɔtee na adanse a ɛfa susudua ho no gyina so.
Trail Making nkyekyɛmu a wɔada no adi no sesa sɛnea mfeɛ ne adesua te. Ɛnkyerɛ sɛ ahosodi dwumadie nyinaa sesa wɔ ɔkwan koro so. 1
Nteteɛ
Adanse sua dodoNkontaa a wɔakora so: adwene mu nkaeɛ nteteɛ → adwene mu nkaeɛ nnwuma foforo.
Yɛn adanse mu, awerɛhyem a ɛfa nteteɛ mfasoɔ a ɛbɛn adwuma a wɔtetee no no ho no yɛ Nea emu yɛ mmerɛw paa. Sɛ obi nim mmuaeɛ mmara bi na ɔyɛ nsonsonoe nkontaabu no ntɛm a, ɛnkyerɛ sɛ otumi yɛ nhyehyɛeɛ anaa ɔde n’ankasa ho hyɛ ase wɔ ɔkwan a ɛtrɛw so. 10
Mfiri
Bere susuw ho adanseMmuaeɛ kwan ne screen bere kyerɛw yɛ ahosodi adwuma no fã.
Safoa sesa anaa mouse sesa kɔ touch so a, ɛsesa mmuaeɛ a wɔhwehwɛ. Sɛ wopɛ sɛ wokyerɛkyerɛ bere nsonsonoe ketewa mu a, fa agodie kwan koro no ara yɛ mmɔden ahorow no ntoatoaso. 11
Dɛn na nkɔanim no trɛw kɔ so, na dɛn na ɛntrɛw kɔ so?
Boa adeyɛ a wohia no, na sɔ nsakrae ho asɛm no hwɛ wɔ ɔkwan foforo so
Ahosodi nteteɛ betumi ama adwuma bi a wɔnim mmara no mu dwumadie akɔ anim. Sɛ yɛka sɛ ɛka nnwuma foforo ho a, ɛsɛ sɛ yɛkyerɛ sɛ nea wɔantete no wɔ mu nso anya nkɔanim na ɛho hia ma botaeɛ a wɔaka ho asɛm no. Adwene mu nkaeɛ nteteɛ ne adwene nteteɛ ho nhwehwɛmu akɛseɛ kɔkɔ sɛ ɛnsɛ sɛ yɛfa nteteɛ nkontaabu a ɛrekɔ soro sɛ adanse a ɛkyerɛ nkɔanim a ɛtrɛw. 12 13
Nhyehyɛeɛ a obi yɛ ma n’ankasa ho betumi aboa wɔ ɔkwan foforo so: ebetumi ama adeyɛ a edi hɔ ne baabi a ɔbɛgyae no ada adi pefee. Yɛn adeyɛ ntoatoaso, adwuma mfiaseɛ ne nneɛma a ɛtwe adwene kɔ ɔfã foforo ho nkyerɛwee no kora saa nsɛm no wɔ baabi a wubetumi ahu. Sɛ ɛboa obi ma ɔyɛ nhyehyɛe pɔtee bi a, ɛnkyerɛ sɛ adwene dwumadie ahoɔden ankasa anya nkɔanim.
Sɛ wode obi nkontaabu toto ho a, kae sɛ ahoɔhare ne pɛpɛɛpɛyɛ di asi. Nneɛma a ɛnteɛ a wɔka no a ɛtew bere a mmuaeɛ nso yɛ nyaa no betumi akyerɛ sɛ obi rebɔ mmɔden abua no yiye; mmuaeɛ a ɛyɛ ntɛm nanso mfomsoɔ pii betumi akyerɛ nea ɛne no bɔ abira. Hwɛ nneɛma abien no bom ansa na woahyɛ nkontaabu baako ho anuonyam. 6
03 / Sɔ hwɛ na fa toto ho
Sɔ wɔ Helibrain
Sɔ adeyɛ a ɛsi mmuaeɛ ano adwuma baako, mmara-sesa adwuma baako ne nhyehyɛe adwuma baako hwɛ sɛ wopɛ sɛ wode wɔn ahwehwɛdeɛ toto ho a. Kenkan akwankyerɛ no na yɛ sɔhwɛ a wɔde sua kan no ansa na woabu mfomsoɔ sɛ ahoɔden bi nni hɔ. Kyerɛw mmɔdenbɔ a atwam no to hɔ.
Nnwinnade a mfasoɔ wɔ mu no de ahosodi botaeɛ bata da biara da adeyɛ ho: fi adwuma ase, kora biribi a ɛtwe adwene so, bu bere a ɛbɛgye anaa wie dwumadie ntoatoaso bi. Nhyɛso ho su ho nsɛmmisa no fa sɛnea w’ankasa wote nka wɔ nhyɛso ase ho; ɛnyɛ adwene dwumadie sɔhwɛ anaa nkyerɛkyerɛmu a wɔde bɛkyerɛ nkontaabu a ɛba fam.
Sɔhwɛ ne agodie
Kɔ anaa nkɔ sɔhwɛ
Siw mmuaeɛ ano bere a adeɛ soronko bi pue.
Stroop sɔhwɛ
Paw ink no kɔla bere a asɛmfua bi repɛ ama woabua.
Adwuma sesa ho sɔhwɛ
Fa mmara a ɛho hia seesei no sesa wɔn ho.
Nsensanee a wɔtwe sɔhwɛ
Fa nneɛma a wɔahyehyɛ bom na sesa nɔma ne nkyerɛwde.
