Kɔ emu nsɛm no so

Tumi a ɛwɔ nkontaa no akyi

Nkae a ɛkyɛ

Nkae a ɛkyɛ kora nsɛm so ma ɛtra bere tiaa no akyi, efi adeyɛ bi a esii nnansa yi kosi nimdeɛ ne ahokokwaw a yɛanya mfe pii mu. Mfe ho nsakrae ho nhwɛsoɔ bi a wɔatintim mu no kyerɛ sɛ, sɛ obi ka nsɛmfua 15 mu 8 a akae no kyerɛ wɔ bere bi akyi a, T nɔma no bɛyɛ 36 wɔ mfe 40 mu na ayɛ 50 wɔ mfe 80 mu, bere a nneɛma afoforo nyinaa yɛ pɛ. Eyi kyerɛ nea enti a ɛsɛ sɛ yɛde tebea no ka nkae nɔma a wɔanya ho. 1

Da a wɔhwɛɛ mu nea etwa to · Nhwehwɛmu fibea 13

Hwehwɛ sɔhwɛ ne nnwinnade no mu ↓

01 / Te ase

Nea ɛyɛ

Akwan pii wɔ nkae mu

Nkae a ɛfa osuahu ho ka nsɛm a esisii ne tebea a esii mu ho; nkae a ɛfa nimdeɛ ho nso ka nea yɛnim ho. Yebetumi nso akora ahokokwaw ne suban so bere tenten a enhia sɛ yɛkae bere pɔtee a yesuaa no. Nsonsonoe yi boa ma yɛte nea enti a osuahu bi a yɛkae, nokwasɛm bi a yenim, ne adeyɛ bi a yɛtaa yɛ no betumi ayɛ soronko ase. 2

Hippocampus ne mmeae a ɛbɛn no wɔ mfinimfini amemene mu no ho hia ma nkae ahorow pii a yɛtumi ka ho asɛm no yɛ ne sɛ yɛsan nyae. Amemene akwaa ahorow a abɔ mu wɔ cortex no nso kora nimdeɛ ne osuahu so. Nkae nhyehyɛe afoforo de akwaa te sɛ striatum ne cerebellum di dwuma. Eyi yɛ nkyerɛkyerɛmu tiawa a wɔabɔ mu wɔ nhyehyɛe ahorow a ɛne wɔn ho wɔn ho di nkitaho ho; ɛnkyerɛ sɛ nkae nɔma biako a wonya wɔ intanɛt so no sɔ emu biara hwɛ wɔ ɔkwan soronko so. 2

Nkae mu dwumadi nso wɔ afã horow: ɛsɛ sɛ yenya nsɛm no hyɛ yɛn adwene mu, yɛkora so wɔ bere bi mu, na afei yɛtumi nyae bere a wɔresɔ yɛn hwɛ no. Sɛ obi ntumi nka asɛmfua bi a, ɛnyɛ bere nyinaa na ɛkyerɛ sɛ nsɛm a ɔde asie no ayera. Nsɛmmisa a ɛkae ade ma obi no ma no nsɛnkyerɛnne a nkae a ɔde n'ankasa bɛkae no nni. Sɔhwɛ a wɔyɛ no ntɛm nso nkyerɛ pii sɛnea wɔkoraa nsɛm no so wɔ bere tenten mu. Mayo nsɛmfua nkae sɔhwɛ no susuw nea efi mu ba no bi wɔ akwan horow so. 1

Helibrain nsɛmfua ne anim sɔhwɛ tiawa no hwɛ sɛnea obi sua ade na ohu no bio wɔ sɔhwɛ bere no mu. Wiase ho nimdeɛ nsɛmmisa no hwɛ nimdeɛ a obi anya dedaw. Emu biara nkyerɛ dodow a wobɛkora so nnawɔtwe akyi, na ɛnyɛ nkae a ɛkyɛ ho nhwehwɛmu a edi mũ.

