01 / Te ase
Nea ɛyɛ
Bere tiaa bi no wɔ anammɔn pii
Ɛsɛ sɛ wɔde sɛnkyerɛnne a aniwa hu no kyerɛ, obi hu, na ɔdan no ma ɛyɛ adeyɛ. Afei ɛsɛ sɛ ne nsateaa no tu kɔ baabi a ɛbɛma mfiri no ahu sɛ wabua. Browser mu berehwɛ no fa nea ɛkɔ so wɔ ɔyɛkyerɛ ne mmuae nhyehyɛe no mu, ne nea ɛfa onipa no ho, ka ho. Enti ɛkyerɛ onipa bi a ɔreyɛ adwuma bi wɔ mfiri so mmuae bere; ɛnyɛ ɔkwan a wɔfa so hu ntɛm a nsɛnkyerɛnne tu fa amemene no mu. 2
Sɛ yɛka amemene nhyehyɛe no ho asɛm tiawa a, nkate kwan a ɛfata no de sɛnkyerɛnne no ba, adwene a wɔde si biribi so no boa ma onipa no kɔ so yɛ krado, na nsa ne nipadua ho nhyehyɛe ma ɔyɛ adeyɛ no. Sɔhwɛ a ɛhwehwɛ sɛ wopaw mmuae ka ho sɛ ɛsɛ sɛ wopaw adeyɛ a ɛfata. Anammɔn ahorow yi yɛ adwuma bom, na eyi ma yɛte ase sɛnea obi betumi abua ntɛm wɔ sɔhwɛ bi mu, nanso ɔkyɛ wɔ foforo mu. 3 4
Yɛn mmuae bere sɔhwɛ titiriw no de sɛnkyerɛnne a aniwa hu ne mmuae baako di dwuma. Botaeɛ ntetee de baabi a botae no wɔ ne sɛnea wobɛkɔfa no ho ka ho; mia so ahoɔhare sɔhwɛ no susuw sɛnea wode adeyɛ ahorow a wosan yɛ no ntɛm, sen sɛ wobɛtwɛn ama sɛnkyerɛnne bi a ne bere nna adi aba. Saa agodie yi betumi ayɛ anigye, nanso wɔn nsɔano no nkyerɛ bere koro no ara.
Sɛnea yesusuw ho
| Adwuma | Nea ɛsɛ sɛ nea ɔreyɛ sɔhwɛ no yɛ | Nea enti a bere no gu ahorow |
|---|---|---|
| Mmuae tiawa | Bua sɛnkyerɛnne bi denam mmuae baako a wasiesie ho so | Ahoboa ne sɛnkyerɛnne no bere na ɛho hia paa |
| Mmuae a wopaw | Paw mmuae a ɛfata sɛnkyerɛnne no | Ɛsɛ sɛ wopaw, na ɛma adwuma no dɔɔso |
| Kɔ anaa nkɔ | Bua sɛnkyerɛnne bi, na sɛ afoforo ba a, si wo ho kwan | Ahokyere ne gyinaesi kwan ka ho |
| Ahwɛyiye | Kɔ so yɛ krado bere a ɛsɛnkyerɛnne a ne bere nna adi retwɛn no | Bere a woyɛ biribiara ne nea ɛsesae no da adi |
Hick sɔhwɛ tete no sesaa mmuae ahorow a na wobetumi apaw. Nea ɛkyerɛ ne sɛ, nsɛm a ɛsɛ sɛ obi nya ansa na watumi apaw adeyɛ no ho hia; ɛnyɛ sɛ akontaabu nhyehyɛe baako betumi adan agodie biara akɔ foforo mu. 5
Nhwehwɛmu a wɔde aso te ade ne nea wɔde aniwa hu di dwuma no gu ahorow wɔ sɛnkyerɛnne no ahoɔden, mfiri ne mmuae mmara mu. Sɔhwɛ a asuafo yɛe no mu biako huu sɛ wɔde aso te ade no maa mmuae yɛɛ ntɛm wɔ saa tebea pɔtee no mu; ɛnkyerɛ sɛ ɛsɛ sɛ woyi bere dodow pɔtee bi fi aniwa mu sɔhwɛ biara mu. 6
Ɔkwan a wɔfa so kyerɛ nsɔano no nso ho hia. Mmɔdenbɔ a ɛyɛ ntɛm sen biara, nkyekyem, ne mfinimfini no bua nsɛmmisa ahorow. Anidaso a ɛbaa mpofirim betumi ama “wo ankasa mmɔdenbɔ a ɛsen biara” no ayɛ nea ɛyɛ ntɛm sen tebea ankasa; mmuae a ɛkyɛ pii betumi ama nkyekyem no akɔ soro. Ɛsɛ sɛ wodi mmuae a ɛda nsow no ho dwuma sɛnea wɔakyerɛkyerɛ mmara no mu dedaw, na ɛnyɛ sɛ woyi nea ɛyɛ den sɛ wobɛpene so no ara kwa. 7
Mfe ne gyinapɛn: ntotoho bɛn na ɛfata?
