Svetukira kuzviri mukati

Unyanzvi huri shure kwechibodzwa

Ndangariro yenguva refu

Ndangariro yenguva refu inochengeta mashoko kwenguva inopfuura nguva iyoyo chaiyo, kubva pachiitiko chichangobva kuitika kusvika kuzivo nounyanzvi zvave nemakore. Mune imwe nzira yakabudiswa yokugadzirisa zvibodzwa zvichienderana nezera, kurangarira mashoko 8 pa15 mamwe chete pashure pokumirira kunopa chibodzwa cheT chinenge 36 pazera remakore 40 uye 50 pazera remakore 80, kana zvimwe zvose zvikaramba zvakafanana. Izvi zvinoratidza kuti chibodzwa chisina kugadziriswa chinoda kuiswa mumamiriro acho. 1

Yakaongororwazve kekupedzisira · mareferensi 13

Ongorora miedzo nezvishandiso ↓

01 / Nzwisisa

Zvazviri

Kune nzira dzakasiyana dzokuyeuka

Ndangariro yezviitiko ine chokuita nezvakaitika pamwe nemamiriro azvakaitika; ndangariro yezivo ine chokuita nezvatinoziva. Unyanzvi netsika zvinogonawo kuchengetwa kwenguva refu pasina kuyeuka nokuziva chiitiko chimwe nechimwe chokudzidza kwazvo. Kusiyana uku kunobatsira kutsanangura kuti nei kuyeuka zvakaitika, kuziva chokwadi uye kuita chiito chaunogara uchiita zvichigona kusiyana. 2

Hippocampus nezvimwe zvikamu zviri pedyo nayo mukati mezvikamu zvemativi etemberi zvouropi zvinokosha pakuumba nokurangarira ndangariro dzakawanda dzinozivikanwa. Zvikamu zvakasiyana-siyana zvecortex zvinomiririra ruzivo nezvakaitika. Dzimwe nzira dzendangariro dzinosanganisira zvikamu zvakaita se striatum ne cerebellum. Iyi itsananguro yakapfupikiswa yezvikamu zvinodyidzana; hazvirevi kuti chibodzwa chimwe chepamhepo chinozviyedza chimwe nechimwe. 2

Kuita kwendangariro kunewo matanho: mashoko anofanira kutanga apinzwa mundangariro, agaremo kwenguva yakati, ozokwanisa kurangarirwa pakuyedzwa. Kutadza kuyeuka shoko hakurevi hazvo kuti ndangariro yaro yakarasika. Paunokumbirwa kuti uzive shoko, unopiwa chinokubatsira kurirangarira chisingawanikwi pakuedza kurangarira wakasununguka; basa rinoitwa ipapo ipapo harinyanyi kuratidza kuti mashoko akachengetwa kwenguva refu zvakadii. Nzira yeMayo yokuyedza kudzidza mashoko inoyera zvimwe zvezvabuda izvi zvakasiyana. 1

Mitambo mipfupi yeHelibrain yemashoko nezviso inoongorora kudzidza nokuziva zvinhu zvawamboona mukati mechikamu chimwe. Mibvunzo yeruzivo rwakazara inoongorora ruzivo rwawakawana. Hapana nomumwe wayo unoratidza kuti uchachengeta mashoko kwenguva yakareba sei, semavhiki, kana kuti unopa ongororo yakazara yendangariro yenguva refu.

Mayererwo azvinoitwa

BasaZvinofananidzwaZvinofanira kutsanangurwa
Kudzidza mazita ezvinhu uchidzokororaKurangarira mazita panguva dzinotevedzana dzokuratidzwaRondedzero yacho, mutauro, nhamba yokuratidzwa uye nzira yokupa zvibodzwa
Kurangarira pashure pokumiriraKurangarira mashoko akadzidzwa pashure penguva yakatiNguva yokumirira, zvaitwa panguva iyoyo uye zvokubatsira kurangarira
Kuziva zvawamboonaKusiyanisa zvinhu zvawamboona nezvitsvaZvinofanira kuverengwa mhinduro dzokuti chinhu chitsva ndicho chekare uyewo kuziva kwakarurama
Mibvunzo yezivoKurangarira mashoko awakawanaZvakamboonekwa mutsika nemhando yemibvunzo inoshandiswa
Kuchengeta unyanzviKuita chiito chawakambodzidzaNhoroondo yokudzidzira uye nguva yadarika kubva pakudzidza