Sɛnea yesusuw ho

DwumadiNea wɔde toto hoNea ɛsɛ sɛ wɔkyerɛ
Nsɛmfua a wɔsan kenkanNsɛmfua a obi kae wɔ bere a wɔsan de kyerɛ noNsɛmfua no, kasa, sɔhwɛ mpɛn dodow ne nkontobuo
Nkae a wɔyɛ wɔ bere bi akyiNsɛm a wosuaa a wɔsan nyae bere bi akyiBere tenten a atwam, adeyɛ a ɛkɔɔ so ntam ne nsɛnkyerɛnne
Ade a wuhu bioNsonsonoe a ɛda ade a wuhu dedaw ne foforo ntamMmuae a ɛnteɛ ne nea wuhu no yiye nyinaa
Nimdeɛ ho nsɛmmisaNimdeɛ a obi anya dedaw a ɔsan nyaAmammerɛ mu osuahu ne nsɛm a wɔbɛka ahwɛ
Ahokokwaw a wɔkora soAdeyɛ bi a wosuaa kan a wɔyɛNteteɛ a obi anya ne bere a atwam

Mayo Nsɛmfua a Wɔte no Nkae Sɔhwɛ nhwehwɛmu no de nkae a wɔyɛ simma 30 akyi ka nea wosuaa ne ade a wohu bio ho. Eyi nkyerɛ sɛ simma 30 yɛ ɔhye a ɛwɔ hɔ baabiara a ɛkyerɛ nkae tiawa ne nkae a ɛkyɛ ntam; ɛkyerɛ bere a wɔyɛ sɔhwɛ no akyi. Mfe ho nkontobuo a wɔyɛ no teɛ no fa sɛnea wɔyɛ sɔhwɛ yi ho. 1

Nsɛmfua ho nimdeɛ ma nhwɛso pa: mpanyimfo betumi ahu nsɛmfua pii a wonim dedaw bere a sɔhwɛ afoforo a ɛfa ade foforo sua ho yɛ soronko. Nimdeɛ nɔma a ɛkorɔn nkyerɛ sɛ obi ntumi nsua osuahu foforo, na sɛ obi nya nɔma a ɛba fam wɔ nsɛmmisa a ɛfa nneɛma a obiara nim ho mu a, ebia emu nsɛm no na ɛyɛ foforo ma no. 3 4

Mfe ne gyinapɛn: ntotoho bɛn na ɛfata?

Table yi yɛ mfe ho nkontobuo a wɔatintim ho mfatoho a wɔde akontaa, na ɛnyɛ nsɛm foforo a wɔaboaboa ano. Yɛde Mayo nhwehwɛmu no fomula a wɔde bu nkae T nɔma simma 30 akyi no yɛɛ akontaa wɔ nkae a obi kae ankasa a ɛyɛ nsɛmfua 8/15 (nɔma a wɔasesa ma ɛne afoforo toto ho 10) ho, bere a yɛde nna ho mmara no too ɔbaa so na yɛde adesua mfe no too 16. T nɔma mfinimfini yɛ 50, na ne gyinae a wɔde kyerɛ sɛnea ɛbɔ no yɛ 10. 1

MfeNkae a obi kae ankasa a wɔyɛɛ no akyiriT nɔma a wɔde mfe/nna/adesua sesaa mu ho akontaa
4015 mu 836
6015 mu 842
8015 mu 850

Wɔde nhwehwɛmu no fomula na ɛyɛɛ akontaa, na wɔatwa nɔma no kurukuruwa. Nhwehwɛmu a wɔde yɛɛ mfe ho nkontobuo no faa mpanyimfo 4,428 a wɔn mfe yɛ 30–91, na wɔn mu dodow no ara yɛ White; enti ɛnyɛ kasa ne amammerɛ nyinaa ho gyinapɛn. Sɛ nɔma a obi kae ankasa yɛ pɛ a, sɛnea wɔkyerɛ ase wɔ nɔma a wɔahyɛ da ayɛ no betumi asesa efisɛ nea wɔhwɛ kwan no sesa. 1