Woods ne ne mfɛfoɔ nhwehwɛmu no mu Sɔhwɛ 1, Pon 2 na wɔfaa nkyerɛwde a wɔapaw a ɛwɔ ase ha yi fii mu. Ɛyɛ nnipa a wɔyɛɛ nhwehwɛmu wɔ ɔmanfo mu ho nsɛm. Nɔma no kyerɛ mmuae bere tiawa a wɔde aniwa huu sɛnkyerɛnne no, ansa na wɔde mfiri mu nkwan a nhwehwɛmu no huu no siesiee ho. “SD” kyerɛ sɛnea mmuae bere no gu ahorow wɔ nnipa a wɔwɔ mfe kuw biara mu. 1
| Mfe | Nnipa dodow | Bere a wɔkyerɛwee no nkyekyem, ms | SD, ms |
|---|---|---|---|
| 18–24 | 86 | 217.9 | 19.5 |
| 32–38 | 201 | 224.8 | 23.4 |
| 46–51 | 276 | 233.6 | 27.2 |
| 59–65 | 246 | 239.1 | 28.1 |
Eyinom yɛ nsɛm a wode bɛtoto ho; ɛnyɛ berehwɛ a wɔasiesie ama wo mfiri. Nhwehwɛmu no de ne bere a wɔde kyerɛ sɛnkyerɛnne no, mfiri a wɔde buaa ne sɔhwɛ a wɔsan yɛe no dii dwuma. Nhwehwɛmu foforo anaa fon foforo betumi ama nɔma foforo aba, nanso ɛno nkyerɛ sɛ nnipa kuw foforo no nipadua yɛ soronko. Nhwehwɛmu a ɛde mfiri toto ho no kyerɛ sɛ ɛsɛ sɛ yɛka saa tebea yi ho asɛm. 8
Yɛmfa Helibrain mfe mu nkyekyɛmu a egyina ɔmanfo a wogyina hɔ ma no so mma wɔ ha. Sɛ agodie bi wɔ agodifoɔ nkyekyɛmu a, ɛde wo toto agodifoɔ a wɔde wɔn ho hyɛɛ mu ne sɔhwɛ kwan a wɔde dii dwuma no ho; ɛnyɛ sɛ ɛyɛ ɔmanfo nyinaa gyinapɛn ankasa.
02 / Fa tebea a ɛfata mu
Nea ɛka ho nkɛntɛnso
Adanse nkyerɛkyerɛmu bua asɛmmisa yi: “Nkɛntɛnso wɔ adeyɛ yi so anaa?” Ɛnhyɛ nkɔanim pɔtee bi ho bɔ. Sɛ Helibrain adanse gyinabea wɔ hɔ a, wɔka nnipa kuw ne nea wɔsusuw ho no ho. “Wɔmmuu ho nkontaa” kyerɛ sɛ yenni gyinabea a ɛne eyi hyia; ɛnkyerɛ sɛ nkɛntɛnso biara nni hɔ. Mfe ne mfiri ho nsɛm a wɔahu yɛ susuw ho adanse, ɛnyɛ ayaresa ho gyinabea.
Nna
Adanse pa wɔ hɔNna a enni hɔ koraa → mmuae a ɛkyɛ wɔ ahwɛyiye mu.