Ongororo yeMayo Auditory Verbal Learning Test inoshandisa kurangarira pashure pemaminitsi 30 pamwe chete nehuwandu hwemashoko akadzidzwa uye mibairo yokuziva zvinhu zvawamboona. Izvi hazvirevi kuti maminitsi 30 ndiwo muganhu unoshanda nguva dzose pakati pendangariro yenguva pfupi neyenguva refu; inguva yakashandiswa muyedzo iwoyo. Zvibodzwa zvayo zvakagadziriswa zvinoenderana nezera zvinoshanda pakuitwa kweyedzo iyoyo. 1

Mashoko aunoziva anoratidza musiyano unokosha: vakuru vanogona kuziva mashoko akawanda kupfuura zvavasingazivi, nepo zvimwe zviyero zvokudzidza zvinhu zvitsva zvichisiyana. Chibodzwa chepamusoro chezivo hachibvisi mukana wokuomerwa nokudzidza zviitiko zvitsva; chibodzwa chakaderera pamibvunzo yeruzivo rwakazara chingangoreva kuti mibvunzo yacho yaiva nezvinhu zvausina kujaira. 3 4

Zera nemwero: kuenzanisa kwakarurama ndekupi?

Tafura iyi muenzaniso wakaverengwa uchishandisa zviyero zvakabudiswa, haisi mashoko akaunganidzwa patsva. Takashandisa nzira yeMayo yokuwana chibodzwa cheT pakurangarira pashure pemaminitsi 30, tikaisa muenzaniso mumwe chete wokurangarira mashoko 8 pa15 (chibodzwa chakayerwa chegumi), murume kana mukadzi achinzi mukadzi uye makore edzidzo ari 16. Zvibodzwa zveT zvine pakati pa50 uye kutsauka kwakajairika kwe10. 1

ZeraKurangarira kumwe chete pashure pokumiriraChibodzwa cheT chakaverengwa, chakagadziriswa zvichienderana nezera, murume kana mukadzi uye dzidzo
408 pa1536
608 pa1542
808 pa1550

Nhamba dzakatenderedzwa pachishandiswa fomura iri mupepa racho. Ongororo yezviyero yakabatanidza vanhu vakuru 4,428 vane makore 30–91; vazhinji vavo vaiva vachena. Saka haisi chiyero chinoshanda kumitauro netsika dzose. Mhinduro imwe chete isina kugadziriswa inowana dudziro yakasiyana kana yaenzaniswa nezera rakasiyana nokuti zvinotarisirwa kuvanhu vezera iroro zvinosiyana. 1

Iyi haisi mirayiridzo yokupa zvibodzwa pamutambo wemashoko weHelibrain, uyo unoshandisa mashoko akasiyana, unoda kuziva zvawamboona uye une nguva yakasiyana yokumirira. Mitambo yedu haisati yayerwa pamuenzaniso unomiririra vanhu vose vemazera akasiyana. Chiyero chinoratidza kuenzanisa chete, hachitsananguri chakakonzera chibodzwa chomunhu uye hachipi chirwere.

02 / Funga nezvemamiriro acho

Zvinokanganisa unyanzvi uhwu

Matanho ehumbowo anopindura mubvunzo wokuti “pane zvinochinja here pamugumisiro uyu?” Haavimbisi kuwedzera kwakati. Kana Helibrain iine mwero wehumbowo huripo, vanhu nemugumisiro wacho zvinoramba zvichitaurwa pamwe chete. “Haina kuyerwa” zvinoreva kuti hatina mwero unoenderana nazvo; hazvirevi kuti hapana chinochinja. Zvawanikwa pamusoro pezera nemidziyo humbowo hwemayererwo, kwete mwero wemushonga.

Kurara

Humbowo hahuna kukwana

Chiyero chakachengetwa: kushaya hope panguva yokudzidza → kuyeuka pashure.