Eyinom nyɛ akwankyerɛ a wɔde bɛbu Helibrain nsɛmfua agodie no nkontaa, efisɛ agodie no de nneɛma foforo di dwuma, ɛhwehwɛ sɛ wohu nneɛma bio, na bere a wɔde ma no nso yɛ soronko. Yɛn dwumadi ahorow no nnya mfii ase nnya mfe ho nkontobuo a egyina nnipa a wɔsɔ wɔn hwɛ ma wɔgyina hɔ ma ɔmanfoɔ nyinaa so. Mfe ho gyinapɛn nso kyerɛ ntotoho, na ɛnkyerɛ nea enti a obi nyaa nɔma bi anaa ɔyare bi a ɔwɔ.

02 / Fa tebea a ɛfata mu

Nea ɛka ho nkɛntɛnso

Adanse nkyerɛkyerɛmu bua asɛmmisa yi: “Nkɛntɛnso wɔ adeyɛ yi so anaa?” Ɛnhyɛ nkɔanim pɔtee bi ho bɔ. Sɛ Helibrain adanse gyinabea wɔ hɔ a, wɔka nnipa kuw ne nea wɔsusuw ho no ho. “Wɔmmuu ho nkontaa” kyerɛ sɛ yenni gyinabea a ɛne eyi hyia; ɛnkyerɛ sɛ nkɛntɛnso biara nni hɔ. Mfe ne mfiri ho nsɛm a wɔahu yɛ susuw ho adanse, ɛnyɛ ayaresa ho gyinabea.

Nna

Adanse kakraa bi dodo

Nkontobuo a wɔde asie: nna a obi annya wɔ adesua bere ho → nkae a ɛba akyiri.

Yɛn nkae ho ntotoho nɔma yɛ Ɛba fam paa. Nhwehwɛmu ma yehu nsonsonoe a ɛda nna a obi annya ansa na wasua ade ne nna a onnya ansa na bere a wasua ade no atwam. Ɛnsɛ sɛ wɔde nkɛntɛnso biako a wɔaka abom no di dwuma ma nhyehyɛe biara. 5

Ahohia

Adanse kakraa bi dodo

Nkontobuo a wɔde asie: ahohia a ɛba mpofirim wɔ bere a wɔrekekaee ade ho → nkae a ɛfa osuahu ho.

Nkontobuo a ɛfa eyi ho yɛ Ɛba fam paa. Ahohia a ɛba ansa na obi rekaee ade ne ahohia a ɛba adesua akyi no yɛ nneɛma ahorow, na ɛnsɛ sɛ wɔka bom ma ɛyɛ nkae ho asɛm biako. 6

Apɔwmuden ho dwumadi

Adanse kakraa bi dodo

Nkontobuo a wɔde asie: adwene dwumadi nyinaa a wɔaka abom.

Apɔwmuden ho dwumadi ho nkontobuo a wɔaka abom no mu awerɛhyem sua paa. Ɛnkyerɛ sɛ nsɛmfua anaa nsɛm pɔtee dodow a obiara bɛkora so wɔ bere bi a wɔahyɛ akyi. 7

Mfe

Mfe ho ntotoho

Nkae a ɛfa osuahu ho, nimdeɛ ne ahokokwaw yɛ nneɛma ahorow a efi mu ba.

Mfe ho gyinapɛn a ɛfata betumi asesa nkontobuo no ma mfe ne nnipa ho nsɛm afoforo a ɛho hia. Nhwɛso a ɛwɔ atifi hɔ no kyerɛ sɛnea nkontobuo yɛ adwuma, na ɛnyɛ nkae dodow pɔtee a obiara hwere mfe du biara mu. 1

Nteteɛ

Adanse sua / adanse kakraa bi dodo

Nkontobuo a wɔde asie: nkae a wɔsan nya Low; ntetee a wɔde ntamgyinae to mu Very low.

