01 / Kwešiša
Ke eng
Nako ye kopana e na le dikgato tše mmalwa
Leswao leo le bonwago le swanetše go tšweletšwa, le lemogwe gomme le fetolelwe mogatong. Ka morago monwana o swanetše go šikinyega ka mo go lekanego gore karabelo e ngwadišwe. Tekanyo ya go diriša sebatli e akaretša dikarolo tša sekirini le tša mokgwa wa go arabela, gammogo le tša motho. Ka gona e lekanya motho ge a dira mošomo ka sedirišweng; ga e lekanye thwii lebelo leo melaetša ya bjoko e sepedišwago ka lona. 2
Ka tsela ye bonolo ya go hlalosa tshepedišo ya bjoko, tsela ya dikwi yeo e nyakegago e tliša leswao, tlhokomelo e boloka motho a itokišitše, gomme peakanyo le tšweletšo ya motsamao di tšweletša mogato. Mošomo wa go kgetha o oketša go kgetha gore go nyakega mogato ofe. Dikgato tše di šomanago di thuša go hlalosa gore ke ka baka la eng karabelo e ka tla ka pela mošomong o mongwe, eupša ya diega go o mongwe. 3 4
Mošomo wa rena o mogolo wa nako ya karabelo o diriša leswao le le bonwago le karabelo e tee. Go itlwaetša go nepiša go oketša lefelo la selo seo se swanetšego go thulwa le motsamao; teko ya lebelo la go kgotla yona e lekanya ditiro tše di boeletšwago go e na le go leta leswao leo le sa tsebjego gore le tla tla neng. Dipapadi tšeo di ka ipshina ka tšona, eupša dintlha tša tšona ga di lekanye sebaka sona seo sa nako.
Kamoo re e lekanyago ka gona
| Mošomo | Seo motho a swanetšego go se dira | Lebaka la gore dinako di fapane |
|---|---|---|
| Karabelo e bonolo | Arabela leswao ka mokgwa o tee wo o lokišeditšwego | Go itokiša le nako ya leswao ke tšona tše dikgolo |
| Karabelo ya go kgetha | Kgetha karabelo yeo e swanetšego leswao | Go kgetha go oketša mošomo |
| Arabela/goba o se arabele | Arabela maswao a mangwe gomme o ithibe go arabela a mangwe | Go ithiba le mokgwa wa go dira phetho di a akaretšwa |
| Go dula o phafogile | Dula o itokišeditše ge o leta makga a mantši ao a sa tsebjego gore a tla neng | Go palelwa ke go arabela le go fetofetoga ga dipoelo go a bonagala |
Mošomo wa kgale wa Hick o be o fetoša palo ya dikarabo tšeo motho a ka kgethago go tšona. O ruta gore tshedimošo yeo e nyakegago go kgetha mogato e bohlokwa; ga o re go na le tekanyo e tee yeo e ka fetolelago dintlha tša papadi e nngwe le e nngwe go tša e nngwe. 5
Dinyakišišo tša medumo le tša pono le tšona di fapana ka matla a leswao, didirišwa le melao ya go arabela. Papetšo ya baithuti e hweditše gore go arabela modumo go be go le ka pela maemong a yona; seo ga se hlalose tekanyo e sa fetogego yeo e swanetšego go ntšhwa ditekong ka moka tša pono. 6
Tsela yeo dipoelo di akaretšwago ka yona le yona e bohlokwa. Teko ya ka pela kudu, palogare le bogare di araba dipotšišo tše di fapanego. Go letela leswao ka mahlatse go ka dira gore “dipoelo tša ka tša godimo kudu” di bonagale di le kaone kudu; diteko tšeo di diegago ka mo go sa tlwaelegago di ka oketša palogare. Mokgwa wa go swaragana le dipoelo tše di fapanago kudu o swanetše go latela molao wo o boletšwego pele, e sego go ntšha tšeo di sa kgahlago. 7
Mengwaga le ditekanyetšo: ke papetšo efe ye e swanetšego?