London aban sɔhwɛ
Yɛ nhyehyɛeɛ ma anammɔn a mmara ma kwan ansa na woayɛ.
Gyinaesi mu afidie
Dwinnwen gyinaesi a ɛtwetwe adwene ho; eyi nyɛ ahosodi ahoɔden nkontaabu.
Ahohia ano a wobɛtumi agyina ho su
Wo ankasa mmuae a ɛfa nhyɛsoɔ ho; fa eyi to hɔ soronko wɔ sɔhwɛ adwuma ho.
Nnwinnade ne ntetee
Dwumadie ntoatoaso boafoɔ
Ma adeyɛ ntoatoaso a wopɛ sɛ woyɛ no nna hɔ wɔ w’anim.
Adwuma mfiaseɛ
Kyerɛ anammɔn pɔtee a edi kan.
Nneɛma a ɛtwe adwene kɔ ɔfã foforo ho nkyerɛwee
Kora nsɛm bi to hɔ bere a wokura w’adwuma titiriw no mu.
Adwene si adwuma so bere kyerɛw
Kyerɛ bere pɔtee a wode bɛyɛ adwuma.
Bere bu nteteɛ
Fa bere a wususuw sɛ ɛbɛgye toto bere ankasa a atwam ho.
Bere ho nteteɛ
Fa nsɛm a ɛkyerɛ nea ɛbaeɛ hwehwɛ bere; din no nkyerɛ yareɛ ho nhwehwɛmu.
Adwuma a wɔde adwene si so ho akontabuo
Yɛ nhyehyɛeɛ ma bere ntam a obi rentwa mu.
Nhyiam dodow ho akontabuo
Hwɛ bere a aka wɔ nhyehyɛe ahorow ntam.
Adwuma-gyae krataa
Kyerɛw adwuma a enni awiei ne adeyɛ a edi hɔ ansa na woagyae.
Ahomegye ne adwuma sɔhwɛ
Hwɛ nhyiam a ahomegye bere wɔ mu ne nea enni mu; sɛ wobɛka sɛ adeɛ bi na ɛde aba no hwehwɛ nhyehyɛe a ɛhwɛ nneɛma so.
Mmuae a ɛfa ho
- So, wɔn a wɔka kasa abien yɛ Stroop sɔhwɛ no yiye sen afoforo? →
- So adwene ntetee betumi ama wo IQ atu mpɔn? →
- So nnipa betumi ayɛ nneɛma pii bere koro? →
- Stroop sɔhwɛ no betumi ahu ADHD? →
- So sɛ biribi twa wo adwene mu a, egye simma 23 ankasa ansa na woasan de w'adwene asi adwuma no so? →
- Nsonsonoe bɛn na ɛda single n-back ne dual n-back ntam? →
- Dɛn na n-back sɔhwɛ no susuw ankasa? →
- Stroop sɔhwɛ mu abasobɔde bɛn na ɛyɛ papa? →
- Adɛn nti na Stroop sɔhwɛ no yɛ den? →
Nsɛmmisa a wɔtaa bisa
Adwene dwumadie ne pɛ a obi de yɛ biribi yɛ adeɛ koro?
Adwene dwumadie yɛ ahosodi adeyɛ ahorow kuw bi. Sɔhwɛ nkontaabu nyɛ pɛ a obi de yɛ adwuma ho susudua tẽẽ, na ɛnsusu nneɛma nyinaa a ɛka botaeɛ bi akyi di ho. 2
Metumi de Trail Making pon no susuw screen sɔhwɛ no?
Daabi. Pon no fa nkrataa ne pensere kwan pɔtee bi ne mfeɛ/adesua kuw pɔtee bi ho. Screen nhyehyɛeɛ ne mmuae kwan no yɛ soronko. 1
Stroop aba a ɛnyɛ papa pɛnkoro kyerɛ sɛ obi yare?
Daabi. Ahosodi adwuma tiawa hwehwɛ nneɛma pii na ɛhia sɛ wɔhwɛ sɛ wɔasɔ no ahwɛ yiye na wɔkyerɛ aseɛ wɔ ɔkwan a ɛfata so; ɛrentumi mfa ayaresa mu yareɛ ho gyinaesi mma. 14
Nhwehwɛmu fibea ahorow
Nkitahodi no de wo kɔ DOI anaa fibea no ankasa kyerɛwtohɔ so. Nhwehwɛmu mu ntotoho no kyerɛ nnwuma a wɔaka ho asɛm no; ɛnyɛ adanse sɛ yɛagye yɛn browser mu nkyerɛase atom.
- Tombaugh (2003). Trail Making Test A and B: Normative data stratified by age and education.
- Diamond (2012). Executive Functions.
- Miyake et al. (2000). The Unity and Diversity of Executive Functions and Their Contributions to Complex “Frontal Lobe” Tasks: A Latent Variable Analysis.
- Monsell (2003). Task switching.
- Scarpina et al. (2017). The Stroop Color and Word Test.
- Hedge et al. (2017). The reliability paradox: Why robust cognitive tasks do not produce reliable individual differences.
- Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
- Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
- Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
- Soveri et al. (2017). Working memory training revisited: A multi-level meta-analysis of n-back training studies.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
- Melby-Lervåg et al. (2016). Working Memory Training Does Not Improve Performance on Measures of Intelligence or Other Measures of “Far Transfer”.
- Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.
- International Test Commission (2001). International Guidelines for Test Use.