Sɛ obi san nya nea osuaa no wɔ n'adwene mu a, ebetumi aboa ma wakora so akyiri yi; yɛn nkontobuo a ɛfa ntamgyinae to mu ho nnya awerɛhyem pii. Nkontobuo abien no mu biara nkyerɛ sɛ sɛ obi san bɔ browser agodie no a, ne nkae tumi nyinaa bɛtrɛw. 8 9

Mfiri

Sɔhwɛ tebea

Sɛnea wɔde ade kyerɛ ne sɛnea wɔma mmuae sesa sɔhwɛ no.

Sɛ wɔde nne anaa mfonini kyerɛ ade a, nsɛnkyerɛnne ne akwan a wɔfa so yɛ adwuma no yɛ soronko. Fa ɔkwan koro ne bere koro di dwuma ansa na woakyerɛ sɛ nsakrae bi kyerɛ sɛnea wutumi kora ade so a ɛkɔ anim. 10

Dɛn na nkɔanim no trɛw kɔ so, na dɛn na ɛntrɛw kɔ so?

Sɛnea wobɛkora ade a wubehia akyiri yi so

Nkae a wosan nya ne ntetee a wɔde ntamgyinae to mu no fa ade a wosua ne nea wokora so ho, na ɛnyɛ nkae tumi nyinaa ho nɔma. Nhwehwɛmu bi a wɔyɛe wɔ adesua akwan ho kyerɛ tebea ahorow ne nea efi mu ba. Yɛn adanse ho nkontobuo a ɛnyɛ den no da so ara fa ntotoho pɔtee no ho, sɛ mpo ɔkwan bi wɔ mfaso a wɔde di dwuma a. 11

Mmuae a wɔde ma nso boa ma yehu nea yesua. Mfomso betumi akyerɛ baabi a ntease nni hɔ, nanso ɛnyɛ botae sɛ yɛbɛkae mmuae a ɛnteɛ; ɛsɛ sɛ mfomso nhoma no de mmuae a obi bɔɔ mmɔden sɛ ɔde mae no bata nteɛso ne nkyerɛkyerɛmu ho. Nhwehwɛmu a ɛfa adesua a efi mfomso mu ho kyerɛ sɛ tebea ahorow no yɛ soronko; ɛnyɛ mfomso biara na ɛboa saa ara. 12

Sɛ obi bɔ agodie koro a wɔde hu ade bio no mpɛn pii a, ɛyɛ dwumadi ketewa pɔtee bi. Nhwehwɛmu a wɔyɛe wɔ amemene ntetee ho no mma yɛn kwan sɛ yɛbɛfa sɛ agodie nɔma a ɛrekɔ soro no kyerɛ sɛ obi bɛkae biribiara yiye. Sɛ wopɛ sɛ wokae din anaa adesua mu nsɛm a, sɔ saa nsɛm no hwɛ wɔ bere a ɛfata akyi, na fa nsɛmmisa a wubehia no di dwuma. 13

Nkae a wɔde mmeaeɛ yɛ ne nkrataa agodie no ma wunya hokwan de akwan bi sɔ nneɛma a wopaw hwɛ. Ɛsɛ sɛ wode ɔkwan pɔtee bi hwɛ sɛnea wubetumi akae akyiri yi. Ɛnsesa ɔkwan a wɔde boa nkae no ma ɛnyɛ nkae nsenia foforo a wɔde mfe ho nkontobuo ayɛ.

03 / Sɔ hwɛ na fa toto ho

Sɔ wɔ Helibrain

Fa sɔhwɛ ahorow no hwehwɛ nkae afã horow mu, na fa adesua nnwinnade no di botae pɔtee bi ho dwuma. Ade a wohu bio ntɛm, din a wokae, ne nokwasɛm ahorow a wokae nnawɔtwe bi akyi no yɛ nneɛma a ɛsɛ sɛ wɔhwɛ no mu biara n’ankasa.