Sɛ obi nna koraa a, ɛda adi sɛ ɛsɛe ahwɛyiye. Mmuae a ɛkyɛ ne bere a obi bu ne mmuae no betumi aka pii asen mmuae a ɛyɛ ntɛm sen biara no; yɛn adansefoɔ kyerɛ sɛ ɛka, nanso yennim ne dodow pɔtee. 9
Nhyɛso
Wɔmmaa mmuae tiawa ho gyinabeaNhwehwɛmu a ɛfa adwene dwumadi ahorow ho no nyɛ mmuae tiawa bere ho akontaabu.
Nhyɛso ka adwene dwumadi ahorow wɔ akwan soronko so. Yennya adanse a ɛfata a ɛkyerɛ sɛ da biara da nhyɛso ma mmuae tiawa kyɛ bere pɔtee bi. 10
Apɔw-mu-teɛteɛ
Adanse sua dodoAdanse a wɔakora so: apɔw-mu-teɛteɛ nhwehwɛmu ahorow mu adwene dwumadi nyinaa.
Apɔw-mu-teɛteɛ ne adwene dwumadi nyinaa ho adanse no gyinabea nyɛ den. Ɛnkyerɛ sɛ yenim sikɔne dodow pɔtee a obi benya ntɛm wɔ yɛn aniwa mu sɔhwɛ no mu. 11
Mfe
Mfe ho ntotohoAniwa mu sɔhwɛ a wɔsiesiee berehwɛ no; bere a wɔkyerɛwee no wɔ atifi ha.
Wɔ nnipa kuw a wɔyɛ nhwehwɛmu no mu no, mpanyimfo buaa ntɛm a enni hɔ sen nkumaa. Eyi kyerɛ abusuabɔ a ɛwɔ nnipa kuw no mu; ɛnkyerɛ sɛ obiara nkɔ so sɛe saa kwan no so, na ɛnyɛ ɔkwan a wɔfa so hu mfe mu yare. 1
Nteteɛ
Sɔhwɛ a wɔsan yɛ ho adanseSɔhwɛ no ho nimdeɛ ne sɛnea wobetumi agye nsɔano no adi.
Mmɔdenbɔ a ɛkɔ anim wɔ sɔhwɛ a wɔsan yɛ mu betumi afi bere ne mmuae mmara ho nimdeɛ mu. Sɔhwɛ a wɔsan yɛ pii nso ma hokwan a ɛwɔ hɔ sɛ mmuae baako a ɛyɛ ntɛm sen biara bɛba mpofirim no dɔɔso; fa nsɔano a ɛkyerɛ nea ɛtaa ba toto ho daa. 12
Mfiri
Berehwɛ ho adanseƐka sɛnea wɔsusuw ade; ɛnyɛ adeyɛ bi a ɛsakra nipadua.
Mfiri ahorow mu no, ɔyɛkyerɛ ne mmuae nkwan gu ahorow. Screen no kyinhyia bere nko ara nkyerɛ mfiri no mu nkwan nyinaa. 2
Dɛn na nkɔanim no trɛw kɔ so, na dɛn na ɛntrɛw kɔ so?
Sɛ woyɛ ntɛm wɔ sɛnkyerɛnne bi a wunim ho a, ɛkyerɛ biribi pɔtee
Sɛ wunim sɔhwɛ no bere a, ebetumi aboa wo ma woayɛ krado; sɛ wuhu sɛnkyerɛnne no reba ansa na aba a, ebetumi ama woanya mmuae a ɛyɛ ntɛm nanso ɛnyɛ nokware. Ɛnsɛ sɛ yɛka sɛ emu biara kyerɛ sɛ adwene dwumadi nyinaa atu mpɔn. Sɔhwɛ a wɔsan yɛ a ɛfata no, ɛsɛ sɛ wɔma sɛnkyerɛnne no bere nna adi na wɔde mmuae mmara koro no ara di dwuma. 1
Sɛ obi ka sɛ ntetee bi de mfaso bɛba a, ɛsɛ sɛ mfaso a ɔhyɛ ho bɔ no ba ankasa. Botaeɛ tuo mu ntetee betumi aboa wɔ botaeɛ tuo adwuma mu, nanso ɛnkyerɛ sɛ wubesi gyinae ntɛm wɔ akwan so anaa agumadi mu. Amemene ntetee ho nhwehwɛmu akɛse no mmoa adwene a ɛne sɛ sɛ woyɛ mmuae bi a woatete ho yiye a, ɛno ara ma wotumi yɛ ade foforo a ɛne no nni abusuabɔ yiye wɔ da biara asetena mu. 13