Methaladi e mengwe ye e lego ka mo tlase e tšwa go Experiment 1, Table 2 ya Woods le bašomi-gotee le yena, go tšwa sehlopheng sa batho ba setšhaba. Dinako ke tša karabelo e bonolo ya pono tšeo di rekhotilwego pele ga ge nyakišišo e lokiša tiego ya sedirišwa. “SD” e bontšha go fapana ga dipoelo magareng ga batho ba sehlopheng se sengwe le se sengwe sa mengwaga. 1
| Mengwaga | Bar参与 | Palogare ya nako ye e rekhotilwego, ms | SD, ms |
|---|---|---|---|
| 18–24 | 86 | 217.9 | 19.5 |
| 32–38 | 201 | 224.8 | 23.4 |
| 46–51 | 276 | 233.6 | 27.2 |
| 59–65 | 246 | 239.1 | 28.1 |
Dinomoro tše ke tša go bapiša, ga se tšhate ye e lokišeditšwego sedirišwa sa gago. Teko e dirišitše mokgwa wa yona wa go beakanya nako ya leswao, wa go tsenya dikarabo le wa go boeletša diteko. Nyakišišo e nngwe goba mogala o mongwe di ka tšweletša dinomoro tše di fapanego ntle le gore seo se bolele gore tša thutaphelo ya batho di fapane. Dinyakišišo tša go bapiša didirišwa di gatelela bohlokwa bja go boloka tshedimošo yeo. 8
Ga re phatlalatše mo phetolelo ya palomoka ya maemo a mengwaga ya Helibrain yeo e emelago batho ka moka. Lenaneo la maemo a dibapadi, ge le le gona mo mošomong o itšego, le bapiša le dibapadi tšeo di tšerego karolo le mokgwa wa dipoelo tšeo di rekhotilwego; ga se ka mehla e lego tekanyo ya maemo a setšhaba ka moka.
02 / E bee maemong a yona
Seo se e amago
Maswao a bohlatse a araba potšišo ye e rego: “Na se se na le khuetšo go dipoelo tše?” Ga a holofetše koketšego ye itšego. Ge go na le tekanyetšo ya motheo wa bohlatse ya Helibrain, e dula e kgomaretše sehlopha sa batho le dipoelo tšeo e šomago go tšona. “Ga se ya fiwa maemo” e ra gore ga re na tekanyetšo ye e swanago; ga e re gore ga go na khuetšo. Dikutollo tša mengwaga le didirišwa ke bohlatse bja go lekanya, ga se maemo a kalafo.
Boroko
Bohlatse bjo bo botseTekanyetšo ye e bolokilwego: go hloka boroko ka mo go feletšego → go palelwa ke go arabela ge motho a swanetše go dula a phafogile.
Go hloka boroko ka mo go feletšego go bonagala go fokotša bokgoni bja go dula o phafogile. Dikarabelo tše di diegago le go palelwa ke go arabela gantši di re botša mo gontši go feta karabelo e tee ya ka pela kudu; bohlatse bja rena bo thekga gore go na le khuetšo, eupša bogolo bja yona ga bo tsebje gabotse. 9
Kgateletšego
Ga se ya lekanyetšwa bakeng sa karabelo e bonoloDikutollo tša mešomo ya phethagatšo ga se tekanyo ya karabelo e bonolo.
Kgateletšego e ama ditshepedišo tša monagano ka ditsela tše di fapanego. Ga re na tekanyetšo ya bohlatse bjo bo lebanego le go diega mo go beilwego ga karabelo e bonolo ka baka la kgateletšego ya letšatši le letšatši. 10
Boitšhidullo
Bohlatse bo a fokola kuduTekanyetšo ye e bolokilwego: temogo ka kakaretšo go tšwa dinyakišišong tša boitšhidullo tše di fapanego.
Tekanyetšo ya boitšhidullo le temogo ka kakaretšo e na le bohlatse bja maemo a Tlase kudu. Ga e hlatsele gore mošomong wa rena wa pono motho a ka hwetša palo e itšego ya dimilisekonte ka bjako. 11
Mengwaga
Dipapetšo tša mengwagaMokgwa wo o lekantšwego wa pono, dinako tše di rekhotilwego di bontšhitšwe ka mo godimo.
Mo sehlopheng seo go boletšwego ka sona, karabelo ya palogare e be e diega kudu go dihlopha tša batho ba bagolo. Se ke kamano ya sehlopha, ga se tekanyo ya go fokotšega ga motho yo mongwe goba tlhahlobo ya botšofadi. 1
Go itlwaetša
Bohlatse bja go boeletša tekoGo tlwaela teko le go botega ga dipoelo.