Sɛ wopɛ sɛ wohwɛ w’ankasa adesua mu nkɔso a, kyerɛw ade a wosuaa, bere a wosuaa no, bere tenten a ɛyɛɛ ansa na wosɔɔ wo hwɛ, ne sɛnea wode nsɛnkyerɛnne bi dii dwuma. Sɛ wode saa nsɛm no toto ho a, ɛbɛboa wo sen sɛ wode agodie abien a ɛnyɛ pɛ mu nkonim a ɛsen biara bɛtoto ho. Nneyɛe ho nhwehwɛmu a ɛwɔ ase ha no yɛ adesua ho nsɛmmisa, na ɛnyɛ nkae sɔhwɛ.

Sɔhwɛ ne agodie

Nnwinnade ne ntetee

Mmuae a ɛfa ho

Nsɛmmisa a wɔtaa bisa

So nkae a ɛkyɛ kyerɛ sɛ obi ka ade nyinaa ho asɛm daa?

Dabi. Ɛkyerɛ nkae a ɛtra bere tiaa no akyi wɔ nkae nhyehyɛe ahorow mu. Sɛnea yesua ade, yɛn werɛ fi, nsɛnkyerɛnne ne ɔkwan a yɛfa so kaee no nyinaa ho hia. 2

So metumi de mfe table no akyerɛkyerɛ nsɛmfua nkae agodie no ase?

Dabi. Table no yɛ mfatoho a wɔde kyerɛ sɛnea mfe ho nkontobuo pɔtee bi a ɛfa nkae a wɔyɛ wɔ bere bi akyi ho yɛ adwuma. Helibrain agodie no de nneɛma ne mmara a ɛfa ade a wohu bio ho soronko di dwuma. 1

So nkae nkrataa tete nkae tumi?

Ɛma wunya hokwan sɔ nkae a wosan nya wɔ nneɛma a wopaw ho hwɛ. Adanse a ɛfa ade a wɔkora so ho no, ɛnsɛ sɛ yɛfrɛ no adanse a ɛkyerɛ sɛ nkae tumi nyinaa kɔ anim. 8

Nhwehwɛmu fibea ahorow

Nkitahodi no de wo kɔ DOI anaa fibea no ankasa kyerɛwtohɔ so. Nhwehwɛmu mu ntotoho no kyerɛ nnwuma a wɔaka ho asɛm no; ɛnyɛ adanse sɛ yɛagye yɛn browser mu nkyerɛase atom.

  1. Stricker et al. (2020). Mayo Normative Studies: Regression-Based Normative Data for the Auditory Verbal Learning Test for Ages 30–91 Years and the Importance of Adjusting for Sex.
  2. Squire (2009). Memory and Brain Systems: 1969–2009.
  3. Brysbaert et al. (2016). How Many Words Do We Know? Practical Estimates of Vocabulary Size Dependent on Word Definition, the Degree of Language Input and the Participant’s Age.
  4. Hartshorne & Germine (2015). When Does Cognitive Functioning Peak? The Asynchronous Rise and Fall of Different Cognitive Abilities Across the Life Span.
  5. Newbury et al. (2021). Sleep deprivation and memory: Meta-analytic reviews of studies on sleep deprivation before and after learning..
  6. Shields et al. (2017). The effects of acute stress on episodic memory: A meta-analysis and integrative review..
  7. Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
  8. Rowland (2014). The effect of testing versus restudy on retention: A meta-analytic review of the testing effect..
  9. Cepeda et al. (2006). Distributed practice in verbal recall tasks: A review and quantitative synthesis..
  10. Woods et al. (2010). Improving digit span assessment of short-term verbal memory.
  11. Dunlosky et al. (2013). Improving Students’ Learning With Effective Learning Techniques.
  12. Metcalfe (2016). Learning from Errors.
  13. Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.