Sɛnea wobetumi agye berehwɛ no adi yɛ asɛm foforo koraa sen sɛ obi anya nkɔso. Sɔhwɛ a wɔsan yɛ pii betumi ate berehwɛ mfomso bi so, nanso sɔhwɛ tenten betumi ama ɔbrɛ anaa mmuae a ɛkyɛ aba. Sɔhwɛ nhyehyɛe a ɛfata no gyina sɛ ebia wopɛ sɛ wususuw mmuae tiawa ahoɔhare a ɛtaa ba, ahwɛyiye anaa adesua ho. Yɛn sɔhwɛ tiawa no boa ma wohu adwuma bi; ɛnyɛ adansedi a ɛkyerɛ sɛ wubetumi ayɛ adwuma a asiane wom. 14 15
03 / Sɔ hwɛ na fa toto ho
Sɔ wɔ Helibrain
Sɛ wode nhyiam ahorow toto ho a, fa screen, mmuae kwan ne nsa koro no ara di dwuma. Ansa na woakyerɛkyerɛ nsakrae bi mu no, kenkan sɛnea sɔhwɛ no bu mia a wumia ntɛm dodo ne sɛnea ɛkyerɛ nsɔano. Kora mmɔdenbɔ a ɛtaa ba no nso so, ka nea ɛsen biara ho: sɛ wode bere nyinaa di mmɔdenbɔ a ɛyɛ ntɛm sen biara akyi a, nsɛmmisa a worebua no sesa.
Da no mu bere ho adwinnade no betumi aboa ma woahyehyɛ nea wohu; kafe ne nna nhyehyɛe no kyerɛ nsusuwii a egyina so, na ɛnyɛ ade a ɛsusuw sɛnea woani da hɔ no. Ɛnsɛ sɛ wɔde sɔhwɛ tiawa bi si gyinae sɛ obi betumi aka kar anaa wayɛ adwuma a asiane wom a.
Sɔhwɛ ne agodie
Mmuae bere sɔhwɛ
Sɛnkyerɛnne baako a aniwa hu ne mmuae baako.
Adwene a wɔde si biribi so bere sɔhwɛ
Kɔ so yɛ krado bere a worehwɛ sɛnkyerɛnne ahorow wɔ sɔhwɛ tenten mu.
Kɔ anaa nkɔ sɔhwɛ
Fa mmara a ɛne sɛ ɛtɔ da bi a ɛsɛ sɛ wusi mmuae a woasiesie ho no kwan ka ho.
Adwuma sesa ho sɔhwɛ
Fa mmuae mmara a ɛsakra ka ho.
Botaeɛ a wɔde tua no ho ntetee
Fa botae a wuhu ne nipadua keka ho, ne pɛpɛɛpɛyɛ bom.
Mia so ahoɔhare sɔhwɛ
Nsa yɛ adeyɛ mpɛn pii; fa mmuae kwan koro no ara toto ho.
Nnwinnade ne ntetee
Mmuae bere sɛnea da no kɔ so
Hyehyɛ mmɔdenbɔ ahorow a woyɛ wɔ tebea a ɛte sɛ koro mu.
Botaeɛ ntetee
Yɛ aniwa mu ne nsa mu adwuma bom no ho ntetee.
Agodie ne nna nhyehyɛe
Hyehyɛ bere a wobɛbɔ agoru no sɛnea nna bere a woapaw no te.
Kafe akontaabu
Hwehwɛ bere ho nsusuwii mu; ɛnsusuw kafe dodow a ɛwɔ mogya mu anaa sɛnea woani da hɔ.
Nna a ɛka akyi ho akontaabu
Hwɛ akontaabu a egyina nna dodow a wode bɛhyɛ mu so.
Nnwuma a wɔyɛ wɔ nnɔnhwerew soronko mu nna nhyehyɛe
Hyehyɛ bere a wubetumi ada wɔ nnwuma a wɔyɛ wɔ bere soronko mu no ho.
Bere mpɔtam sesa ho nhyehyɛe
Hwehwɛ akwantu nhyehyɛe mu, nanso mfa no sɛ bɔhyɛ a ɛkyerɛ sɛ wubenya mmɔdenbɔ pɔtee.