Zviyero zvedu zvinoenderana nenyaya iyi zvine mwero wakaderera zvikuru. Ongororo dzinosiyanisa kushaya hope usati wadzidza nokushaya hope pashure pokudzidza; mugumisiro mumwe wakabatanidzwa haufaniri kushandiswa kumarongwa ose. 5

Kushushikana

Humbowo hahuna kukwana

Chiyero chakachengetwa: kushushikana kunongoerekana kwaitika panguva yokurangarira → ndangariro yezviitiko.

Chiyero chekuvapo kwenyaya iyi chakafanana chine mwero wakaderera zvikuru. Kushushikana kunoitika usati warangarira uye kunoitika pashure pokudzidza zvinhu zvakasiyana; hazvifaniri kusanganiswa kuita chirevo chimwe chete pamusoro pendangariro. 6

Kuita maekisesaizi

Humbowo hahuna kukwana

Chiyero chakachengetwa: kushanda kwouropi kwakafara, kwakaverengerwa pamwe chete.

Chiyero chakafara chemigumisiro yemaekisesaizi chine chokwadi chakaderera zvikuru. Hachiratidzi kuti munhu achachengeta mashoko kana zviitiko zvakati zvakawanda sei pashure penguva yaakasarudza. 7

Zera

Kuenzanisa mazera

Kudzidza zviitiko, ruzivo uye unyanzvi zvabuda zvakasiyana.

Zviyero zvakakodzera zvinogona kugadzirisa zvibodzwa zvichienderana nezera nezvimwe zvinoenderana nevanhu vari kuenzaniswa. Muenzaniso uri pamusoro unoratidza mashandiro echiyero, kwete kuti munhu anorasikirwa nehumwe huwandu hwendangariro pamakore gumi oga oga. 1

Kudzidzira

Humbowo hushoma / hahuna kukwana

Zviyero zvakachengetwa: kurangarira Zvakaderera; kuparadzira kudzokorora Kwakaderera zvikuru.

Kuedza kurangarira mashoko akadzidzwa kunogona kubatsira kuti agare mundangariro, asi chiyero chedu chokuparadzira kudzokorora hachina chokwadi chakakwana. Hapana chimwe chezviyero izvi chinoreva kuti kudzokorora mutambo webhurawuza kunowedzera kugona kwendangariro kwose. 8 9

Midziyo

Mamiriro anoitwa kuyerwa

Nzira yokupa mashoko nemhinduro inoshandura basa.

Kunzwa mashoko nokuona mashoko zvinopa zvinobatsira zvakasiyana uye zvinoda nzira dzakasiyana. Shandisa nzira imwe chete yokupa mashoko uye nguva imwe chete yokumirira usati wadudzira musiyano sechinoratidza kuti kuyeuka kwavandudzika. 10

Unyanzvi hunoendeswa kupi, uye kupi kwahusingaendi?

Kudzidzira mashoko aunoda kuzoyeuka

Kuedza kurangarira nokudzokorora panguva dzakaparadzana zvinobatsira pakudzidza nokuchengeta mashoko; hazviyeri kugona kwendangariro kwose. Ongororo yemaitiro okudzidza inosiyanisa mamiriro nemigumisiro yazvo. Zviyero zvedu zvine mwero wokungwarira pamusoro pehumbowo zvinoramba zvichishanda pakuenzanisa ikoko, kunyange zvazvo nzira yacho ingava nechikonzero chakanaka chokushandiswa. 11

Mhinduro dzinokosha pane zvinodzidzwa. Kukanganisa kunogona kuratidza pane paine gaka, asi chinangwa hachisi chokurangarira mhinduro isiri iyo; mubhuku rokurekodha zvikanganiso panofanira kuva nemhinduro yawakaedza, yakarurama uye netsananguro. Ongororo yokudzidza kubva pazvikanganiso inosiyanisa mamiriro aya pane kufungidzira kuti kukanganisa kwose kunobatsira zvakaenzana. 12

Kudzidzira mutambo mumwe chete wokuziva mashoko ibasa rine muganhu wakamanikana. Ongororo yokudzidzisa uropi haitipi chikonzero chokufungidzira kuti kukwira kwechibodzwa chemutambo kunoita kuti urangarire zviri nani zvinhu zvose. Kana chinangwa chako chiri kuyeuka mazita kana mashoko ekosi, edza kuyeuka mashoko acho pashure penguva inokosha, uchishandisa rubatsiro rwauchazoda. 13

Zvishandiso zvemuzinda wendangariro nemakadhi zvinokupa mukana wokushandisa nzira dzokurangarira pamashoko awasarudza. Kubudirira kwazvo kunofanira kuyerwa nokurangarira kwauchaita pashure, uchishandisa nzira yakatsanangurwa. Hazvishanduri nzira yokurangarira kuita chiyero chendangariro chakagadziriswa maererano nezera.