Dipoelo tše di kaonefalago ge o boeletša teko di ka bontšha gore o ithutile nako le molao wa karabelo. Diteko tše ntši gape di oketša kgonagalo ya gore o hwetše teko e tee ya ka pela kudu ka mo go sa tlwaelegago; bapiša kakaretšo ya dipoelo tše di tlwaelegilego ka mokgwa o swanago. 12
Didirišwa
Bohlatse bja nakoKhuetšo ya tekanyo, e sego phetogo ya thutaphelo.
Dinako tša go bontšha le go tsenya karabelo di fapana go ya ka sedirišwa le mokgwa wa teko. Nako ya go mpshafatša seswantšho sekirining e nnoši ga e lokiše ka mo go feletšego tekanyo ya tiego. 2
Ke eng seo se fetišetšwago, gomme ke eng seo se sa fetišetšwego?
Go arabela ka pela leswaong leo o le tlwaetšego ke phihlelelo e itšego
Go tseba nako ya teko go ka dira gore o itokiše ka pela; go letela leswao pele nako e fihla le gona go ka tšweletša dipoelo tša lebelo tše di sa nepagalago. Ga go le e tee ya tšeo e swanetšego go bitšwa kaonafalo ya monagano ka kakaretšo. Teko ya go bapiša ka toka e swanetše go boloka dinako tša go leta tše di sa tsebjego le molao o swanago wa go bala dintlha. 1
Dikgopolo tša tlhahlo di swanetše go hlalosa dipoelo tšeo di di tshepišago. Go nepiša kaone go ka thuša mošomong wa go nepiša, eupša ga go hlatsele gore diphetho tša gago di tla akgofa ge o le tseleng goba o bapala dipapadi. Dinyakišišo ka kakaretšo tša tlhahlo ya bjoko ga di thekge go akanya gore go kaonafala karabong e tee yeo o itlwaetšago yona go tla fetišetšwa ka go itiragalela bokgoning bjo bongwe bja bophelo bja kgonthe. 13
Go botega ga tekanyo ke potšišo ye e fapanego le ya kaonafalo. Go boeletša makga a mantši go ka fokotša tše dingwe tša diphošo tša tekanyo, eupša teko e telele e ka tliša letsogo goba go palelwa ke go arabela. Mokgwa wa maleba o ithekgile ka gore o nyaka go ithuta lebelo le tlwaelegilego la karabelo e bonolo, go dula o phafogile goba go ithuta. Mošomo wa rena o mokopana o go thuša go hlahloba teko; ga se teko ya go bona ge e ba o bolokegile go dira mošomo wa kotsi. 14 15
03 / E leke gomme o bapetše
E leke go Helibrain
Ge o bapiša diteko tša dinako tše di fapanego, diriša sekirini, mokgwa wa go tsenya karabelo le seatla sona seo. Pele o hlalosa phetogo, bala gore teko e swara bjang dikgaruru tša go gatelela pele ga nako le gore e akaretša dipoelo bjang. Boloka le dipoelo tša diteko tše tlwaelegilego, e sego tša godimo kudu feela: go leka ka mehla go fenya lebelo la gago go fetola potšišo yeo e arabjago.
Sedirišwa sa go beakanya nako ya letšatši se ka thuša go rulaganya tšeo o di lemogago; didirišwa tša go rulaganya caffeine le boroko di hlalosa dikakanyo, ga di lekanye go phafoga. Teko e kopana ga se ya swanela go dirišwa go phetha ge e ba motho a bolokegile go otlela goba go dira mošomo woo o nyakago tšhireletšego ye kgolo.
Diteko le dipapadi
Teko ya nako ya karabelo
Leswao le tee la pono le karabelo e tee.
Teko ya nako ya go tsepamisa kgopolo
Go dula o itokišitše nakong ya teko e telele ya go lebelela maswao.
Teko ya go arabela goba go se arabele
Oketša go nyakega ga go ithiba go tšwa karabelong yeo o e lokišeditšego.
Teko ya go fetoša mešomo
Oketša molao wa karabelo wo o fetogago.
Teko ya go nepiša
Kopanya go lemoga selo seo se swanetšego go thulwa le motsamao le go nepagala.
Teko ya lebelo la go kgotla
Motsamao wa go boeletša; bapiša ka mokgwa o swanago wa go tsenya karabelo.
Didirišwa le go itlwaetša
Nako ya karabelo go ya ka nako ya letšatši
Rulaganya tšeo o di lemogago gantši maemong a go swana.
Go itlwaetša go nepiša
Itlwaetše mošomo wo o kopanyago pono le motsamao.