Mmuae a ɛfa ho
- Sɛ nnyegyee na yɛte no na aniwa de hu no yɛ nea ɛma yɛyɛ biribi ntɛm a, nnyegyee no na ɛyɛ ntɛm? →
- Onipa dodow no ara adwene tumi si biribi so bere tenten sɛn? →
- Kafein betumi ama mmuae bere atu mpɔn? →
- So nnipa betumi ayɛ nneɛma pii bere koro? →
- So ahome kakra boa adwene a wɔde si biribi so? →
- So sɛ biribi twa wo adwene mu a, egye simma 23 ankasa ansa na woasan de w'adwene asi adwuma no so? →
- Adɛn nti na me mmuae bere yɛ nyaa wɔ fon so sen kɔmputa so? →
- Ɛyɛ dɛn na mmuae bere sesa bere a mfe rekɔ anim? →
- Mmuae bere sɔhwɛ no, mmɔdenbɔ dodow sɛn na ɛma nea efi mu ba no yɛ nea wobetumi de anya ahotoso? →
- So onipa betumi de mmuae ama wɔ bere a ennu millisekɔn 100 mu? →
- Ɛsono bɛn na ɛda mmuae bere a ɛyɛ mmerɛw ne nea ɛhwehwɛ sɛ wopaw ntam? →
- Nna nna na nna a wonnyae no brɛ mmuae bere? →
- Mmuae bere pa yɛ dɛn? →
- Dɛn ne adwene mu twa a ɛba ntɛm no, na ɛkyɛ bere tenten sɛn? →
Nsɛmmisa a wɔtaa bisa
Sikɔne nkyem 200 ye anaa?
Ebetumi ayɛ ntɛm wɔ aniwa mu sɔhwɛ biako mu, nanso nea ɛkyerɛ gyina sɔhwɛ nhyehyɛe, mfiri ne nsɔano a wɔkyerɛ no so. Browser sɔhwɛ nyinaa nni gyinapɛn baako a ɛkyerɛ sɛ woatumi anaa. 2
Metumi atwa me screen no kyinhyia bere afi mu anaa?
Dabi. Kyinhyia bere no yɛ ɔyɛkyerɛ ne mmuae bere a wɔsusuw no mu fa ketewaa bi; sɛ wotwa fi mu a, ɛnkyerɛ mfiri no nkwan nyinaa. 8
Me mmɔdenbɔ a ɛyɛ ntɛm sen biara no kyerɛ sɛnea metumi yɛ ade ankasa?
Ɛkyerɛ mmɔdenbɔ a ɛyɛ ntɛm sen biara a wɔkyerɛwee wɔ saa mmara no ase. Nea ɛtaa ba, nsakrae a ɛba mmuae mu, mmuae a obi bu ansa na sɛnkyerɛnne no aba, ne mmuae a ɛkyɛ bua nsɛmmisa ahorow. 7
Nhwehwɛmu fibea ahorow
Nkitahodi no de wo kɔ DOI anaa fibea no ankasa kyerɛwtohɔ so. Nhwehwɛmu mu ntotoho no kyerɛ nnwuma a wɔaka ho asɛm no; ɛnyɛ adanse sɛ yɛagye yɛn browser mu nkyerɛase atom.
- Woods et al. (2015). Factors influencing the latency of simple reaction time.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
- Petersen & Posner (2012). The Attention System of the Human Brain: 20 Years After.
- Woods et al. (2015). Age-related slowing of response selection and production in a visual choice reaction time task.
- Hick (1952). On the Rate of Gain of Information.
- Jain et al. (2015). A comparative study of visual and auditory reaction times on the basis of gender and physical activity levels of medical first year students.
- Ratcliff (1993). Methods for dealing with reaction time outliers..
- Bridges et al. (2020). The timing mega-study: comparing a range of experiment generators, both lab-based and online.
- Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
- Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
- Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
- Scharfen et al. (2018). Retest effects in cognitive ability tests: A meta-analysis.
- Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.
- Basner et al. (2011). Maximizing Sensitivity of the Psychomotor Vigilance Test (PVT) to Sleep Loss.
- Hedge et al. (2017). The reliability paradox: Why robust cognitive tasks do not produce reliable individual differences.