03 / Edza uye enzanisa

Edza paHelibrain

Shandisa miedzo kuongorora zvikamu zvakasiyana zvendangariro, uye shandisa zvishandiso zvokudzidza kana uine chinangwa chokudzidza chawasarudza. Kuziva chinhu chawangoona, kuyeuka zita uye kurangarira mashoko pashure pevhiki zvinofanira kuramba zviri zvibodzwa zvakasiyana.

Kana uchida kuzviongorora pakudzidza, nyora mashoko acho, nguva yawakaadzidza, nguva yawakamirira usati waedza kuarangarira uye kana wakashandisa zvinokubatsira. Kuenzanisa zvinyorwa izvozvo kunobatsira kupfuura kuenzanisa mutambo wakareba kupfuura mimwe kubva mumitambo miviri isina kufanana. Rondedzero yetsika iri pazasi ndeyokudzidza chete, haisi ongororo yendangariro.

Miedzo nemitambo

Zvishandiso nokudzidzira

Mhinduro dzine chokuita neizvi

Mibvunzo inowanzobvunzwa

Ko ndangariro yenguva refu inoreva kuyeuka zvose nokusingaperi here?

Kwete. Inoreva kuchengeta mashoko kwenguva inopfuura nguva iyoyo chaiyo, mumhando dzakasiyana dzendangariro. Kudzidza, kukanganwa, zvinobatsira kurangarira uye mamiriro okuyeuka zvose zvine basa. 2

Ndingashandisa tafura yemazera kududzira mutambo wendangariro yemashoko here?

Kwete. Tafura iyi muenzaniso wakashanda uchishandisa imwe nzira yakati yokuyera kurangarira pashure pokumirira. Mutambo weHelibrain unoshandisa mashoko akasiyana uye mitemo yakasiyana yokuziva zvawamboona. 1

Makadhi okudzokorora anodzidzisa kugona kwendangariro here?

Anokupa mukana wokudzidzira kurangarira mashoko awasarudza. Humbowo hwokuchengeta mashoko hahufaniri kududzirwa patsva sehumbowo hwokuti kugona kwendangariro kwose kunowedzera. 8

Mareferensi

Zvinobatanidza zvinoenda kuDOI yepakutanga kana kunzvimbo yakanyorwa kwakabva mashoko. Kuenzanisa kwetsvakurudzo kunotsanangura mabasa akashandiswa, hakusi kusimbisa kuti shanduro dzedu dzemubrowser dzakaenzana nadzo.

  1. Stricker et al. (2020). Mayo Normative Studies: Regression-Based Normative Data for the Auditory Verbal Learning Test for Ages 30–91 Years and the Importance of Adjusting for Sex.
  2. Squire (2009). Memory and Brain Systems: 1969–2009.
  3. Brysbaert et al. (2016). How Many Words Do We Know? Practical Estimates of Vocabulary Size Dependent on Word Definition, the Degree of Language Input and the Participant’s Age.
  4. Hartshorne & Germine (2015). When Does Cognitive Functioning Peak? The Asynchronous Rise and Fall of Different Cognitive Abilities Across the Life Span.
  5. Newbury et al. (2021). Sleep deprivation and memory: Meta-analytic reviews of studies on sleep deprivation before and after learning..
  6. Shields et al. (2017). The effects of acute stress on episodic memory: A meta-analysis and integrative review..
  7. Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
  8. Rowland (2014). The effect of testing versus restudy on retention: A meta-analytic review of the testing effect..
  9. Cepeda et al. (2006). Distributed practice in verbal recall tasks: A review and quantitative synthesis..
  10. Woods et al. (2010). Improving digit span assessment of short-term verbal memory.
  11. Dunlosky et al. (2013). Improving Students’ Learning With Effective Learning Techniques.
  12. Metcalfe (2016). Learning from Errors.
  13. Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.