Mohlami wa dipapadi le boroko
Rulaganya nako ya dipapadi go dikologa nako ya boroko yeo o e kgethilego.
Sebadi sa caffeine
Hlahloba dikakanyo tša nako; ga se lekanye caffeine mading goba go phafoga.
Sebadi sa sekoloto sa boroko
Lekola tekanyetšo yeo e theilwego borokong bjo o bo tsentšego.
Mohlami wa boroko bja bašomi ba dišifi
Rulaganya menyetla ya go robala go ya ka dišifi tša mošomo.
Mohlami wa nako ya go se swane ga sešupanako sa mmele
Hlahloba lenaneo la leeto ntle le go le tšea bjalo ka tiišetšo ya dipoelo.
Dikarabo tše di tswalanago
- Na nako ya go arabela modumo e kopana go feta ya go arabela se o se bonago? →
- Nako ya go tsepamisa kgopolo ya motho ka kakaretšo ke e kaakang? →
- Na khafeine e ka kaonafatša lebelo la karabelo? →
- Na batho ba ka dira mešomo e mentši ka nako e tee e le ka kgonthe? →
- Na go khutša ka nakwana go kaonafatša go tsepelela? →
- Na ruri go tšea metsotso e 23 gore motho a boele a tsepamiše kgopolo ka morago ga tšhitišo? →
- Ke ka baka la eng nako ya ka ya go arabela e le telele ge ke diriša mogala go feta khomphutha? →
- Nako ya karabelo e fetoga bjang ge motho a tšofala? →
- Ke diteko tše kae tšeo di dirago gore teko ya nako ya karabelo e tshepagale? →
- Na nako ya karabelo ya motho e ka ba ka tlase ga 100 milliseconds? →
- Phapano ke efe magareng ga nako ya go arabela ka tsela e tee le ya go kgetha karabelo? →
- Go hloka boroko go fokotša lebelo la karabelo gakaaka’ng? →
- Nako ye botse ya karabelo ke efe? →
- Go fifala ga tlhokomelo ke eng, gomme go tšea nako e kae? →
Dipotšišo tše di botšišwago gantši
Na 200 milliseconds ke nako e botse?
E ka ba ya ka pela mošomong o mongwe wa pono, eupša seo e se bolelago se ithekgile ka mokgwa wa teko, sedirišwa le kakaretšo ya dipoelo. Ga go na tekanyo ya go feta teko ya inthaneteng yeo e šomago go bohle. 2
Na nka ntšha nako yeo go e tšea gore sekirini sa ka se mpshafatše seswantšho?
Aowa. Nako ya go mpshafatša seswantšho ke karolo e tee fela ya go bontšha le go tsenya karabelo; go e ntšha ga go lekanye tshepedišo ka moka. 8
Na teko ya ka ya ka pela kudu e bontšha bokgoni bja ka bja kgonthe?
E bontšha teko ya ka pela kudu yeo e rekhotilwego go ya ka molao woo. Dipoelo tše di tlwaelegilego, go fapana ga tšona, go letela leswao pele ga nako le dikarabelo tše di diegago di araba dipotšišo tše di fapanego. 7
Ditšhupetšo
Dikgokagano di išwa go DOI ya mathomo goba rekoto ya mothopo. Dipapetšo tša nyakišišo di hlalosa mešomo yeo go boletšwego ka yona, ga di netefatše gore diphetolelo tša rena tša go šomiša ka sephephediši di a lekana.
- Woods et al. (2015). Factors influencing the latency of simple reaction time.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
- Petersen & Posner (2012). The Attention System of the Human Brain: 20 Years After.
- Woods et al. (2015). Age-related slowing of response selection and production in a visual choice reaction time task.
- Hick (1952). On the Rate of Gain of Information.
- Jain et al. (2015). A comparative study of visual and auditory reaction times on the basis of gender and physical activity levels of medical first year students.
- Ratcliff (1993). Methods for dealing with reaction time outliers..
- Bridges et al. (2020). The timing mega-study: comparing a range of experiment generators, both lab-based and online.
- Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
- Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
- Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
- Scharfen et al. (2018). Retest effects in cognitive ability tests: A meta-analysis.
- Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.
- Basner et al. (2011). Maximizing Sensitivity of the Psychomotor Vigilance Test (PVT) to Sleep Loss.
- Hedge et al. (2017). The reliability paradox: Why robust cognitive tasks do not produce reliable individual differences.